या अनुदिनीला भेट देणाऱ्या सर्व वाचकांचे मन:पूर्वक आभार.

Tuesday, 15 March 2016

द शायनिंग-पुस्तक

(स्पॉईलरः यात पुस्तकाची थोडी कथा उघड झाली आहे.शाईनिंग हे असं पुस्तक आहे की कथा उघड होऊनही त्यातली उत्कंठा कमी होत नाही, तरी तुमची कमी होणार असल्यास यापुढे वाचू नका.
स्टिफन किंग च्या काही जबरदस्त कथा: शाईनिंग, कुजो, पेट सिमेटरी, सालेम्स लॉट, कॅरी. या सर्वांवर चित्रपट निघाले आहेत. पण मूळ कादंबर्‍या ज्याने वाचल्या त्याला हे चित्रपट पाहताना 'दुनियादारी' सारखी थोडी निराशा वाटण्याची शक्यता आहे.)

द शाईनिंग वर चित्रपट आलेला आहे.पण पुस्तकात ज्या बारकाव्याने गोष्टी घेता येतात त्या चित्रपटात दाखवताना बदल करावे लागतात.हे पुस्तक प्रचंड ताकतीचं आहे.निव्वळ हॉरर म्हणजे घाबरवणारे चेहरे इतकी या पुस्तकाची मर्यादा नाही.

जॅक टॉरेन्स. मुळात एक चांगला नवरा, चांगला बाप. पण त्याच्यात एकच दोषः शीघ्रकोपी स्वभाव. यामुळे त्याच्या नोकर्‍या टिकत नाहीत.त्याच्या या स्वभावामुळे त्याच्यात आणि बायकोतही तणाव आहेत.अनेक ठिकाणी मिळत असलेले नकार, घरातले थकलेले खर्च आणि बिलं, कधीकधी मित्राबरोबर 'थोडीशी' करत करत एक न सुटणारी सवय बनलेली दारु.आणि या सगळ्या अपयशातून अधून मधून मनात येणारे आत्महत्येचे विचार.

वेंडी/विनीफ्रेड टॉरेन्स.कधीकाळी जॅक वर झोकून देऊन प्रेम केलेली.त्याच्या नोकर्‍यांच्या अनिश्चिततेच्या काळात जास्त श्रम करुन घर सांभाळणारी एक प्रेमळ स्त्री.जॅक वर तिचं मनापासून प्रेम आहे. पण पिणं आणि नोकरीतली भांडणं वाढल्यापासून बदलत गेलेला हा जॅकसारखा दिसणारा नवीनच माणूस तिला आता सहन होत नाही.अगदी आपण सहन केलं, गरीबीत राहिलो तरी पण डॅनी सारख्या गोड मुलासाठी वाढीच्या नकळत्या वयात हे योग्य वातावरण नाही हे तिला हल्ली सारखं वाटतं.

सहा वर्षाच्या लहान मुलाची समज किती असावी? डॅनी मनकवडा आहे.त्याला शब्द समजत नसले तरी त्यांचे अर्थ समजतात.आई बाबांच्यातला तणाव कळतो.त्याच्या हसण्या खेळण्याच्या वयात त्याला बराच वेळ आई बाबांच्या मध्ये 'डिव्होर्स' हा शब्द लटकताना दिसतो.डिव्होर्स म्हणजे नक्की काय माहिती नसलं तरी हा प्रकार आला की आई बाप वेगळे होतात आणि मुलं एकाकडे राहतात आणी दुसरा कधीतरी आठवड्या महिन्यातून एकदाच भेटतो हे त्याला माहिती आहे.आईबाबांच्यातला तणाव बाबा पीत असलेल्या 'वाईट गोष्टीमुळे' आहे हे पण त्याला कळतं.मोठ्या माणसांच्या एकंदर अनुभवावरुन त्याला कळत असलेल्या सर्व गोष्टी बोलून न दाखवण्याचं/न विचारण्याचं अवधान त्याच्याकडे आहे.डॅनीची जुनी शाळा, जुनं घर सर्व सोडून ते नव्या जागी राहायला आलेत, तो सध्या एकटा आहे पण तरी तो स्वतःला रमवतो आहे.आई बाबांच्या आयुष्यात सध्या इतके ताण आहेत की आपलं एकटेपण बोलूनही उपयोग नाही हे समजून तो एकटा एकटा खेळतो.त्याला अगदी नुकताच भेटलेला मित्र एकचः टोनी.टोनी डॅनीइतकाच आहे, तो कधीकधीच भेटतो.डॅनी जसा मनकवडा आहे तसा टोनी हा भविष्य जाणणारा आहे.हा टोनी आता आता पर्यंत डॅनीला साध्या साध्या घटना दाखवत होता, कधीतरी बाबा मजा करायला उद्या जत्रेत घेऊन जातील ते दाखवत होता. पण हल्ली टोनी पण बदललाय.तो डॅनीला भयंकर दृष्य दाखवतो.'रिड्रम' हा एक शब्द, ज्याचा अर्थ डॅनीला कळत नाही पण तो शब्द काहीतरी भयंकर घडण्याची नांदी आहे हे त्याला कळतंय.टोनी 'रिड्रम' बद्दलच्याच घटना हल्ली सारख्या दाखवतोय.

परिस्थितीने अगतिक झालेलं हे एक कुटुंब.आता कोणीही यांना काहीही पैसे कमावण्याचा मार्ग दाखवला तरी हे स्वीकारणार आहेत कारण बाकी सर्व दारं बंद झाली आहेत.'ओव्हरलुक' नावाचं हॉटेल.हे इतर वेळी एक गजबजलेलं हॉटेल, पण हिवाळ्याचे पूर्ण चार महिने प्रचंड बर्फ आणि त्यामुळे बाकी रस्त्यांशी संपर्क तुटून पूर्ण एकाकी बेट बनणारं. जॅक ला एका मित्राच्या ओळखीने मिळत असलेली नोकरी ही: पूर्ण हिवाळा या हॉटेल मध्ये एकटं(किंवा कुटुंबाबरोबर) केअरटेकर म्हणून राहून हॉटेलच्या मालमत्तेची काळजी घ्यायची.ही सोपी वाटणारी नोकरी नाकारायचं जॅक ला काही कारणच नाही.त्याच्याकडे दुसरा पर्याय पण नाही.जॅक या नोकरीचा प्रस्ताव स्वीकारुन बायकोला ही चांगली बातमी द्यायला घरी येतो.

"डॅनी..ती जागा वाईट आहे..तिथे जाऊ नको...धोका आहे...रिड्रम..रिड्रम.." टोनी डॅनीला खूप भयंकर दृष्य दाखवतोय.टोनी डॅनीला 'धोका' म्हणून कोणती जागा दाखवत होता हे डॅनीला 'ओव्हरलुक' हॉटेलच्या दारात आल्याआल्या कळतं.डॅनीला इतकंच माहिती आहे की कोणत्यातरी जागी जायची नोकरी करायचे विचार पक्के केल्यापासून बाबांच्या डोक्यातले 'सुसाईड' आणि 'वाईट गोष्ट' पिणे हे दोन्ही विचार गेले आहेत. आईच्या डोक्यातला 'डिव्होर्स' हा विचार वितळून त्याच्याजागी चांगले विचार यायला लागले आहेत.इथे न जाणं आपल्या हातात नाही.

वाईट घटना घडतच जातात.डॅनीला सगळं डोळ्यासमोर दिसतंय पण ते थांबवणं त्याच्या हातात नाही.तो फक्त त्यातून वाचण्याची आणि त्यातल्या त्यात इतर वेळी आनंदी राहण्याची धडपड करतोय.डॅनीला एकमेव पुसट आधार आहे तो डिक हॅलोरान जाता जाता सांगून गेल्याचा. "तुला इथे काहीही धोका वाटला तर मला मनातल्या मनात जोरात हाक मार.मी जिथे असेन तिथून धावून येईन."

डिक हॅलोरान म्हणजे ओव्हरलुक हॉटेलचा आचारी.डॅनीला पाहिल्या पाहिल्या डिक ला जाणवलंय की डॅनीकडे 'शाईनिंग' म्हणजे कोणाच्या मनात एखाद्या टॉर्चप्रमाणे उजेड पाडून डोकावण्याची शक्ती आहे.डिक कडे पण ही शक्ती काही प्रमाणात आहे.डॅनीच्या मनातली भीती त्याने ओळखली आहे.पण 'हॉटेलातल्या गोष्टी फक्त वाईट चित्रं आहेत, तुम्ही डोळे बंद केले, ही चित्रं नाहीशी होतील.' ही त्याची धारणा आहे.या चित्रांमागची घातक शक्ती अजून त्याला पुरेशी जाणवलेली नाही.

गोष्टी आता सुधारण्यापलिकडे गेल्या आहेत.मागे वळणं शक्य नाही. अशा परीस्थितीत टोनी डॅनीला भेटायला परत आला आहे.'हॉटेल तुझे आई बाबा दोघांचा जीव घेणार आहे, तुला वेळेत मदत मिळणार नाही.तुला स्वतःलाच स्वतःचा जीव वाचवायचा आहे.' ही बातमी टोनी देतो.डॅनी बोलून चालून एक सहा वर्षाचा लहान मुलगा.तो काय वाचवणार स्वतःला? तो टोनीला सारखा विचारतो, 'पण मी लहान मुलगा आहे.मी हे सगळं कसं करणार?' टोनी फक्त एकच वाक्य बोलतो, 'यु विल रिमेंबर व्हॉट युवर डॅड फरगॉट.' या एका वाक्याची किल्ली घेऊन डॅनीला आपला जीव वाचवायचा उपाय शोधायचाय.

डॅनी जे सहन करतोय, जे पचवतोय ते दुसर्‍या कोणा सहा वर्षाच्या मुलाने करावं अशी आपण कल्पनाही करु शकत नाही.आपण सारखी पुस्तकभर एकच प्रार्थना करत राहतो की लहानग्या डॅनीला काहीतरी करुन हा धोका इतरांपर्यंत पोहचवता यावा. या कुटुंबाने वेळेत तिथून बाहेर पडावं.काहीतरी मार्ग निघावा.

डॅनीला मदत कशी मिळणार आहे? डिक हॅलोरान खरोखर धावून येऊ शकेल का? ओव्हरलुक हॉटेल ला नक्की काय हवंय? वेंडी डॅनीला घेऊन तिथून आधीच बाहेर का पडत नाही?जॅक ला ही अशी नोकरी का स्वीकारावी लागतेय? हे सगळं वाचा प्रत्यक्ष पुस्तकातच.

पुस्तकः द शाईनिंग
लेखक: स्टिफन किंग

-अनुराधा कुलकर्णी

'नीडफुल थिंग्ज'-पुस्तक

(स्टिफन किंग च्या पुस्तकांचा परीचय विकीपीडियावर वाचल्यावर 'श्या, काही भूतंबितं नीट नाहीत' म्हणून वाचायचं बाजूला ठेवलेलं हे पुस्तक ३ वर्षापूर्वी वाचलं आणि त्याची किंमत कळली. प्रत्यक्ष भूतं वगैरे न दाखवता माणसाच्या मनात भीती निर्माण करणं यात स्टिफन किंग इज अ किंग.)

'डिल विथ द डेव्हिल'/'सैतानाशी सौदा' ही संकल्पना ऐकलीय का तुम्ही? एखादा सौदा 'टु गुड टु बी ट्रु' वाटतोय. स्वतः अगदी कमी किंमत देऊन हवी ती भारी वस्तू/भरपूर सवलत मिळतेय, त्या बदल्यात द्यावं लागणारं मोल अगदीच कमी आहे.अशावेळी तुम्ही जरा थांबून विचार केलाच असेल ना, की यात नक्की काय आहे? इतकं स्वस्तात देणं दुकानदाराला कसं परवडणार आहे? जी किंमत आपल्याला एकदम छोटीशी वाटतेय ती प्रत्यक्षात खूप मोठी आहे का? 'सैतानाशी सौदा' ही अशीच काहीशी कल्पना. सैतानाला तुमची मर्मस्थळं, तुमच्या गरजा,तुमच्या भावना हे सगळं माहिती आहे. त्याने जो प्रस्ताव तुमच्या पुढे मांडलाय तो तुम्हाला फायद्याचाच आहे, ती गोष्ट तुम्ही वर्षानुवर्षं शोधत आहात.आणि एकदा सौदा मान्य केल्यावर कोणत्याही परिस्थितीत तुम्ही मागे सरु शकत नाही. हा सैतान एक हातचलाखी करणारा फसवणारा ठक पण आहे. त्याने जी वस्तू तुम्हाला भारी म्हणून विकली आहे ती प्रत्यक्षात एक कम अस्सल स्वस्त हिणकस वस्तू आहे.खूप कमी जण थांबून विचार करुन सैतानाला कणखरपणे 'सौदा करायचा नाही' सांगत असतील, बाकी सगळे नंतर आयुष्यभर सैतानाने दिलेल्या भौतिक्/अभौतिक वस्तूंचं मोल फेडत बसणारे..

एक लहानसं शहर.यात राहणार्‍या लोकांचे एकमेकांशी हेवे दावे, भांडणं आहेत,प्रत्येकाच्या मनात काहीतरी मिळवू न शकल्याची बोच आहे.पण तरीही लोक ही भांडणं टोकाला न नेता जास्त हमरीतुमरीचे प्रसंग टाळत शांतपणे जगत आहेत.लहानश्या शिवणाच्या दुकानात काम करणारी एक शांत मुलगी-हिने आपला छळ करणार्‍या नवर्‍याला भोसकलंय, पण ते गोष्टी अगदीच टोकाला गेल्यावर.एरवी ती पॉलीकडे आपलं काम अगदी चोख करते आणि पॉलीने पण तिच्यावर पूर्ण विश्वास टाकलाय. पॉली- हिच्याही भूतकाळात एक खूप मोठी घटना आहे.कदाचित हयाच घटनेचा मानसिक आघात, त्यात स्वतःचा दोष असल्याची बोच तिच्या हातांना वर्षानुवर्षं असलेल्या असह्य संधीवाताच्या वेदनांच्या रुपात बाहेर पडलीय. या वेदना इतक्या असह्य आहेत की त्या जाण्यासाठी ती काहीही करेल.अ‍ॅलन- याचा सुखी संसार काही वर्षापूर्वी विखुरलाय जेव्हा एक दिवस याची बायको लहान मुलाला घेऊन बाहेर पडली आणि तिची कार अपघातात झाडावर आपटून दोघे दगावले.अ‍ॅलन कामात मन गुंतवत असला तरी त्याच्या मनात 'त्या दिवशी नक्की काय झालं होतं' हे निष्फळ कोडं सोडवण्याची इच्छा आहे.असे इथे अनेक लोक, ज्यांचे दुसर्‍याशी व्यक्तीगत हेवेदावे,स्वतःच्या पूर्ण न झालेल्या इच्छा आहेत.गावात दोन वेगवेगळ्या पंथाचे धर्मगुरु आहेत, ज्यांचे अनुयायी कायम एकमेकांशी भांडण्याची संधी शोधत आहेत.हा सगळा दारुगोळा गच्च भरुन तयार आहे आणि एका ठिणगीची वाट पाहतोय.

या ठिकाणी एक दिवस आला एक दुकानदार.त्याचं दुकान 'नीडफुल थिंग्ज' हे त्या ठिकाणच्या इतर दुकानांच्या तुलनेत खूपच झकपक.लोक दुकान बाहेरुन बघून गेले, पण 'हा काहीतरी महागाच्या फुकटच्या निरुपयोगी वस्तू गळ्यात मारेल' या भावनेने गावातले लोक दुकानात जाणार नाहीत म्हणत आहेत.लहान मुलं ही कायम अशा स्वतःला मागे ओढणार्‍या भावनांपासून लांब असतात.असाच एक दहा-अकरा वर्षाचा मुलगा ब्रायन 'बघून तरी येऊ, आईला सांगता येईल दुकानात काय आहे ते, तिला जायचं आहे पण ती इतक्या लवकर त्या दुकानात जाणार नाही.' म्हणून दुकानात शिरतो.दुकानदार भेदक डोळ्याचा, पण अत्यंत लाघवी बोलणारा मनुष्य.ब्रायनला कधीपासून हवं असलेलं सँडी कुफॅक्स या खेळाडूचं कार्ड हा दुकानदार त्याला त्याच्याकडे असलेल्या पैशात, म्हणजे प्रत्यक्ष किमतीच्या अगदीच कमीत देऊ करतो: अट एकच. ब्रायनने कार्डाची किंनत दोन भागात चुकती करायची- त्याच्याकडे असलेले अगदी थोडे पैसे आणि एक प्रँक्/खोडी.त्याला फारशी ओळखीची पण नाही अशी एक पोलीश बाई आहे, तिच्या घरातल्या धुतलेल्या चादरींवर चिखल टाकून यायचा.तिच्या घरात मोठीमोठी दगडं टाकायची, या दगडांना चिठ्ठ्या लावलेल्या असणार.ब्रायन सँडी कुफॅक्स चं कार्ड बघून पुढे काहीही विचार करुच शकत नाही. तो या सौद्याला 'हो' म्हणतो.असंच हळूहळू सगळंच शहर या दुकानदाराकडून हव्या त्या सुंदर वस्तू अगदी कमी किमतीत घेऊन जातं.सौदा एकावेळी एकाच गिर्‍हाईकाबरोबर होतो.या सौद्याच्या वेळी दुसरं गिर्‍हाईक दुकानात नसेल असे योगायोग नेहमीच घडवून आणले जातात.असाच एक दारुड्या येतो आणि त्याला हवी असलेली अगदी महाग आणि दुर्मीळ कोल्ह्याची शेपटी घेऊन जातो. त्याला पण ही अगदी स्वस्तात पडलीय- किमत त्याच्याकडे असलेले थोडेफार पैसे आणि एक प्रँक.शिवणाच्या दुकानात काम करणार्‍या मुलीचा आयुष्यातला एकमेव सोबती- तिचा छान निरुपद्रवी कुत्रा तिच्या घरात घुसून मारुन टाकायचा.या दुकानदाराने लोकांना वस्तू ज्या खोड्यांच्या बदल्यात विकलेल्या आहेत त्या खोड्या ज्याच्याशी करायच्या आहेत तो माणूस गिर्‍हाईकाच्या प्रत्यक्ष ओळखीचा नाही.शिवणाच्या दुकानातली मुलगी आणि पोलीश बाई यांचं जुनं हाडवैर आहे, पोलीश बाईला कुत्रा आवडत नाही आणि शिवणाच्या दुकानातल्या मुलीला या बाईचा स्वभाव आणि ती कुत्र्याबद्दल देत असलेल्या सारख्या धमक्या.

आतापर्यंत कळलं असेलच- "आपला एक हाडवैरी आहे. त्याने अजून जास्त काही केलेलं नाही तोपर्यंत आपण गप्प बसलोय.पण एक दिवस त्याने उठून हद्दच केली.आपला प्रिय कुत्रा मारुन टाकला.आपण आता गप्प बसू का?
आपला एक हाडवैरी आहे, तसा तो आतापर्यंत माझ्या वाटेला जात नाही पण आज त्याने हद्दच केली.माझ्या स्वच्छ धुतलेल्या चादरींवर चिखल टाकला.घरात दगडं मारुन माझा मायक्रोवेव्ह आणि टिव्ही फोडला.मी कशी गप्प राहीन?"

शहरात हे घटनाचक्र सुरु झालं ब्रायनच्या सौद्याने, सौद्याची किंमत पैसे आणि एक खोडी, ज्यामुळे एक पोलीश बाई आणि शिवणाच्या दुकानात काम करणारी मुलगी परस्परांचं हाडवैर एकमेकींचा जीव घेऊनच संपवतात.असेच अनेक हाडवैरी एकमेकांविरुद्ध भडकवले जातात- प्रत्येकाने सैतानाकडून आपल्याला हवी असलेली भारी वस्तू आपल्याकडचे पैसे आणि एक खोडी असा मोबदला देऊन विकत घेतली आहे.हे विष वणव्याच्या वेगाने पसरतंय.लोक एकमेकांचे जीव घेतायत.सैतानाच्या जाळ्यात अजून न अडकलेली दोनच माणसं आहेत- अ‍ॅलन आणि पॉली.पण सैतान त्यांना हव्या असलेल्या वस्तूंचं आमिष देऊन त्यांना त्या जवळचे पैसे आणि एक खोडी या मोबदल्यात घ्यायला लावेल का?ब्रायन 'आपण हे दुष्ट चक्र सुरु करुन दोन जीव घेतले' ही बोच कोणाला काही न सांगता मनात ठेवू शकेल का? हे असं कुठवर चालत राहील? सैतानाचा सौदा नाकारणारा आणि त्याला आव्हान देणारा कोणी बहाद्दर असेल का?

हे सगळं वाचा प्रत्यक्ष पुस्तकातच.
'नीडफुल थिंग्ज'
लेखक स्टिफन किंग

-अनुराधा कुलकर्णी

Tuesday, 26 January 2016

उत्पादन नव्हे, अनुभव विका!!

ऑडीटोरीयम:"आपण उत्पादने नाही, अनुभूती विकणार आहोत ग्राहकाला.यापुढे मनाशी निश्चय करा.सुंदर ताज महाल आपले प्रतीस्पर्धी विकतात. आपण गिर्‍हाईकाला ताज महाल नाही विकायचा, त्याला 'मी ताज महाल, लिबर्टीबाईचा पुतळा, माचू पिचू, पिरॅमिड,बुर्ज खलिफा बनवू शकतो' हा आत्मविश्वास, ही अनुभूती विकायची आहे.गिर्‍हाईकाचा खिसा कोणीही टॉम डिक हॅरी जिंकतो. आपल्याला त्या खिश्याच्या खालचे त्याचे हृदय जिंकायचे आहे."
'संत योहानेस डिक्ली' यांचे दर वर्षाच्या आरंभाला होणारे 'आगामी वर्षः आव्हाने आणि महत्वाकांक्षा' या विषयावर दोन तासांचे व्हिडियो प्रवचन चालू होते.व्हिडियो हा दुतर्फा असल्याने संत योहानेस डिक्लींना आपलं प्रवचन ऐकणारे पामर जन दिसणार होते आणि श्रोत्यांना संत डिक्ली आणि त्यांचे हपिस आणि त्यातला अजून न धुतलेला मळका कॉफीचा कप. त्यामुळे श्रोत्यांना आधी बरीच इमेल्स पाठवून पहिल्या रांगेत बसून तोंड उघडे टाकून घोरत न पडण्याच्या धमक्या आधीच दिलेल्या होत्या. गालावर हात टेकून विचारमग्न दिसत छोट्या पॉवर नॅप्स घेण्यात बरेच चाणाक्ष प्राणी यशस्वी झाले होते.
'सेल एक्पिरीयन्सेस, नॉट प्रॉडक्ट्स' हा मंत्र आपण वापरावा आणि प्रत्येक ठिकाणी वापरला जावा अशी अपेक्षा योहानेस डिक्लीचं प्रवचन जागं राहून ऐकलेले बरेच जण करत होते.हां, पण वेंकट सारखे करु नका.त्याने परवा त्याच्या फोनची कुरियर डिलीव्हरी द्यायला आलेल्या मुलीला 'तुम को कुद को प्रॉडक्ट सेलर्र नै, येक्सीपीरियन्स सेलर्र करके प्रोजेक्ट करके बेचना चैये' हे ऐकवले आणि ती कन्या वेगळेच काहीतरी समजून त्याचे दात पाडायला आपला करिझ्मावाला भाऊ घेऊन आली.त्याचे दात आणि करिझ्मा विराजमान बंधुराजांच्या ठोश्याची गाठ पडणं आम्ही त्याची वाक्यं मराठीत रिफ्रेज करुन वाचवलं म्हणून बरं!! अशाच काही 'सेलर्र' आणि 'यक्सपियरन्सेस' च्या या काल्पनीक विस्कळीत नोंदी..
गमॅझॉन.कॉमः
"अरे आता वाजलेत नऊ, वास्तुशांतीचे गुरुजी येणार उद्या सकाळी नऊला, सगळी दुकानं बंद असणार, कधी आणणार तू गोवर्‍या? दरवेळी आग लागल्यावरच विहीर खणायला कुदळ उचलणारेस का?" काकू त्यांचा 'वैतागलेला कंट्रोल्ड शांत' ठेवणीतला आवाज काढत म्हणाल्या.
"थांब गं तू, तो कुरियरवाला उद्या आठला डिलीव्हरी देतो म्हणालाय. कधी नव्हे ती आपल्याला गरज असताना गमॅझॉन वर काऊडंग केक वर ८% कॅश बॅक ची ऑफर आहे.पाच किलोची ऑर्डर दिलीय.म्हणजे किती स्वस्त पडलं बघ? नेक्स्ट टु नथिंग!"
"तुमचे ते केक फिक नंतर उद्याची पूजा झाल्यावर खा, आता आधी गुरुजी येण्या आधी गोवर्‍या वेळेत हजर कर म्हणजे झालं."आजींनी 'केक' शब्द ऐकून त्यांचं घोडं संभाषणात ढकललं.'काऊडंग केक' आणि खाणे ही जोडी मनात जमवून काकू तोंडावर हात दाबून पटकन बेसिन कडे पळाल्या.
आजी एखादाच जबरदस्त डायलॉग टाकून सगळ्यांना गार करण्याबद्दल प्रसिद्ध होत्या.त्यांना मागे एकदा हौसेने 'धडकन' पिक्चरला नेलं होतं तर मल्टिप्लेक्स मध्ये "आधी वेंधळ्यासारखं धाडकन पडायचं आणि त्याच्यावर पिक्चर कसले बनवायचे जळ्ळं" म्हणून त्यांनी आजूबाजूच्या पाच दहा जणांना धाडकन बेशुद्ध पाडायचं बाकी ठेवलं होतं.
"पण सत्या यार, खुळे सुगंधी आहे ना दहा मिनीटावर, जाऊन आणू ना पटकन!! असं सगळ्यांना आठ पर्यंत ऑक्सीजन वर का ठेवायचं?"
"खरं सांगू का, मला हल्ली खरी दुकानं, ते नाकावर आठ्या वाले दुकानदार, त्यांच्याकडून वस्तू घेणं, पैशाच्या नोटा देणं हे मनाला आवडतच नाहीये, मस्त ऑनलाईन ऑर्डर द्यायची, कार्ड ने पैसे भरायचे, दारात वस्तू हजर!!हे अमकं तमकं आहे का म्हणून तोंड उघडावं लागत नाही, पार्किंग शोधावं लागत नाही. या शॉपिंग अनुभवापुढे आता खरोखरची दुकानं नको वाटतात."
"आणि पाच किलो गोवर्‍या? पूर्ण सोसायटीची वास्तुशांती करायचीय का?"
"ठेवूया रे घरी, पुढच्या फंक्शन ला वापरता येईल."
काकूंच्या डोक्यात अजून 'ऑनलाईन गोवर्‍या' च्या धक्क्यापुढे 'पाच किलो गोवर्‍या' हा मुद्दा पोहचलेला दिसत नव्हता. मी त्या सगळ्यांना 'गोवरीयों की चाह मे नैना कुरियरवाले की राह मे' च्या हुरहूरीत सोडून चपला घालायला सुरुवात केली.
ब्लफर्स.कॉमः
"हॅलो मॅडम, मी ब्लफर्स.कॉम मधून बोलतोय, आपलं पार्सल घेऊन आलोय गेट वर, तुम्ही कंपनीच्या बाहेर या."
"अहो मी बस मध्ये आहे, मला अजून १५ मिनीटं लागतील पोहचायला." (संसारी किंवा पोरं बाळं असलेल्या बायका सव्वा नऊ ला हपिसात असतात का कधी? वेडाच्च आहे! सव्वा नऊ ला आलाय!)
"मॅडम पंधरा मिनीट मी नाही थांबू शकत, तुम्ही कोणाला तरी कलेक्ट करायला पाठवा खाली."(काय मूर्ख आहे!! ब्लफर्स.कॉम वर डिलीव्हरी टाईम ९ ते १२ काय हिच्या भूताने निवडलाय का?)
"अहो आता ऑफिसात कोणीच नाही, तुम्ही गेट वर द्या ना डिलीव्हरी" (मॅनेजर आहे जागेवर, त्याला गेट वर जाऊन भाजी पाला डिलीव्हरी घ्यायला सांगू??अजून इन्क्रिमेंटची मिटींग व्हायचीय कुरियर बाळा!!)
"कोणत्या गेट वर देऊ मॅडम?"
"तुम्ही कोणत्या गेट वर आहात?"
"माहिती नाही"
"समोर काय आहे? राखाडी बिल्डिंग समोर आहे का शेजारी?"
"राखाडी बिल्डिंग दिसत नाही मॅडम, माझ्या समोर फूटपाथ आहे आणि इलेक्ट्रिक चा खांब आहे"
"समोर फूटपाथ त्या तीन किलोमीटर रस्त्यावरच्या दहा बारा कंपन्यांना आहे, तुम्ही गेट वर विचारा कोणत्या गेट वर आहे ते"
"एक मिनीट हां" खर्र खर्र "हे कोणतं गेट आहे?"
"तुम्हाला कोणतं पाहिजे?"
"एक मिनीट हां" खर्र खर्र "मॅडम तुम्हाला कोणतं गेट पाहिजे?"
"मला गेट नकोय भाजी हवीय, त्या गेट वर या गेट चं नाव काय असा प्रश्न विचारा आणि मला उत्तर सांगा"
"थांबा हं" खर्र खर्र खर्र... "हां मॅडम कोंढाणा गेट वर आहे मी"
"ठिकाय कोंढाणा गेट वर सामान ठेवा"
खर्र खर्र खर्र खर्र खर्र...... "मॅडम गेट वाले नाही म्हणतायत, किंमती सामान जबाबदारी घेणार नाही म्हणतात"
"मला द्या मी बोलते" खर्र खर्र.. "अहो भाजीची डिलीव्हरी घ्या ना, मी बस मध्ये आहे, बस मधून दर स्टॉप ला दहा माणसं उतरतात वीस चढतायत,वेळ लागेल, भाजीत किंमती सामान काही नाही, पैसे आधीच दिलेले आहेत" (दहा माणसं उतरली.. वीस चढली.. बस ला पंधरा स्टॉप आहेत, ओळखा पाहू शेवटी बस मध्ये किती उरतील?)
"हां घेतो मॅडम, त्याने पिशवी नाही आणली" (सत्यानाश!!! आता कांदे बटाटे मेथी टॉमेटो रवा थालीपीठ भाजणी हातात घेऊन गेट वरुन जागेवर जावं लागणार!)
"असू दे, ओ थांबा थांबा बस पोहचली आपल्या स्टॉप वर, त्या माणसाला थांबवून ठेवा."
"मॅडम,जाता जाता आजूबाजूला का नाही घेत भाजी?"
"घरी जाईपर्यंत सूर्य मावळतो.पोटात कावळे कलकलत असतात.भाजीच्या दुकानात अशाच भाजी घेऊन घरी जाणार्‍यांची प्रचंड गर्दी असते.सुट्टे पैसे जवळ नसतात.इथे मोबाईल वरुन बसल्या बसल्या भाज्या, निवडलेल्या भाज्या,सॅलड ची ऑर्डर देता येते.मोठ्या ऑर्डरीवर डिस्काऊंट मिळतो.घरी गेल्या गेल्या भाज्या फोडणीला टाकता येतात.रोज ताज्या विकत घेता येतात.या अनुभवापुढे भाज्या ऑफिसातून घरी घेऊन जाण्याचा त्रास मला चालतो."
डायविथअस.कॉमः
"उदंड पैसा साठवा, मृत्यूला जमेल तितके परत पाठवा..
पण फायनली मरताना फक्त डायविथअस लाच आठवा!! "
असं अत्रंग स्लोगन वाचून माझी पावलं अडखळली आणि म्हटलं 'बघूया तरी काय आहे ते'
आत एक प्रशस्त जागा, टेबला पलिकडे एक माणूस होता. एक बाई डोळ्यात अश्रू आणून फोनवर बोलत होती. पलिकडे कोपर्‍यात एका खुर्चीवर एक झब्बा धारी माणूस व्हाईट बोर्ड वर हूरहूर, कुरकूर, सांजवेळ, हळुवार,अलवार, स्मृती, उन्नती, निर्वाण,आव्हान, स्मरण इ.इ. शब्दांची यादी होती तिथे काही शब्दांपुढे बरोबर च्या खुणा करत पेन तोंडात धरुन बसला होता.
"नमस्कार, डायविथ अस डॉट कॉम तर्फे मी मृत्यूंजय मारणे स्वागत करतो, आपली काय सेवा करु शकतो?"
"नक्की काय आहे हे?"
"आम्ही लोकांचा स्वतःच्या मरणाचा एक्स्पिरियन्स सुधारतो."
"म्हणजे, मॉर्फिन किंवा क्लोरोफॉर्म विकता का?"
"नाही नाही, आम्ही प्रॉडक्ट विकत नाही.एक्स्पिरियन्स विकतो."
"विमा विकता का? म्हणजे माणूस मेल्यावर त्याच्या घरच्यांना पैसे वगैरे?"
"हा खूपच कॉमन धंदा झाला.ते सगळं इतरांना करु दे.आम्ही त्याच्या पुढे आहोत."
"जरा नीट सांगा ना."
"म्हणजे बघा, तुम्ही एक दिवस मरता.सर्वांना दु:ख तर होतंच, पण त्याहीपलिकडे जाऊन काही प्रॅक्टिकल अडचणी असतात.डेथ सर्टिफिकेट मिळवणे, कागदोपत्री करणे, तुमचा चांगला फोटो मिळवणे, पेपरात शोकसंदेश देणे वगैरे.तुमच्याशी रिलेटेड लोक खूप दु:खात असतात.आमच्या स्किम मध्ये आम्ही फक्त महिन्याला २० रु. भरायला सांगतो.तुम्ही दोन तीन तुमचे जवळचे लोक नॉमिनी म्हणून कळवायचे.ते फक्त आमच्या लाईनीवर मिस्ड कॉल देतील आणि मग आम्ही आमचं काम चालू करु."
(आधी हा शहाणा 'तुम्ही मेल्यावर' वगैरे शब्द वापरुन माझ्या पोटात फुलपाखरं उडवत होता.अजून याच्या स्किम मध्ये पैसे भरले नाहीत तर हे असे शब्द! त्यात याचं असं आडनाव! यात काही ईश्वरी संकेत तर नसेल ना?)
मारणे साहेबांनी पुढे विवेचन चालू केले:
"तुम्ही अचानक मरता.पुरुष असाल तर दाढी वगैरे केलेली नसतेच, स्त्री असाल तर फेशियल आयब्रो हेअर कट वगैरे नुकताच केलेला नसतो. आयुष्यभर चकाचक टिपटॉप होऊनच लोकांना भेटायची सवय असलेल्या तुम्हाला मेल्यावर अनेक अनोळखी लोकांना अस्ताव्यस्त अवस्थेत भेटावं लागतं.त्यासाठी आमची मॉर्टीशियन सेवा आहे.मेल्यावर मिस्ड कॉल दिला की आधी डॉक्टर येतो आणि मेल्याची खात्री करुन डेथ सर्टिफिकेट हातात देतो. मग मॉर्टीशियन येतो आणि चेहरा, दाढी, हेअरकट, आयब्रो, स्त्रिया आणि पुरुष दोन्हींनी तसा चॉइस रजिस्टर करताना सांगितला असेल तर माफक अगदी दिसणार नाही असा मेक-अप करुन देतो. आमचे देह दान वाल्यांशी पण टाय अप आहे. तुम्ही फॉर्म वर जे दान करायचे लिहीलेले असेल त्याप्रमाणे ते न बोलावता येतात आणि त्यांना हवे असलेले अवयव काढून घेऊन जातात.आमचा एक प्रतिनीधी साईट वर २ दिवस हजर राहून आल्या गेल्यांना व्यवस्थित विषय काढून गप्पात बिझी ठेवतो."
"पण म्हणजे मी मरायची तुम्ही लोक वाट पाहणार..ही कल्पनाच भयंकर आणि अमानुष आहे."
(हा प्राणी सारखा 'तुम्ही मेल्यावर' 'तुम्ही मेल्यावर' करतोय..याला जरा सणकवायला हवाय.)
"आमच्याबद्दल असे गैर समज होणार ही कल्पना आहे. म्हणूनच तुम्ही रजिस्टर केल्यावर दहा वर्षात मेला नाहीत तर तुमची फी वीस ची महिना पंधरा रुपये होते. अजून दहा वर्षं मेला नाहीत तर दहा रुपये होते.अजून मेला नाहीत आणि डायविथस पण जिवंत असली तर पुढची सर्व वर्षं, आम्ही किंवा तुम्ही मरेपर्यंत, जे आधी होईल ते, तुम्हाला मासिक फी लागणार नाही.आणि मेंबर शिप आपोआप प्रीमीयम ला अपग्रेड होईल."
"प्रीमीयम मध्ये काय काय आहे?"
"कॉफीन सिम्युलेशन. म्हणजे तुम्ही आधीच कॉफीन निवडायची.तुमचा फोटो अपलोड केला की त्या कॉफीन मधे झोपल्यावर तुम्ही कसे दिसाल त्याचं सिम्युलेशन तयार होईल, रंग, मटेरियल चे निरनिराळे प्रकार ट्राय करुन तुम्हाला ठरवता येईल कोणत्या स्टाईल चं कॉफिन तुमच्या चेहर्‍याला सूट होईल.अन्य धर्मीयांसाठी कॉफीन ऐवजी कफन सिम्युलेशन.म्हणजे तुम्हाला सूट होईल असं आधीच निवडून ठेवता येईल.कबरीच्या दगडावर लिहायला चांगल्या शब्दांच्या इंग्लिश ओळी बनवण्यासाठी आम्ही टिव्ही न्युज चॅनेल वरुन मुलाखत्ये पार्ट टाईम भाड्याने घेतलेत.शिवाय इंग्लिश पेपर मधले अग्रलेख वाले पण आहेत. एपिटाफ सर्व्हिस ऐवजी अन्य धर्मीयांना गृह्य संस्कार सर्व्हिस आहे. म्हणजे इमॅजिन तुम्ही मेलात आणि तुमचा पेपरात शोक संदेश काहीतरी पकाऊ ओळी लिहून छापून आला आहे-
"आबा का गेलात तुम्ही फॉरेव्हर...
हार्ट बीपीने ऑर व्हॉटेव्हर..
आठवतो तुम्हाला पाह्तो सिरीयल व्हेनेव्हर..
सभेला सगळे या जवळचे व्हूएव्हर.."
आता ही अशी ऑबिच्युअरी वाचून तुमच्या आत्म्याला 'हाय भगवान! ये देखने से पहले मै मर क्यों नही गया' असं वाटेल की नाही? आम्ही यासाठी पार्ट टाईम मराठी गझलाकार ठेवले आहेत.ते अत्यंत सुंदर गझला रचून ठेवतात आणि तुमचा शोकसंदेश त्या ओळींसह आम्हीच छापून आणतो."
(मला मारणे साठीच रजिस्टर करायची आणि लगेच व्हाईट बोर्ड वाल्या गझलाकाराचे काम पडेल अशी परिस्थिती आणण्याची तीव्र इच्छा होत होती.)
"आणि आम्ही फक्त स्वतःच्या मरणासाठीच रजिस्टर करायचा नियम ठेवला आहे. तुम्हाला दुसर्‍या कोणासाठी फी भरता आणि रजिस्टर करता येत नाही.ही सुविधा पण आधी होती.पण 'मेल्यांनो आमच्या मरणासाठी आमच्या पोरांना रजिस्टर करायला लावता, आता रोज वाट बघत बसलेत' म्हणून वृद्धांचा मोर्चा आला.त्यांनी बरीच तोडफोड केली तेव्हापासून फक्त सेल्फ रजिस्टर करता येतं. मग, तुम्ही आता घेताय का लगेच मेंबर शिप?"
शेकमायट्रिप, गोमायजिजो, फेक्स्पिडीयॉ(फेक्स्पीडीयॉ............बूम बूम),लुकिंग.कॉम आणि अन्य
"आता परत कुठे निघालायस की काय? मागच्याच महिन्यात जाऊन आलात ना तुम्ही फिरायला?"
"हो,पण शेकमायट्रिप वर अजून दोन बुकिंग केली की २ रात्री तीन दिवस फ्री आहे चेरापुंजी ला जुलै-ऑगस्ट मध्ये.चांगली फुकटची ट्रिप मिळतेय दोनच बुकिंग नंतर तर का सोडायची?"
"चेरापुंजी? जुलै ऑगस्ट? मागच्या वर्षी असाच ऑफर आहे म्हणून नागपूर ला मे मध्ये गेलास आणि आल्यावर आजारी पडलास."
"अगं थोडं कमी जास्त होतच राहतं!! त्या ट्रिप साठी मला ५०% डिस्काऊंट मिळाला, शेकमाय ट्रिप वर तिकीट काढल्यावर तिथे पॉईंट जमा झाले, तिकीटाचे पैसे क्रेडिट कार्ड ने भरले, त्याचे भरपूर पॉईंट जमा झाले.मग क्रेडिट कार्ड चे पैसे भरताना डेबिट कार्ड ने भरले, त्याचे पॉईंट जमा झाले. असे सगळीकडच्या पॉईंट च्या घरात वस्तू आल्या, नॅपकीन, गप्पर वेअर चा डबा, कानाला लावायला ब्ल्युटूथ.म्हणजे बघ, आपण आपल्यासाठी काहीतरी घ्यायचं, मजा करायची, पॉइंट जमले की आपल्यालाच काहीतरी मिळणार, ते बाप चा बाप चा बाप वाले तर नुसतं मोबाईल अ‍ॅप मोबाईल वर टाकलं की घड्याळ देऊन टाकतात.आमचा एक फुकट्या मित्र सगळ्या गोष्टी फुकटच मिळवतो नीट ऑफर बघून आणि वेगवेगळी मोबाईल अ‍ॅप टाकून आणि काढून आणि हे सगळं मी काय माझ्यासाठी करतोय? तुझ्यासाठीच करतोय का? बाप चा बाप चा बाप वाले १ लाख पॉईंट जमले की आय फोन देणार आहेत, तो तुलाच देणार आहे ना मी?"
"अरे बाबा, १०० पैशामागे एक पॉईंट मिळवायचा म्हणजे आधी १०० खर्च पण होतात ना?"
"हे आमचं या काळातलं गणित आहे. तू नाही का, वेगवेगळ्या तीन चार भिश्या लावायचीस, आणि एका भिशीतून माझी शाळेची फी, दुसरीतून तुला दिवाळीला छोटा दागिना, तिसरीतून घरात वर्षाला एक फर्निचर घ्यायचीस?त्यावेळी 'आपलेच पैसे आपल्याला परत मिळतात' हे माहिती असून पण तुला ते फायद्यात पडायचंच ना? आमची पण तशीच मॅनेजमेंट आहे."
डुबाँग.कॉम आणि अन्यः
"मला वेज हिल ची सँडल दाखवा."
"त्या तिथे आहेत बघा."
"इतक्याच आहेत? मला आमसूली रंगाचा सोल आणि चिंतामणी रंगाचे स्ट्रॅप वाली दीड इंच हील असलेली आणि काळा वेलक्रो वाला पट्टा असलेली सँडल हवी होती."
"अहो मॅडम, सँडल आहे ती..मॅचिंग ब्लाऊज पीस नाही."
"मॅचिंग ब्लाऊज पीस चा जमाना गेला हो! आता प्लेन साडी, त्यावर एकदम ढंचॅक डिझाईनचा एकही कलर मॅच न होणारा मल्टीकलर्ड ब्लाऊज, मल्टीकलर्ड बॅग आणि साडीतले दोन तीन रंग एकदम नीट मॅच होतील अशा फूट वेअर ची फॅशन आहे."
"दहा दुकानं बघून या आणि मला सांगा तुम्हाला कुठे अशी सँडल मिळतेय का."
"डुबाँग किंवा क्रॅप्डील किंवा फ्लॉपकार्ट किंवा डाईमरोड.कॉम वर मिळेलच मला."
"काय गं तुम्ही सारख्या ऑनलाईन शॉपिंग करत असता?७०% ऑफ देऊन १२०० चा कुर्ता ५०० ला विकतात, तो असतो मूळचा ४०० चा.परवाच तुला ऑफर मधला कुर्ता आणि मी मार्केट मधून घेतलेला कुर्ता दोन्हीचे फोटो दाखवले ना मी?तुम्हाला कपडा कसा आहे, शिवण कशी आहे हात लावून बघता तरी येतं का ऑनलाईन शॉपिंग मध्ये?"
रोहीणी जरा वैतागून म्हणाली. तिचं वैतागणं रास्त होतं. रोहीणीने स्वतः इलेक्ट्रॉनिक इंजिनीयर असताना मोठा सासरचा धंदा उघडतोय म्हणून कपडे विक्री, कुठे काय चांगलं टिकाऊ मिळेल, कुठे काय चांगलं खपेल याचा नीट अभ्यास करुन कपड्यांचं दुकान टाकलं आहे. ते चांगलं चालू पण आहे. पण आमच्यासारखे 'खडूस दुकानदार के मारे' पोळलेले लोक थोडे जास्त पैसे देऊन पण डुबाँग क्रॅपडिल फ्लॉपकार्ट डाईमरोड या सायटींची दुकानं चालवत असतात.स्वतःकडे नसलेली वस्तू "या जगात अस्तित्वात नाही,बंद झाली,अत्यंत जुनाट आहे, तुम्हाला सूट होणार नाही" हे सांगण्याचा बाणा घेऊन आलेले दुकानदार बरेचदा दुकानं फिरायची वेळ तरी आणतात किंवा आग्रह करकरुन कपाट वेगळ्याच कपड्यांनी भरायची तरी.
"आता लो राइज चीच फॅशन आहे मॅडम, हाय आणि मिड राइज कोणीच घालत नाही.भारतात कुठेच मिळत नाही.हाय राइज जेगिंग मिळतील ते डेनिम सारख्या कॉटन चे आहेत." आमच्यासारख्या मफिन टॉपीय लोकांना लो आणि मिड राइझ साध्या टॉपांवर घालण्याच्या नामुष्कीपासून आणि बाकी लोकांना ते डोळ्यांनी पाहण्याच्या अत्याचारापासून क्लिपकार्ट ने वाचवलं..त्यावर एका सेलर च्या खर्‍याखुर्‍या डेनिम च्या हाय राइझ जीन्स होत्या. 'हाय राइझ' 'जीन्स' असा फिल्टर लावून त्या सापडल्या. अंतर्वस्त्रांच्या आणि बरोबर बाकी जनरल कपडे विकणार्‍या बर्‍यापैकी मिक्स गर्दी असलेल्या दुकानात जाऊन साईझ मागितल्यावर दुसर्‍या मजल्यावरच्या नोकराला ओरडून "ए यांना अमुक तमुक सी काढून दाखव रे!!!" सांगून मागणारीला सीता बनून धरणीमातेत गडप्प व्हायची वेळ हल्ली स्त्री विक्रेत्या असल्याने येत नसली तरी पूर्वी बरेचदा यायची.त्यावेळी गिवामी.कॉम असती तर गुपचूप आईला एकटीला पाठवून अंदाजपंचे एखादा जुळणार्‍या साईझ वाला नग आणायला सांगून तो वर्षानुवर्षं वापरायची वेळ आली नसती.
"कुर्ता पाहिजे, इतका लाँग नकोय हो,प्रिंटेड नकोय, थोड्या कॉटन मिक्स मटेरियल चा पाहिजे, पूर्ण कॉटन नको, स्लीव्ह कॅप नको, हाफ पाहिजेत, चायनीज किंवा स्लिट नेक नकोय..साईड कट इतके मोठे नकोत, हा चांगला आहे, अर्र इतका महाग नकोय, ५००-१२०० रेंज मध्ये दाखवा" हा आणि असा दुसर्‍या मागण्यांचा निबंध दुकानदाराला बोलून त्याला ते गुलबकावलीच्या फुलासमान दुर्मीळ प्रॉडक्ट ढिगातून क्षणात काढून दाखवता यावे अशी अपेक्षा असलेल्या सुंदर्‍या त्या काळातही होत्या, या काळातही आहेत, भविष्यकाळात "ओ या व्हॅक्यूम सूट मध्ये डार्क फ्युशिया किंवा पिकॉक ब्लूइश ग्रीन शेड नाही का, ऑक्सीजन सिलींडर चा आकार जरा राऊंडेड दाखवा, झिपर छोटी असलेला दाखवा, मला याच सूट मध्ये थोडे आल्टर करुन नेक जरा ट्युलिप पेटल शेप करुन द्या,या सूट मध्ये जरा पातळ फॅब्रिक चा नाही का" असा कलकलाट अगम्य इन्फ्रारेड किंवा इतर लहरी पाठवून करणार्‍या रमणीही असतील. सध्या तरी अस्तित्वात असलेल्या रमणींना नाकावर आठ्या देऊन किंवा दीर्घ श्वास घेऊन घाबरत तोंड देणार्‍या दुकानदारांबरोबरच 'स्लीव्ह टाईप' 'फॅब्रिक' 'ऑकेझन' 'कलर' 'लेंग्थ' 'ब्रँड' 'बजेट' अशी फिल्टर एकाचवेळी मारुन ढिगार्‍यातून हवे ते १००-२०० कपडे काढून देणार्‍या डुबाँग क्रॅपडिल फ्लॉपकार्ट डाईमरोड पॉपक्ल्यूज गपमी.कॉम सारख्या सायटी आहेत हा एक्सपीरियन्स मानवी चमत्कारच नाही का?
(समाप्त)

Tuesday, 29 December 2015

हिंजवडी फेज१-प्रवास आणि प्रेक्षणीय स्थळे

नमस्कार!!
आपण जाणार आहोत एका छोट्या सहलीला. सहल छोटी, माहिती मोठी!!
सहल टप्पा: 'कुठूनही' ते हिंजवडी फेज १
लागणारा वेळः हा एका शब्दात उत्तर देण्याचा प्रश्न नाहीय. या प्रश्नाचं उत्तर मिळण्या साठी विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरं द्या: कोणत्या वारी निघणार?कोणत्या ठिकाणाहून निघणार?कोणत्या वेळी निघणार?कोणत्या वाहनाने निघणार?'कोण' निघणार? त्याप्रमाणे उत्तर २० मिनीटे/४५ मिनीटे/१ तास/१.५ तास असे बदलू शकते.
तुम्ही कार ने किंवा दुचाकी ने येत असाल तर हे कॅलेंडर लक्षात ठेवा:
तारीख १ ते २५:
घाबरु नका, मुख्य नियम 'पुढे जाणे' हा आहे हे लक्षात ठेवा. बाकी नियम हे जमले तर पाळायचे नाहीतर सोडून द्यायचे.आपले आणि समोरच्याचे जीवन नश्वर आहे आणि देह हे एक क्षणभंगुर वस्त्र आहे, त्याच्या आतला आत्मा अमर आणि कोणत्याही अपघाताने नाश न पावणारा आहे हे लक्षात ठेवणे.
तारीख २६ ते ३१,३१ डिसेंबर्,दिवाळी,ख्रिसमस:
या दिवसात सर्व नियम नीट पाळा,वाहतूक पोलीस लायसन्स, पीयुसी(बोलीभाषेत 'प्युशी'),गाडीच्या मालकीची कागदपत्रे,हेल्मेट्,इन्श्युरन्स हे सर्व तपासण्याबद्दल आणि या वस्तूंच्या अभावाबद्दल पावत्या फाडायला आग्रही असतील.क्वचित प्रसंगी कलेक्शन नीट झाले नसले तर त्यांना खालील कारणांबद्दलही पावत्या फाडण्याचा मोह होईल.
१. एका बाजूला आरसा नाही.
२. नंबर प्लेट च्या एका आकड्याला ०.००१ मिलीमीटर चरा गेलाय
३. मागच्याला हेलमेट नाही.
४. चारचाकीचा एल नीट उचकटून काढला नाही.
५. अंगच्या (डाव्या) वळणाला रस्ता सर्व बाजूनी पूर्ण मोकळा असताना आणि सिग्नल लाल असताना वळलात.

अगदीच वेळ जात नसला आणि भांडायची भूक असली तर ट्रॅफिक पोलीसाला 'पी यु सी नसेल तर दंड करायचा हे कलम कुठे आहे दाखव' म्हणून वाद घाला किंवा 'मानकर चौकातून पिंपळे सौदागर चौकात जाताना दुचाकीवाले फूटपाथ वरुन गेले आत्ता तेव्हा कुठे गेला होता राधासुता तुझा धर्म' म्हणून मर्माला हात घाला.पोलीस कळवळून 'अहो ऐकत नाही हो लोक..म्यान पॉवर कमी पडते आमची' म्हणून दु:ख ऐकवायला चालू करतील. अगदीच सोडले नाहीत पैसे तर नाव पत्ता घेऊन फेस बुकवर टाकेन पोस्ट अशा धमक्या देऊन पैसे भरा. पोलीस तुमची फेसबुक पोस्ट वाचणार नाही आणि तुम्हाला 'अन्यायाला वाचा फोडल्याचे' खोटे समाधान आणि पोलीसाला पैसे मिळतील. तुमच्यासारखे 'निषेधाचे मेल लिहीणारे, व्हर्च्युअल मेणबत्ती मोर्चा म्हणून पेज वर क्लिक करणारे,फेस बुक वर तावातावाने पोस्ट लिहीणारे पण प्रत्यक्ष दहा वाक्याचे बोलून भांडण नीट करता न येणारे' व्हाईट कॉलर मध्यमर्गीय हे आर टी ओ चे मुख्य उत्पन्न साधन आहे. अरे तुमच्याकडून पावती नाही फाडायची तर काय रॉकेल मिक्स डिझेल वर धूर काढणार्‍या सिक्स सीटर वाल्याकडून फाडायची?

बी आर टी बसः
या नव्या कोर्‍या सुंदर बसेस हल्लीच नीट चालू झाल्या आहेत. बी आर टी साठी बनवलेले ऐसपैस रस्ते या आधी चालणे, धावणे,ढोल पथक सराव,कराटे क्लास, स्केटिंग क्लास,दहीहंडी समारंभ,सूर्य नमस्कार्,योगा,झुंबा,मित्र मैत्रीणी कट्टा,प्रपोज 'मारणे' यासाठीच वापरले जात असल्याने हे सर्व बंद होऊन त्यावरुन बी आर टी धावणे हा सामान्य जनांसाठी फार मोठा मानसिक धक्का होता, त्यातून लोक नुकतेच सावरले आहेत.बस ने प्रवास करणार्‍यांना 'कधी खंडीत न होणार्‍या टेंपो,कार्,दुचाक्या,पाणीपुरीच्या गाड्या यांच्या रांगातून तून वाट काढून पायी रस्ता ओलांडून मधल्या बी आर टी स्टॉप वर कसं पोहचायचं' हे नेहमीचंच कोडं आहे. पण एकदा पोहचलात की तुमच्या साठी भरपूर बस आहेत.बी आर टी च्या जवळ आणि बी आर टी ने इच्छित स्थळाच्या थोडं लांब सोडल्यावर इच्छित स्थळी कसं पोहचायचं हे तेवढं बघा.जे लोक बी आर टी मध्ये बसणार नाहीत ते 'बी आर टी चा हिरवा, बी आर टी चा लाल, पादचार्‍यांचा हिरवा,पादचार्‍यांचा लाल,दुचाकी चौचाकीसाठीचा हिरवा आणि लाल' यात आपला जायचा आणि थांबायचा सिग्नल कोणता आणि कधी हे गणित मानांना आणि डोक्याला ताण देऊन रोज सिग्नलला पाच पाच मिनीट थांबून सोडवण्याच्या प्रयत्नात आहेत.

माणूस तिथे सेडानः
'लांबलचक गाडी चालवत येणारा एकटा माणूस' हा प्रकार रस्त्यात भरपूर प्रमाणात दिसेल. लगेच 'कार्बन फूटप्रिंट' म्हणून नाकं मुरडू नये. हा माणूस कोथरुड किंवा सहकारनगर किंवा हडपसर किंवा तळेगाव वरुन येणारा असेल तर तो 'रोज इतक्या लांबून हिंजवडीपर्यंत येतो' म्हणून तो एकटा मिनीबस घेऊन आला तरी त्याला सर्व गुन्हे माफ करावे (असं त्याचं म्हणणं असतं.) राहिली वाकड, पिंपळे सौदागर, निलख, भूमकर चौक, विशालनगर इथून लाबलचक गाड्यात एकटी बसून येणारी माणसं. यांना बोललं तर ते "मला पाठदुखी आहे..मोठी गाडी वीकेंडला पूर्ण कुटुंबाला सगळीकडे फिरवायला लागते..मग काय फक्त ऑफिसला यायला नॅनो आल्टो बायका(वुमेन नाही..बाईक चे अनेकवचन) विकत घेऊ होय?गरिब माणूस आहे मी.घराचे हफ्ते भरतानाच मरतोय." ऐकवून दाखवतील. ऑफिसच्या वेळात भर वाहत्या रस्त्यात इनोव्हा/अर्टिगा/इकोस्पोर्ट उभी करुन आईसक्रिम किंवा भाजी घ्यायला थांबणारे शूरवीर आहेत हे, प्रदूषण आणि कार्बन फूट प्रिंट ची चिंता करायला लागले तर जाणार कुठे? उद्या सैनिक रणगाडा चालवताना ट्रॅफिक आणि माइलेज चा विचार करायला लागले तर? "प्रश्नाला त्याच्या जागी सोडून द्या, प्रश्न स्वतःला सोडवेल" हे ताणमुक्त जगण्याचं महत्वाचं सूत्र आहे. भारतातले कित्येक राजकारणी या सूत्राचा वापर करुन अनेक वर्षे जगलेले आहेत.

'कसं' जायचं ठरवलं की मग बाकी प्रवास घरंगळत घरंगळत सावकाश पाट्या वाचत करा.सर्वात आधी ज्वेलर्स च्या पाट्या लागतील. हे ज्वेलर्स आधी 'फक्त सोनं आणि ठसठशीत कमीत कमी नक्षी आणि डाग वाले पारंपारीक दागिने' विकायचे, पण सोन्याचे भाव आकाशाला भिडले आणि गृहिणींना 'आज पाहुणे येणार आहेत त्यामुळे जीन्स कुर्ता किंवा ट्राउजर शर्ट न घालता पंजाबी ड्रेस ओढणी पोशाख करावा लागेल, किती अनकंफर्टेबल!!' वाटून कपाळाला आठ्या पडायला लागल्या तेव्हा या ज्वेलरांना 'शुद्ध सोन्याचे गोठ्, पाटल्या, हार ,तोडे ,तन्मणी' इ.इ बरोबर 'मीनाकारी,डायमण्ड,स्वोरोस्की,सिल्व्हर,ऑक्सीडाइझ्ड,प्लॅटीनम,नाजूक,ऑफिस वेअर ज्वेलरी' हे मंत्र शिकावे लागले.ज्वेलर्स हे आधुनीक काळातही 'सौभाग्य हाच खरा दागिना' या पातिव्रत्य सूत्राची जपणूक करताना दिसतील.मंगळसूत्र आणि जोडवी हा सक्तीचा दागिना आणि बारा महिने खरेदी आणि 'रेव्हेन्यू' मिळवून देणारा प्रकार, त्यामुळे जास्तीत जास्त जाहिराती मंगळसूत्र महोत्सवांच्या दिसतील.काही जाहीरातीत सिनेतारका डोळ्याइतके मोठे हिरे असलेला नेकलेस वगैरे घालून मिरवताना दिसतीलही, पण ते फक्त 'बघितले' जाणार, धंद्याला त्याचा उपयोग नाही हे सर्व सुवर्णकारांना माहिती आहेच.

त्याबरोबरच दिसणार्‍या जाहिराती या शाळांच्या.या जाहिरातींमध्ये गोंडस मुलं पायलट,डॉक्टर,खेळाडू,नर्तक,वकील(म्हणजे थोडक्यात जे व्यवसाय वेगळ्या पोशाखांनी उठून दिसतील ते सगळे व्यवसाय) बनलेली दाखवलेली असतात.'आमच्या कडे या, आम्ही तुमचं मूल पैलू पाडून दहा पंधरा वर्षांनी यातलं काहीतरी एक नक्की बनवून देतो' असा दावा करणार्‍या या जाहीराती असतात.
या जाहीराती पाहून सर्व वयोगटात वेगवेगळ्या विचारलहरी उमटतात.
-ज्यांची मुलं मोठी झालीत ते पालक "अरेच्च्या, आपण असला काही विचारच केला नव्हता नै पोराला पहिलीत घालताना? घरी आजी आजोबांचं ऐकत नव्हता म्हणून ३-४ तास शाळेत नेऊन बसवायचो." असा विचार करत पुढे जातात.
-ज्यांना अजून मुलं/बायका/नवरे नाहीत ते 'काय एकेक अतीच करतात..शाळा ही काय जाहीरात देण्याची गोष्ट आहे का?पोर जन्मलं म्हणजे शाळेत आपोआप जाणारच' असे कटाक्ष टाकत कोर्‍या चेहर्‍याने पुढे सरकतात.
-उरलेले रंजले गांजले पालक, ज्यांची मुलं यावर्षी शाळेत आयुष्यात पहिल्यांदा शिरणार आहेत ते 'ते सगळं सोडा..खाणं पिणं, गॅदरिंग,बस,पुस्तकं,डिपॉझिट सगळं मिळून वर्षाला किती हजारांना कापणार ते बोला' या नजरेने बघत फॉर्म साठी च्या रांगेत दोन दोन तास आळीपाळीने उभं करायला कोणत्या मित्रांना पटवायचं हे महत्वाचं प्लॅनिंग करत पुढे सरकतात.

८०% जाहीराती या तीन पैकी एका मुलभूत गरजेच्या, म्हणजेच 'निवारा'.
या जाहीराती पण भारताच्या आर्थिक तेजी मंदी च्या काळानुसार बदलत असतात. उदा:
- सर्व काही एकदम सुरळीत, सर्व उद्योग क्षेत्रांना सुवर्ण काळः
"आमच्या कडे या, दोन गॅलर्‍या एकमेकांसमोर नाहीत, अगदी तुम्हाला महिनोन महिने शेजार्‍याचे तोंडही पहावे लागणार नाही अशी छान रचना आहे आमच्या घरांची."
(हो ना!! प्रायव्हसी मिळाल्याशिवाय निवांत फेसबुक ला वेळ देऊन 'सोशल कनेक्ट' कसा वाढणार?)
"आमच्या कडे या, भारताची आठवण पण येणार नाही तुम्हाला.स्पॅनिश गॅलरी, त्याला इटालियन कठडे, आत बालीनीज बैठकीची खोली,चायनीज किचन,इजिप्तीशियन बेडरुम देऊ."
(जरा आमच्याकडे यायचे रस्ते अजून बनलेले नाहीत्,टेकडी ओलांडून गावठाणात दोन किमी कच्च्या रस्त्याने या,काय करणार आपण भारतात आहोत ना...)
"आमच्या कडे या, तुम्ही खेळ वेडे असाल तर आमच्या कडे जॉगिंग पार्क्,सायकलिंग पार्क, गोल्फ मैदान्,योगा सेंटर्,जिम,सावना(म्हणजे आमच्या भाषेत 'सोना'),स्विमिंग पूल चा आनंद घ्या."
(काय म्हणता?इथे घर घेतल्यावर इ एम आय चे पैसे कमावायला रात्रंदिवस राबावं लागतंय आणि हे सगळं वापरायला वेळ मिळत नाहीये? च्यक च्यक..जाऊद्या हो, आम्ही तसं पण हळूहळू सगळं बंद करुन फक्त जिम चालू ठेवणार आहे.)
-उद्योग क्षेत्रात मंदी
"राइट साइझ्ड होम्स"
"कोझी होम्स"
"पेंट हाऊसेस"
"आमच्याकडे या, पाच हजार भरुन बुक करा, स्टॅम्प ड्यूटी माफ, पहिल्या शंभरांना टिव्ही मोफत"
"आमच्याकडे या, घरात रहायला आल्यावर इ एम आय चालू, तोपर्यंत सुखाने जगा"
-अजून एक बिल्डरांचा वर्ग आहे जो तुमच्या 'फॅमिली टाईम' ला वाढवण्याचा आणि प्रदुषण कमी करण्याचा दावा करतो
"नऊ ते पाच ऑफिस, पाच मिनीटात घरी परत्,बच्चे खुष,बायको खुष, तुम्ही बसा गिटार वाजवत."
(पाच मिनीटात बाणेर बालेवाडी ते हिंजवडी फेज १?पहाटे तीन ला का?की प्रायव्हेट जेट विमानाने?)
"शहराच्या उलट्या बाजूला फेज ३ च्या पुढे या, ट्रॅफिक नाही,मनाला ताण नाही,दीर्घायुष्य,आरोग्य,निरोगी हृदय"
(आलोय...बायको रोज शिव्या घालतेय नातेवाईकांपासून लांब कोणत्या टेकडीवर आणून ठेवलं म्हणून.)
"आमच्याकडे या, रहदारीपासून दूर घनदाट हिरव्यागार मखमली झाडांवर चमकणार्‍या सोनेरी दवबिंदूंच्या सान्निध्यात रोज नव्याने तरुण आणि ताजे तवाने व्हा."
(याच्या साईट वर सध्या दहा रुपयाला एक अशी मिळणारी पाच रोपं आहेत फक्त, जी जास्तीत जास्त पाच फूट वाढतात.पण गाफिलपणे 'कुठाय हो ते सोनेरी दवबिंदू वालं हिरवं मखमली झाड' म्हणून बिल्डरला विचारु नका.त्याला 'ओ हे काय झाडं आहेत दिसत नाही का' पासून ते 'तुम्ही बुक करा हो शेट, ते काय तुमचा तो दवबिंदू अने मखमली झाड बिड सगला एकदम चोक्कस करुन देऊ फुडच्या धा वर्षात' पर्यंत काहीहीही उत्तरं मिळू शकतील.)

वाकड पूल संपताना एका श्रीमंत बिल्डराच्या उंदरी किंवा वानवडी किंवा तिथेच कुठेतरी असलेल्या प्रोजेक्टची एक जाहीरात आता मागच्या वर्षीपर्यंत होती. (बहुतेक या लिंकवर आहे ती स्त्री आणि तो फोटो त्या पोस्टरवर होता.लिंक स्वतःच्या जबाबदारीवर मागे किंवा शेजारी कोणी उभे नसताना उघडावी. https://www.behance.net/gallery/25103207/Marvel-Kyra )
"तुमच्या प्रायव्हेट स्विमिंग पूल मध्ये पहाटे चार ची डुबकी" असं काहीतरी शीर्षक आणि पाण्यात डुंबणार्‍या एक सुंदर आणि (जवळ जवळ शून्य)पोशाखातील भगिनी अशी जाहीरात होती. जाहीरातीने बर्‍याच गाडी चालवणार्‍या माणसांचे 'ही पहाटे चार वाजता स्विमींग पूल मध्ये का बरं जात असेल' याबद्दल वेड्यावाकड्या वेधक कल्पना करुन हृदयाचे ठोके आणि गियर्स चे गणित चुकवले होते.बायकांचे पण 'नक्की बेंचवर असेल किंवा नवरा गावी असताना घरी असेल भवानी.सकाळी मुलांना बस ला सोडून नंतर डबे करुन दळण टाकून ऑफिसात राबून नंतर एक तास गाडी चालवून घरी येऊन पोरांचे अभ्यास घेऊन स्वयंपाक झाकपाक करुन मग अंथरुणावर ये म्हणावं, नाही पहाटे चार ला डाराडूर घोरत पडलीस तर जन्मभर आयब्रो करणार नाही.' असे काहीसे प्रक्षोभक विचार यामुळे ट्रॅफिक तुंबायला लागलं. त्यामुळे गाड्या चालवणार्‍या लोकांवर दया करुन चित्रांगदा ताईंची निळ्या परकर झंपरातील सुंदर पण जास्त प्रक्षोभक नसलेली जाहीरात तिथे लावण्यात आली.

वाकड पूल ओलांडताना अवश्य बघावी अशी जाहीरात म्हणजे अमूल गर्ल ची.सध्या काय चालू आहे, यावर अगदी नेहमीच आणि योग्य आणि मार्मिक टिप्पणी करणं या जाहीरातीने वर्षानुवर्षं पाळलंय.
अजून एका प्रसिद्ध बेकर ची जाहीरात वाकड पुलाच्या टोकाला बरेच महिने होती. "आम्ही लवकरच येत आहोत..केक सोबत आनंदही घेऊन" अशा जाहीरातीतल्या 'आनं' वर जाहीरात लागल्यावर लगेच नेमकं एका उमेदवाराचं पोस्टर चिकटल्याने ते सर्वाना 'आम्ही लवकरच येत आहोत केक सोबत दही घेऊन' वाचावं लागलं आणि बर्‍याच भाबड्या न-पुणेकरांनी घरी सांगताना "पुण्यात दह्यात बुडवून केक खातात जिलबी रबडीसारखं" हा अपप्रचार केल्याचं आठवतं.

वाकड पूल ओलांडल्यावर स्थानिक राजकारण्यांचे फ्लेक्स चालू होतात.याबाबत व्यासंग वाढवण्याचा चांगला काळ म्हणजे दहीहंडी. कोण किती पाण्यात आहे, कोणी बिपाशा बोलावली, कोणी सनीताई बोलावल्या, कोणी यावर्षी पुण्यातलीच मराठी मालिकेची नायिका बोलावली यावरुन नेत्यांचे 'स्टेटस' ठरते.या सर्व व्यक्ती बोलावणे हे प्रमुख उद्दिष्ठ, दहीहंडी फोडली जाईलच असं काही नसतं.

मॅरीयट हॉटेल च्या थोडं आधीपासून दुचाकी वाल्यांना विरुद्ध दिशेच्या रस्त्याच्या लेन मधून प्रवाहाविरुद्ध जायची सवलत आहे.फुग्यात भरलेली हवा जसा पूर्ण फुगा व्यापते तशी ही दुचाकीवाल्यांची एक लेन हळूहळू पूर्ण विरुद्ध बाजूचा रस्ता व्यापायचा प्रयत्न करते आणि मग एखाद्या बसवाल्याला दुचाकीवाल्यांच्या अंगावर बस जवळजवळ घालून त्यांना त्यांच्या एका लेन मध्ये हुसकवावे लागते. या सर्व गोंधळात संताराम वाईन्स कडून सर्व रहदारीच्या उलट्या दिशेने ट्रिपलसीट येणारे स्पाइक्स आणि ब्लीच्ड जीन्स वाले नवतरुण भर घालत असतात, त्यांना बर्‍याच दिवसात कोणाला शिव्या घालायला न मिळाल्याने त्यांचं रक्त सळसळत असतं. पण ज्यांनी त्यांना संताराम वाईन्स मधून बाहेर पडताना पाहिलंय ते सर्व कार आणि दुचाकीचालक चेहर्‍यावर राष्ट्रपित्याच्या तोडीचे क्षमाशील भाव आणून शांतपणे ती मुलं जाऊ देतात.संताराम वाईन्स चे गेल्या सात वर्षात झालेले झकपकीकरण आणि भरभराट यावरुन त्यांच्या लोकप्रियतेची खात्री पटावी.या मुलांना जाऊ दिलं तसंच सरपंचाच्या घरवाल्या गल्लीत आडवे जाणारे पाण्याचे टॅंकर पण एकदम शांत चेहरा करुन जाऊ द्यायचे असतात.'शांत चेहरा', 'साधी गाडी' आणि 'मराठी बोलणे' ही हिंजवडी वाहतूकीत भांडणं न करता आयुष्य जगण्याची महत्वाची त्रिसूत्री आहे.

याच सर्व गर्दीत तुम्हाला 'सिक्स सीटर' नावाचे वाहन पहायला मिळेल.नाव सिक्स सीटर असलं तरी हा जादूचा रथ प्रसंगी १७ लोक सामावून घेताना मी याची देही याची डोळा पाहिलं आहे. (हॅ!! गुंडाळतेय!! वगैरे म्हणू नका.पुढे ड्रायव्हर धरुन चार, मागे दोन सीटांवर चार चार,खिडकीत दोन्ही बाजूला एक एक, मध्ये मोठं लाकडी स्टूल टाकून तीन...मोजा आता.) या वाहनाला इंडीकेटर देणे, ब्रेक लावताना इशारा देणे इ.इ. सामान्य जनांना असलेली बंधनं नसतात, तुम्ही चालताना थांबता किंवा वळता तेव्हा इंडीकेटरचा लाईट हातात ठेवता का? नाही ना? मग असंच समजा की एक मोठा लांबरुंद ३ फूट बाय ५ फूट बाय ६ फूट माणूस चालतोय.आणि स्वतः गाडी चालवताना लक्ष ठेवा.

तुम्ही जर ऑफिस बस च्या वेळात या चौकात दुचाकीवर असाल तर एकमेकांशी स्पर्धा करणार्‍या दोन बस च्या मध्ये चिणून जवळ जवळ अनारकली बनण्याचा अनुभव टाळा. चारचाकी मध्ये असाल तर गाडीचे आरसे किंवा कोपरे खरचटत जाणार्‍या दुचाक्यांकडे बघून रक्त उकळवणे सोडा.विकारांवर विजय मिळवणे ही मोक्षाची पहिली पायरी आहे.क्लच प्लेट जळणे,गाडी ला पोचे,चरे पडणे या गोष्टी होतच राहतात. सुंदर गोंडस बाळाला आपण नाही का काजळाची तीट लावत?

आता तुम्ही घरातून निघाल्यावर बर्‍याच मिनीटांनी किंवा तासांनी हिंजवडी फेज १ मध्ये पोहचला आहात. 'अब तो मंझील से बेहतर लगने लगे है ये रास्ते' अशी तुमच्या अवस्था नक्की झाली असेल. घाबरु नका, बेहतर रास्ते आहेतच परत जाताना.गणपतीचे दिवस, आय पी एल चे दिवस, पालखीचे दिवस, नवरात्रीचे दिवस,लाँग वीकेन्ड आधी चा दिवस, मोठ्या सुट्टीनंतरचा दिवस अशी या प्रवासाची वेगवेगळी विलोभनीय रुपे आहेत, तेही अनुभव घ्यायला विसरु नका.
(समाप्त)

Monday, 28 September 2015

परत चावडी

"निल्या हल्ली फेसबुकावर नाही का? त्याला परवा टॅग करायचा होता तर सापडलाच नाही."
"अरे जाम घोळ झाला रे. निल्या त्याच्या जर्मन साहेबाच्या बायकोच्या बरियलला गेला होता त्याचे रिकामटेकडे रुममेट घेऊन.त्याला ग्रुप टिकेट काढून पैसे वाचवायचे होते.तर म्हणाला तुम्हीपण चला. त्यांना तिथे काही उद्योग नव्हता त्यांनी त्या रम्य दफनभूमीत पंचवीसेक फोटो काढले आणि त्यात टॅग केला ना निल्याला 'फिलींग हॅप्पी अ‍ॅट रोझेनहाईम ग्रेव्हयार्ड' म्हणून. त्याला २५० लाईक मिळाले आणि निल्याचा साहेबच होता फ्रेंडस लिस्ट मध्ये. निल्याने आता कानाला खडा लावून फेसबुक संन्यास घेतलाय काही दिवस."

"आपल्या निकीचं तेच झालं ना, तिची पहिली मंगळागौर, संध्याकाळचं हळदीकुंकू, सकाळची पूजा, दुपारचं अमुक तमुक होतं. आणि त्या दिवशी नेमका एशिया पॅसिफिकचा डायरेक्टर आला म्हणून सुट्ट्या घ्यायच्या नाहीत असा अचानक फतवा निघाला. आता निकीने सासूला बरंच सांगितलं की आपण शनीगौरी किंवा रवीगौरी करुया म्हणून, पण सासूने आधीच बराच बाहेरगावचा गोतावळा सोमवारीच बोलावून ठेवलेला, म्हणून म्हणाली 'काय मेली मोठी रॉकेटं सोडायची असतात, एक दिवस नवऱ्याच्या सौभाग्यासाठी सुट्टी घेता येत नाही म्हणजे काय' वगैरे वगैरे..मग निकीने सकाळी साहेबाला आवाजात एकदम वीकनेस आणून अजिबात बरं वाटत नाहीये वगैरे फोन केला आणि नंतर मंगळागौरीचे खेळांचे फोटो टाकले ना सगळ्यांनी धबाधबा फेसबुक वर. आता बिचारी खरीखुरी आजारी पडली आणि तिने येत नाही म्हणून फोन केला तर साहेब विचारतो, 'श्युअर ना? या कोई फॅमिली फंक्शन है घरपे?'"

तितक्यात तिथे लावण्ण्या(हिचं नाव मला 'लावण्या' असं लिहायचं होतं पण ते उच्चाराप्रमाणे लावण्ण्याच लिहायचं अशी हिची सगळ्यांना ताकीद असते.) आणि संकेत ईश्वरचंद आले. आता आधी याचं नाव चांगलं 'केदार बाळकृष्ण पोखरकर' असं होतं पण याला संकेतच म्हणतात सगळे.
"काय रे संक्या, अजून मेसचे पैसे नाही भरलेस? त्या काकू परवा मला बरंच विचारत होत्या 'नवी मेस लावणार आहे का तो' वगैरे वगैरे."
"काय सांगू तुला? परवा मी चादरी कपाटात ठेवत होतो तर मोठी बॅग डोक्यात पडली.नंतर शर्ट हँगर वरून काढायला गेलो तर त्या हँगरला अडकून विंटर जॅकेटचा हँगर खाली पडला. नंतर ऑफिस मध्ये गेले दोन दिवस ओळीने रांगेत माझ्या पुढे तो ट्रॅव्हल टिम वाला नरेश होता. यात नक्की काहीतरी ईश्वरी संकेत आहे.उगीच मेस चे पूर्ण महिन्याचे पैसे भरायची घाई नको करायला."
"संक्या, हे सगळे तू कपाटातला पसारा आतातरी नीट आवरायला पाहिजे हे सांगणारे ईश्वरी संकेत आहेत. त्यासाठी त्या गरिब मेसकाकूंना का लटकवून ठेवतो?"

हा प्राणी एक लॉजिकल प्रोसेसर आहे. त्याचा जोडधंदा चार माणसांसारखा नोकरी करून पोटापाण्याची व्यवस्था करणे आणि मुख्य धंदा प्रत्येक गोष्टीमागे ईश्वरी संकेत शोधणे हा आहे. नुकताच त्याच्याबरोबर आजींकडे गणपतीच्या दिवशी गेलेला असताना पूजेत गंगाजलाचा छोटा कलश पाहून "हा गंगाजलाचा कलशच आज तुम्ही पूजेत आधी का उचलला? यामागे नक्कीच काही ईश्वरी संकेत आहे" हे ऐकून आजींनी उकडीचे मोदक न देता खडीसाखर हातावर ठेवून केलेली पाठवणी आठवून सगळे कळवळले.
"तू काय सांगतो रे मला? गेल्या पाच वर्षापासून सगळ्या इंटरव्ह्यूला तो गुलाबी मळका आणि मागे एक छोटं होल असलेला टीशर्ट घालून जातोस ना स्वतः? त्या टीशर्ट मध्ये गूगलच्या शेवटून तिसऱ्या राऊंड पर्यंत पोहचला होतास म्हणून? मला मिळत असलेल्या ईश्वरी संकेतामुळे परवा तुम्ही त्या मोठ्या मेगा ब्लॉक मधून ५ मिनीटं आधी सुटलात.. थँक्यू म्हण्णं तर लांबच."

तितक्यात हिम्याच्या मोबाईलचा व्हॉइस रिमाईंडर ओरडायला लागला आणि सगळे नेहमीच्या वादातून सुटले. "युवर काँटॅक्ट पाईलवॅन ठुक्बा मॅनमोड हॅज बर्थडे टुडे..".
"हिम्या, पैलवान तुकबा मानमोडे चा बर्थडे रिमाईंडर तुझ्या फोन मध्ये कशाला? तू ओळखतो?"
"अरे यार. तुकबा मानमोडे च्या बर्थडे ची बॅनर गेला एक महिना लागलीयत. आज मनी लिऑन येऊन नाचणार आहे. ती येईपर्यंत जय प्रह्लाद सिरीयल मधली तुळसा, माझी सासू तुझी झाली सिरीयलमधली ओवी, माझ्या नवऱ्याची बायको सिरीयलमधली तिसरी बायको हे येऊन एक एक आयटम साँग करणार आहेत. म्हणजे आज ट्रॅफिक तीन किलोमीटर आधीपासून तुंबलेला असेल. मी तुकबा मानमोडे च्या इव्हेंटची वेळ, सर्व प्रोग्रामचा चार्ट घेऊन ठेवलाय. मनी लिऑन येण्याच्या २० मिनीट आधी आणि तुळसा गेल्यानंतर १० मिनीटांनी, म्हणजे मधल्या सात मिनीटाच्या विंडोमध्ये त्या चौकात असलो तर अजिबात ट्रॅफिक लागणार नाही.. "
"ए मलापण पिंग कर हां, एकाच वेळी निघू सगळे."

लावण्ण्या हातात धरलेल्या फोनकडे बघत पिंजऱ्यातल्या वाघासारखी येरझाऱ्या घालत होती.
"आता हिला काय झालं? हिची बायको डिलीव्हरी रुम मध्ये आहे का?"
या भयंकर जोकचा वचपा पुढच्या मीटिंगमध्ये काढला जाणार होता हा 'ईश्वरी संकेत' संकेतभाऊंना नेमका मिळाला नव्हता.
"माझा रोजचा ८५५० पावलांचा वसा आहे. ८५५० इज एक्झॅक्ट फिगर. मसल डॅमेज होत नाही, घाम येऊन फ्री रॅडिकल स्किनचं नुकसान करत नाहीत, हवेतले पुरेसे अँटी ओक्सीडंट मिळतात आणि कार्डिओचे सगळे बेनेफिट पण मिळतात. आता अजून ३३४ पावलं झाली की ८४०० होतील, उरलेली १५० मध्ये ग्रीन टी ला उठेन तेव्हा संध्याकाळी घरी जायला."
लावण्ण्याचा जोड धंदा प्रोग्राम लिहीणे आणि मुख्य धंदा रोज वेगवेगळे लेख वाचून 'काय करून परफेक्ट अँटी एजिंग इफेक्ट मिळेल' या गणिताची उत्तरं शोधणं हा होता. "सकाळी उठल्यापासून ९.५ मिनीटाच्या आत ३० कॅलरी असलेलं फळ कोवळ्या उन्हात पूर्वेकडे तोंड करून अनशापोटी खावे", "हसताना गाल ११.३ मीलीमीटरच वर येतील अशा बेताने हसावे. त्याने चेहऱ्याच्या स्नायूंना योग्य मसाज मिळून टर्की नेक आणि क्रोफिट येत नाही", "रात्री झोपताना ७ सेंटीमीटर रुंदीच्या उशीवर ११ सेंटीमीटरचा तक्क्या कलता ठेवून झोपावे म्हणजे ब्लड सर्क्युलेशन सुधारते आणि केस सुंदर होतात", "रोज खाली बसून विळीवर स्वतः खोबरे खोवावे, त्यातले अर्धे घराजवळचा गोठा शोधून गायीला खायला द्यावे आणि त्या गायीचे दूध सूर्योदयानंतर १६.८ मिनीटांनी तोंड २ मीलीमीटर उघडून प्यावे, आणि उरलेले अर्धे दिवसातून आठवेळा अर्धा अर्धा चमचा एकांतात १३ मिनीट चावून खावे, अजिबात ऍब फॅट येत नाहीत" या गोवेकर बाईंच्या पुस्तकातल्या सर्व टिपा ती न चुकता पाळत असे.

नेहमीप्रमाणे लावण्ण्याचे फिटनेसचे रम्य चऱ्हाट चालू होऊ नये म्हणून सगळे नव्या विषयाच्या विचारात पडले. मागच्या वेळी एकाच्या वाढदिवसाचा पिझ्झा पार्टीला केक कापायच्या वेळी तिने "ट्रान्स फॅट, पाच पांढरी विषे, एंप्टी कॅलरी, कॅफिन, एल डी एल,फ्री रॅडिकल" बद्दल सांगून सगळ्यांची डोकी इतकी फिरवली होती की सगळ्यांनी फक्त एक एक बोट आयसिंग खाऊन पळ काढणे आणि बाकी सगळा पिझ्झा आणि केक चॉकलेट क्रिम विथ प्लम जेली केक हिम्या, संक्या आणि निल्याला चट्टामट्टा करायला मिळणे हा एकमेव भूतकाळातील फायदा सोडल्यास लावण्ण्याला 'फिटनेस, आहार, स्कीन केअर' या विषयावर चावी कोणीही देत नसे.

तेवढ्यात समोरून सपना एका हातात मोबाईल आणि दुसऱ्या हातात कुल्फी घेऊन घाईत आली.
"कुल्फी? आता थंडीच्या दिवसात?"
"खाणार नाही, फक्त फोटोला. माझं डार्क चॉकलेट डायट चालू आहे. रोज फक्त तीन बार डार्क चॉकलेट. हे आता पुढच्या वीक मध्ये एच आर वाले 'सेल्फी विथ कुल्फी' ची काँपीटीशन ठेवणार आहेत त्याच्या बेस्ट अँगल ची प्रॅक्टिस करतेय. यावर्षी बेस्ट सेल्फी विथ कुल्फी मलाच मिळणार."
यावर संकेत, हिम्या, लावण्ण्या, परश्या या सगळ्यांनी एका दयार्द्र नजरेने सपनाकडे पाहिलं.
"नयी है यह. एच आर वाले ज्या काँपीटीशन ठेवतात त्याची बक्षीसं फक्त एच आर वाल्यांनाच मिळतात हा अलिखीत नियम आहे."
"तुम्ही सगळे प्रीज्युडाइस्ड आहात. असं बिसं काही नसतं हां!! मला ट्रॉफी मिळाल्यावर बघाच."
विषय वाढवायचा नाही म्हणून सगळे गप्प बसले. लावण्ण्या पण दोन वर्षापूर्वी असंच म्हणायची. पण दोन तास आधी 'पायरेट ऑफ कॅरेबियन डे' जाहिर होऊन त्यात पूर्ण पायरेट ऑफ कॅरेबियन ची वेषभूषा करून दोन एच आर चे 'परे' जिंकलेले पाहिल्यापासून तिचा माणुसकीवरचा विश्वास उडाला होता.

"परश्या तुझं नवं घर कसं आहे? सामान लावून झालं का? "
"घर छानच आहे रे, पण त्यात राहणारी माणसं समजूतदार नकोत का? ज्युलियट स्टाईल बाल्कनी, इटालियन डोअर, इंडोनेशिअयन स्टाईल किचन ओटा म्हणून फुकटच चालू रेटच्या शंभर जास्त मोजले, आणि आता ज्युलियट बाल्कनी मध्ये आई वाळवणं घालते आणि इटालियन दारात लिंबू मिरची लावते आणि गोपद्माची रांगोळी घालते.बायको इंडोनेशियन ओट्यावर लिंबाचे डाग पाडते.त्यांना सांगितलं तर म्हणतात की "रोज त्या घरात सर्वात जास्त वेळ आम्ही काढतो, कधीकधी असं होणार ना? अगदी घरावर एक धुळीचा कण नको असेल तर बुजगावणी आणून ठेव घरात.""
"चालायचंच रे, आपण घर बांधताना जी व्हिजन असते ती कायम थोडीच राहते?आधीच्या अनुभवातून ठेचा खात खात काही वर्षांनी आपल्याला काय हवं ते कळतं, मग काही गोष्टी मनासारख्या आणि काही पैशासाठी कॉंप्रोमाइज करत करत एक राहणेबल आणि मनातलं छान घर बनतं."

"चला रे चला, ख्रिसमस ट्री खाली गिफ्टा ठेवायच्यात २ च्या आत."
"तुला कोण मिळालंय सिक्रेट सांटा मध्ये?"
"मला तो पहिल्या मजल्यावरचा बंटू मिळाला होता पण मी लावण्ण्याशी चिठ्ठी बदलून घेतली आणि ती लांब केसवाली फ्रेशर आहे तिच्या नावाची चिठ्ठी मिळवली."
"अरे पण हिम्या, सिक्रेट सांटा आहे ना, मग तिला कोणीही गिफ्ट दिली काय, काय फरक पडतो?"
"तीच तर मजा आहे ना!! तिला २०० चे क्लीपकार्टचे गिफ्ट पासेस घेतलेत, त्याच्यावर सेंडर मध्ये माझा इमेल पत्ता आहे आणि इमेल पत्ता म्हणजे माझं पूर्ण नाव आडनाव!"
"तुस्सी ग्रेट हो जहांपनाह!! , मी पण माझा बॉस मागून घेतलाय सिक्रेट सांटा मध्ये, आता त्याला पण क्लिपकार्टचं ५०० चं गिफ्ट कार्ड घेतो. चला मला पटकन घ्यायला पाहिजेय!! बाय बाय!! "
-अनुराधा कुलकर्णी

Friday, 31 July 2015

हिरवं कुरण

किर्ती:
किर्ती सकाळी चालून कानातल्या इयर फोन वर गाणी ऐकत गेटमध्ये शिरायची तेव्हा तिला गाडीवरुन किंवा गाडीतून भरधाव जाताना ती दिसायची. तिचा रुबाब पाहण्यासारखा असायचा. वयाला, रंगाला, पदाला शोभतील आणि वेगळे उठून दिसतीलअसे ब्रँडेड कपडे,इटालियन ब्रँडची पर्स, पायात कपड्याच्या स्टाईलला साजेसे चप्पल/बूट्/स्पोर्ट्शूज,कपाळावर गॉगल.एखाद्या महागड्या ऑफिस फॉर्मलचे पोस्टर जणू. दोघी एकमेकींना हसून बाय करायच्या आणि दोघींचे दिवसाचे वेगवेगळ्या दिशांना जाणारे प्रवास सुरु व्हायचे. किर्तीच्या डोक्यातल्या विचारांची चक्रं परत नव्याने चालू व्हायची. "आपण का नाही राहत हिच्या सारखं छान? हां, पण आपण ही सर्व ब्रँडपंचमी करुन करुन करणार काय? घरातल्या सोफ्यावर बसणार की फर्निचरवरची धूळ पुसणार की गवार निवडत बसणार? पण जरा जाड झालीय ना ही?आणि चेहर्‍यावर कितीही महागडा मेकप लावला तरी वय लपत नाहीये.लूक्स नाहीत पण उगीचच महागड्या कपड्यांच्या जोरावर टेचात असते.काय अगदी मोठ्ठी सी इ ओ असल्यासारखा उगीचच स्टाईलभाईपणा करते." इथे किर्ती मनातल्या मनात ओशाळली. आपल्या मनात हे 'बिची' विचार केव्हापासून यायला लागले? आपण सहा वर्षापूर्वी नोकरी सोडून घरी बसलो तेव्हाच मनाशी ठरवलं होतं ना, की या किटी पार्टी गॉसिप मध्ये आणि निंदासत्रात आपण अडकायचं नाहीये.

सकाळची कामं हातावेगळी करण्यात, आर्यनच्या मागे ओरडून ओरडून त्याची तयारी करुन त्याला शाळेत सोडून येण्यात साडेनऊ वाजलेच.ती घरात शिरली तेव्हा शशांक बूट घालत होता. "बरं झालं भेटलीस. तो शिवशरण येतोय अकराला. त्याच्याकडून सगळे इन्व्हेस्ट्मेंट प्लॅन्स नीट ऐकून घे आणि मला संध्याकाळी सांग. आणि माझा केवायसी मी भरुन टेबलवर ठेवलाय.पासपोर्ट तिथेच आहे. त्याची कॉपी कर आणि त्याला जोडून बँकेत देऊन टाक.चल निघतो, दुपारी फोन करतोच." किर्तीने तोंड उघडेपर्यंत शशांक दोन जिने उतरला पण होता. "सिंप्लेक्स कम्युनिकेशनः एकाच बाजूने कायम ट्रान्समिशन." बर्‍याच वर्षापूर्वी शिकलेले धडे तिला आठवले आणि हसू आलं.आता याच्या पैशाला कुठे कधी कसं गुंतवायचं याचे प्लॅन मी ऐकायचे, समजावून घ्यायचे, लक्षात ठेवायचे आणि त्याला संध्याकाळी समजावून सांगायचे.हे झालं की बूट चपला घालून ऑफिस बॉय च्या भूमिकेत शिरायचं, झेरॉक्स च्या दुकानावर वेळ घालवून मग बँकेत परत सर्व रामायण कोणीतरी परीटघडी टाय ला ऐकवायचं आणि घरी यायचं. ठीक आहे. प्लॅन समजावून घेण्यात निदान आपल्या एम बी ए चा उपयोग तरी होतोय. तितकंच काहीतरी महत्वाचं काम केल्याचं समाधान.

बँकेतली कामं करुन घरी आली तेव्हा साडेबारा वाजलेच होते. आता जेवण केलं, जरा पाठ टेकली की लगेच आर्यन ला घेऊन यायचं आहे.आजचा निवांत वेळ फुकट त्या शिवशरणच्या चरणी गेला. शहाण्याला इतके घोळ कशाला घालायला हवे होते? मी याच्या जागी असते तर हे सगळं १० वाक्यात सांगितलं असतं. पण याच्या चेहर्‍यावर अविश्वास दिसत होता का जरा? अगदी प्रत्येक गोष्ट दोन दोन तीन तीन वेळा समजावून सांगत होता कळलं म्हटलं तरी. आणी शेवटी जाताना विचारलंच गोड नम्रतेत घोळवून, "व्हेन विल सर बी अव्हेलेबल?आय विल एक्स्प्लेन हिम इन मोअर डिटेल्स." हो रे गण्या..बरोबर आहे. 'मॅम' घरी बसल्या आहेत. त्यांच्याकडे पैसा नाहीय. त्यांना उद्योग नाही म्हणून तुझी पाचा उत्तराची कहाणी साठा उत्तरी सांगायला तुला घरी बोलावलंय.शेवटी 'सर' ऐकतील आणि 'सर' डिसीजन देतील तेव्हाच खरं.

आवराआवर करुन जरा डोळा लागतो न लागतो तोच फोन वाजला. हां, प.पू. सासूबाई. त्यांना हल्ली दुपारी झोप लागत नाही आणि टिव्हीवर हा अर्धा तास काहीही सिरीयल चांगली नसते तेव्हा सगळ्या नातेवाईकांना फोन करतात. साबांचा आवाज नेहमीप्रमाणे उत्साहाने निथळत होता. "काय गं, काय चालू आहे? बरेच दिवसात काही फोन नाही, इकडे चक्कर नाही,अगं ती कमी भेटली होती परवा.तिच्या दुसर्‍या नातवाचं बारसं होतं.आम्ही सगळ्या मैत्रिणी भेटलो. खूप गप्पा मारल्या.आता सगळ्या म्हणत होत्या फक्त विभाकडेच दुसर्‍या नातवंडाची न्युज राहिलीय.मी त्यांना म्हटलं बाई, असली तर काही लपणार नाही. आमची किर्ती घरी असते. ती नक्कीच घेईल दुसरा चान्स.हल्लीच्या नोकरीवाल्या पोरींसारखी थेरं नाहीत हो तिची, मॅटर्निटी लीव्ह घेतली, करीयर बरंच मागे गेलं, आता परत जरा ग्रोथ आहे तर दुसरं मूल आणून परत सगळं रिसेट नाही करायचंय आणि यांव आणि त्यांव." किर्तीला आता या विषयात पडून परत डोकं गढूळ करुन घायचं नव्हतं. तिने "हॅलो, हॅलो, काही ऐकू येत नाहीये, रेंज नाही, परत फोन करते, हॅलो,हॅलो" म्हणून फोन बंद करुन टाकला.

आपण घरीच आहोत, त्यामुळे दुसरं मूल जन्माला घालणं हे आपलं आद्य कर्तव्यच आहे, आता आर्यन आजी आजोबांना भेटेल तेव्हा त्याला पद्धत शीर पणे पढवलं जाईल, "आता आईला सांगायचं, मला खेळायला बेबी पाहिजे, मला बेबी आण " म्हणून. आपण घरीच आहोत, सणवार, आलेगेले सांभाळण्यात कुठेही कुचराई होता कामा नये, सर्व सण नीट साजरे झाले पाहिजेत. आपण "आज ऑफिसात खूप काम आहे,यावेळी चैत्रगौरीचं हळदीकंकू फक्त शेजारणीला बोलावून करु" असं म्हणू शकत नाही. आपण घरीच आहोत, आर्यन चा अभ्यास, त्याची शाळेची तयारी, त्याला शाळेत सोडणं आणणं हे आपलं कर्तव्य आहे अगदी शशांक थोडा आधी निघून त्याच रस्त्यावरुन जाताना त्याला शाळेत सोडू शकत असला तरी. आपण घरीच आहोत, त्यामुळे एका टोकाला जाऊन पासपोर्ट ची कॉपी काढणे, दुसर्‍या टोकाला बँकेत ती देऊन येणे आणि तिसर्‍या टोकाला जाऊन भाजी आणणे (आणलेली कालच आहे पण शशांकला दुधी, कार्लं, पडवळ, भोपळा, दोडकं, शेपू,भोपळी मिरची आवडत नाही त्यामुळे आज परत जाऊन एक मेथी आणि उद्या डब्यासाठी भेंडी आणणं गरजेचं आहेच.) आपण घरी का आहोत? आपल्यासाठी? जरा थांबून आयुष्य नीट घडवण्यासाठी?काहीतरी शिकण्यासाठी? नाही, आपण एक नॉन बिलेबल रिसोर्स आहोत जो सगळ्या टिम्स मध्ये कामं करतो आणि कागदोपत्री त्याला श्रेय एकाही कामाचं मिळत नाही. आर्यनच्या जन्मापासून आपण घरी आहोत. सासू सासर्‍यांना स्वतःची मुळं ज्या गावात रुजली ते गाव सोडून दुसरीकडे यायचं नाही.शशांकला पाळणाघरात मुलं ठेवणं पसंत नाही.आज सासू सासरे इथे असते तर? आता नोकरीत निदान २-३ पोस्ट वर असते.
का वैतागतोय आपण? हे असे काही घाईचे,आल्यागेल्याचे आणि सणवारांचे दिवस सोडले तर आयुष्य चांगलं चालू आहे. स्वतःचे निर्णय आहेत. आर्यनला गणपतीत बर्‍याच स्पर्धांना बक्षिसं मिळतात. घर चकाचक असतं, आजूबाजूच्या बायका कायम स्तुती करत असतात, माझी उदाहरणं गप्पाटप्पात देत असतात. "पोरासाठी इतकी चांगली नोकरी सोडली." सोसायटीत भरपूर जीवाभावाच्या मैत्रिणी झाल्यात. झुंबा क्लासच्या मैत्रिणींबरोबर कधीकधी मजा करुन येतो,अजून वयाच्या मानाने फिगर चांगली आहे. २-३ वर्षं तरुणच दिसतो आपण.एक नोकरी याशिवाय काय कमी आहे आयुष्यात? आर्यनला चित्र रंगवायचं पुस्तक देऊन शेजारी बसलेल्या किर्तीचे विचार मात्र बर्‍याच दूर गेले होते.

आर्यनने रात्री हट्ट करुन करुन बनवायला सांगितलेला पुलाव खाल्लाच नाही.शशांक घरी येताना जेवूनच आला.आज अचानक पार्टी ठरली म्हणे. 'अचानक' म्हणजे किती अचानक? एक दोन तास आधी पण माहिती नसावं इतकं अचानक?आधी सांगितलं असतं तर तितका वेळ निदान काहीतरी छान वाचन केलं असतं, फिरुन आले असते.पण हे बोलायचं नाही..परत "अगं ऑफिस टिम बाँडिंग असतं..नाही म्हणता येत नाही..तू घरीच असतेस म्हणून तुला वाटतं..पण यु डोन्ट नो हाऊ मच आय अ‍ॅम गोईंग थ्रु." हो रे सोन्या.."गोईंग थ्रु सिच्युएशन्स" फक्त तु एकटाच असतोस. ऑफिसातून आल्यावर बदललेले कपडे पण आपणहून वॉशिंग मशिनला टाकत नाहीस, आर्यनचा होमवर्क मीच घ्यायचा..तु फक्त सोफ्यावर पसरुन बस..टिव्हीच्या रिमोटची बटनं दाब..आणि मग दमून झोप..मग तुझ्याहीपेक्षा दमून मी झोपायला आले की स्वतःचा श्रम परिहार कर.कारण तु नोकरी करतोस. ब्रेडविनर आहेस. मी 'घरीच' आहे. माझ्याकडे काय, या सर्व प्रायोरीटीज संपल्यावर केव्हाही लक्ष देता येईल. प्रेम तू करतोस रे माझ्यावर..मला माहित आहे. पण तुझ्यासाठी मी आता "शिळी बातमी" आहे. तुझ्या आयुष्यात,नोकरीत खूप काही घडत राहतं..त्यापुढे तुला माझा दिवसभराचा पाढा आता नीरस वाटतो.म्हणून तू जेवणाची हाक येईपर्यंत लॅपटॉप वर वेळ काढतोस.जेवण झालं की लगेच परत चूळ भरुन लॅपटॉप च्या सेवेसी हजर होतोस.तुला बायको नक्की का हवी? एखादी जेवण बनवणारी आणि ताटात वाढून देणारी स्वयंपाकीण पण चालेल की! किर्तीने हे सगळं नेहमीप्रमाणे मनातल्या मनात बोलून घेतलं.

"देवा, या आयुष्याबद्दल तक्रार नाही पण, एक वर्षं, फक्त एकच वर्षं मला प्रीती बनायचं आहे.माझी क्षमता परत सिद्ध करायची आहे. परत एक नवं जग, आठ तास स्वतःचं वेगळं विश्व,नवी आव्हानं हवी आहेत.मनापासून काम करायचं आहे. ब्रँडेड कपडे घालून ऑफिसला जायचं आहे.गंजतंय माझं शिक्षण, माझी हुशारी आणि माझे इंटर पर्सनल स्किल्स.मला कंटाळा आलाय या संथ पाण्याचा."

प्रीती:
सकाळी किर्तीला बाय करुन प्रीती निघाली. घरात कितीही वादळं झालेली असू दे- बाहेर पडल्यावर सगळं मागे टाकून चेहर्‍यावर एक लख्ख हसू आणायचं आणि त्या तालात दिवस उत्साहाने सुरु करायचा हे ती कटाक्षाने पाळायची. आज सकाळी पण तेच. दूध संपत आलंय, पातेल्याच्या तळाशी टेकलंय हे माहित असूनही काल घरातल्या कोणीही दूध आणलं नव्हतं. तिला आठवणही केली नव्हती. आज सकाळी उठल्या उठल्या सर्वांची वाकडी तोंडं आणि महिन्याचा शेवटचा सोमवार असल्याने नेहमीची जवळची सर्व दुकानं बंद. सकाळच्या घाईत सर्व सोडून चांगला दोन किलोमीटरचा वळसा घालून डेअरीतून दूध आणलं तेव्हा कुठे दिवस चालू झाला. तिने सासू सासर्‍यांजवळ त्रागा दाखवला नाही तरी सुबोधला खोलीत तणतणून म्हणालीच, "यांना दिवसातून तीन तीन वेळा सोसायटीत वॉक करायचा असतो, कट्ट्यावर सिनीयर सिटीझन मंडळात तासभर बसायचं असतं, घरात सगळीकडे बारीक लक्ष असतं, पण तीच वॉक ची चार पावलं गेट बाहेर जाऊन दूध मात्र आणता येत नाही आणि त्या दूधवाल्या आठवणीचा फोन पण करता येत नाही .ठीक आहे आणायचं नाही तर नाही एका शब्दाने आठवण करुन द्यायला काय हरकत होती काल? रात्री फिरत फिरत जाऊन आणलं असतं." सुबोध नेहमीप्रमाणे चढ्या आवाजात म्हणाला "ते आधीच वेदाला दिवसभर सांभाळून दमतात.तुला बिनपगारी नोकर राबायला हवे असतात तुझ्या नोकरीसाठी, पण त्यांनी एक दिवस वयोमानाने, थकव्याने चिडचीड केली तर ते समजून घेण्याची तयारी नाही.बोलले काही, तुझ्या अंगाला भोकं पडतात का? आणि तशी पण सकाळी काही पंचपक्वान्नांचं जेवण करत नाहीस.घरकामाला बाया आहेत.असे काय मोठे कष्ट झाले गं दूध आणायला?" प्रीतीला वाद वाढवायचा नव्हता.प्रश्न काम कुणी करायचं याचा नाही, प्रश्न योग्य वेळी योग्य त्या गोष्टी कम्युनिकेट करण्याचा आहे हे त्याला सांगून पटलं नसतंच, मग शब्दाने शब्द वाढत भांडण बाहेरच्या खोलीत गेलं असतं आणि सुबोधला "अरे तू गप्प बस ना, लोकं ढीग भांडतील, काही जणांना सवयच असते भांडणं उकरुन काढायची!! आपण शांत राहायचं" इ. मानभावी सल्ले मिळाले असते.

आज नेहमीप्रमाणे ट्रॅफीक तुंबलं होतं. लोकं पुढचं तुंबलेलं ट्रॅफिक बघून गाड्यांना यु टर्न मारुन ट्रॅफिकचा बोजा यथाशक्ती वाढवत होते. प्रीती मनातल्या मनात अपडेट मीटिंगला काय बोलायचं याचे मुद्दे तयार करत होती. समोरचा गाड्यांचा महासागर पाहून तिला आज चारचाकी आणल्याचा पश्चात्ताप झाला. तिने पटकन मोबाईलवरुन साहेबाला घाईत चार ओळी इमेल खरडलं. "कार ब्रेक डाऊन झाल्याने मीटींगला उशीर होईल, गोष्टी शेअर्ड एक्सेल मध्ये भरल्या आहेत." कार ब्रेक डाऊनची सबब आज झाली आहे. आता परत उशीर झाल्यावर जरा नवं कारण शोधायला पाहिजे. सगळीकडे पाच मिनीटं उशिरा पोहचणं हे आपलं नशिब आहे. इतरांच्या वायफळ गप्पात आणि फोनवर कॉन्फरन्स सेटअप मध्ये भले पंधरा मिनीटं जाऊदे, पण प्रीती उशिरा आली की त्यावर काहीतरी टोमणा किंवा जोक आलाच पाहिजे. मारेनात का जोक, अजून लग्नं नाहीत, जबाबदार्‍या नाहीत,सकाळी नवाला ऑफिसात येऊन बसतात आणि रात्री आठला निघतात.आपण यांच्या दिनक्रमाला पाळत नाही.यातल्या काही जणांना आपण "नवर्‍याची मोठी नोकरी असून उगीचच एक जागा अडवून ठेवणारी आगाऊ बाई" वाटतो, त्याला आपण काही करु शकत नाही. आपलं काम चांगलं करुन "आगाऊ बाई आहे" या मताला "तशी ओळख झाली की स्वभावाने चांगली आहे.कामात सिन्सीयर आहे" या मताने न्युट्रलाईझ करण्याचा अखंड वसा प्रीतीला जपायचा असायचा.

संध्याकाळ पर्यंत स्वतःचे इश्युज तिच्या टिमवर ढकलणार्‍या बर्‍याच गव्यांना मुद्देसूद पुराव्यांसहित ते इश्युज परत करुन प्रीती पर्स आवरायला घेणार तेवढ्यात चाट विंडो चा टोन वाजला.अमेरिकन साहेबाला "शो स्टॉपर" नामक एक पेटता निखारा नेमका आताच प्रीतीच्या पदरात घालून एक तासात त्या इश्युचं बाळंतपण कोणत्या टिमच्या गळ्यात आहे याचा अहवाल पुराव्यांसहित पाहिजे होता. आपण एक मिनीट आधी 'अवे' स्टेटस न लावल्याचा प्रीतीला मनापासून पश्चात्ताप झाला.आता हे सर्व करण्यात बाहेर सूर्य मावळणार,वेदा आज सकाळीच म्हणाली होती, "आई आज तू लवकर ये, आपण गार्डनला जाऊ." शनिवार रविवार गेलं तरी खूप गर्दी असते, बागेतल्या झोके घसरगुंड्यांवर मानासारखं खेळता येत नाही म्हणून वैतागलेली असते बिचारी. हिच्या नशिबी आपल्यासारखी लवकर यायचा शब्द कधीच न पाळू शकणारी आई आहे त्याला ती तरी काय करणार?
सर्व पुराव्यांसहित मेल लिहून अमेरिकन साहेबाला त्याच्या साहेबाबरोबर मिटींगमध्ये बोलायला आवाज मिळवून देऊन प्रीती निघाली तेव्हा मजला सुनसान होता.हाऊस किपींग वाल्यांच्या व्ह्यॅक्युम क्लीनरची घरघर चालू झाली होती.ऑफिसच्या साफ सफाई वर शेवटचा हात फिरवून काचा पुसून त्यांचा आजचा दिवस संपायला अजून १-२ तास होते.एक दोन व्ह्यॅक्युम क्लीनरं तिच्या कडे वळून नजरेत बरंच काही घेऊन पाहायला लागली तसे प्रीतीने मजल्यावर असाच अमेरिकन प्रोजेक्टवर असलेला आणि त्याच्या साहेबाबरोबर चाटवर डोकं खाजवत असलेला एक समदु:खी प्राणी शोधून त्याच्याशी उगीच त्याच्या मुलांच्या शाळेबद्दल चार शब्द उकरुन काढले आणि त्याच्याचबरोबरच बाहेर पडली. आठवड्यातून अशा सुनसान रात्री एक दोन तरी यायच्याच.भयाण पार्किंग कडे जाताना प्रीतीच्या मनात बरेच अभद्र विचार येत होते. "मयत सोअँड सो कंपनीत डेव्हलपर चं काम करत असे.रात्री पार्किंगकडे जाताना तिचा खून झाला.अजूनही तिचा आत्मा या वास्तूत भटकतो.रात्री थांबून कामं ईमानदारीने पूर्ण करणार्‍या बायाबापड्यांचं रक्षण करतो." प्रीतीने पटकन भानावर येत इकडे तिकडे बघत चालीत बेफिकीरी आणत सर्व विचार झटकून टाकले. आता फॉर्म्युला वन ला शोभेल अशा वेगाने पण सुरक्षीतपणे गाडी चालवत तिला घरी पोहचायचं होतं आणि वेदाच्या "पॅरेंट चाईल्ड अ‍ॅक्टिव्हिटी" ला उद्या देण्यासाठी सुंदर बटनांचा मोर बनवायचा होता. त्या आधी उशिरा पोहचल्याबद्दल अनेक आडून आडून उद्गार जेवताना काना आड करायचे होते. सुबोध लवकर घरी आला असेल आणि मूडात असेल तर त्याला रात्रीचा "टॅक्स" देऊन गोडीगुलाबीत सकाळचं भांडण मिटवून पण आपले मुद्दे सौम्यपणे पटवून द्यायचे होते.अंगात त्राण राहिलं आणि वेदाने लवकर झोपण्याचं सहकार्य दिलं तर स्टिफन किंगच्या कादंबरीची शेवटची पाच पानं मोबाईलवर डार्क मोड ठेवून सुबोध आणि वेदाच्या डोळ्यावर प्रकाश पडणार नाही अशारितीने पूर्ण करायची होती. "आपला दिवस कधी संपतो? कधी चालू होतो?रात्री सहा तास निवांत झोप आणि आवडत्या पुस्तकाची काही पानं वाचणं, सकाळची दहा मिनीटं निवांत बनून चांगला बनलेला चहा पिणं(तोही सासूबाई पाऊण तास आंघोळीला गेलेल्या असताना,या घरात अजून "चहा हे विष" वालं स्वातंत्र्यपूर्व कालीन वातावरण आहे, चहा प्रीती प्यायला लागलीच की नाकं मुरडली जाऊन घरातल्या कोणाला तरी काहीतरी शोधून दे वाली कामं त्याचवेळी आठवलीच म्हणून समजा) या छोट्या छोट्या गोष्टी पण इतक्या कठीण का बनाव्या?"

सिग्नलवर आता पण भरपूर गर्दी आहे. अरे हो, आज डोंगरमाथ्यावरच्या ग्रामदैवताची जत्रा.प्रीतीच्या समोरुन एक कुटुंब हसत खेळत आपल्याच धुंदीत रस्ता ओलांडून जात होतं. मुलांच्या हातात रंगीबेरंगी पिपाण्या, बायकोच्या हातात बर्‍याचश्या पिशव्या, मुलांची पावलं नाचत होती, डोळे चमकत होते, तोंडं जत्रेतल्या कोणत्यातरी पाळण्याबद्दल सांगण्यात गुंतली होती. आपले डोळे कधी वहायला लागले प्रीतीला कळलंच नाही.हल्ली आपण दिवसातून एकदा तरी रडतोच. आपल्याला पोस्ट पार्टम की कायसंसं डिप्रेशन झालंय का? तोंडावर घोटून बसवलेलं "पी आर स्माईल" सोडून खरं हसू कधी येतच नाहीये.शेवटचं खळखळून हसल्याला किती दिवस झाले?निवांतपणे चार दिवस माहेरी गेल्याला किती दिवस झाले?सुट्ट्या शिल्लक असून स्वतःवरच्या जवाबदार्‍या नीट पूर्ण करायच्या म्हणून आणि पुढे कधीतरी लागतील म्हणून जपून वापरायच्या,शनीवार रवीवार सासू सासर्‍यांना पूर्ण विश्रांती हवी म्हणून सगळीकडे वेदाला घेऊन जायचं, देवी च्या नवरात्रात ऑफिसात नाना युक्त्या करुन मिटींगा दिवसा उशिरावर ढकलायच्या आणि पूर्ण नैवेद्य स्वयंपाक आरती आणि प्रसाद करुनच ऑफिसला यायचं,घरी वेळ कमी पडला म्हणून दिलगीर राहायचं, कमी पडणार्‍या वेळाची भरपाई असलेल्या वेळात जास्तीत जास्त कामं करुन करायची.

ऑफिसात दर सहा महिन्यांनी "यु नीड टु गो अ‍ॅन एक्स्ट्रा माईल" हे ऐकून घेऊन कमी मार्क हसतमुखाने स्वीकारायचे.तिकडे दिलगीर भाव चेहर्‍यावर अधून मधून आणून लोकांच्या रागाची तीव्रता कमी करायची. वाघीण बनून सतत दिसत राहिलो तर लोक बंदूका घेऊन शिकार करतात, गरीब गाय बनून कायम राहिलो तर लोक कुचकामी बावळट कामाला नालायक समजतात.म्हणून वाघीण आणि गरीब गाय हे मुखवटे सतत बदलत राहायचे..आपण दबलो आहोत सगळ्यांच्या ऋणाखाली. एक यंत्रमानव, घरी असताना अव्याहतपणे कामं उरकेल..कामं करत नसेल तेव्हा झोपलेला असेल..ऑफिसात "सिन्सीयर, पण जास्त प्रिपरेशन न करणारा रोबो",मुलीसाठी "रात्री कधीतरी एक दोन तास भेटणारी आई",सुबोधसाठी "आई बाबांचा म्हणावा तितका आदर न राखणारी, त्यांना अगदी गोड गोड बोलून एंटरटेन न करणारी बायको." सोसायटीवाल्यांसाठी "मुलं बाळं नवरा यांची कर्तव्यं सोडून करीयरच्या आणि पैशाच्या मागे धावणारी बाई"..आपण का नोकरी करतोय? नक्की कोणाला आनंदी करतोय आपण? इतकं तडफडून नोकरी करायचं नडलंय का?सासू सासर्‍यांच्या सर्व लहरी, बोलणं सहन करायचं,कारण डे केअर ने दिला नसता इतका सपोर्ट ते वेदासाठी देतात. त्यांचं वैतागणं पण चूक नाही.आपण हे सर्व सांभाळत रोज मरतोय याच्याशी त्यांना देणं घेणं नाही.तेही दमतायत.नोकरी करणं हा आपला निर्णय आहे.त्यांनी स्वतःला जादा कष्ट देऊन आपलं आयुष्य सोपं करणं आपल्याला कितीही आवडणार असलं तरी सत्य होणारं नाही.

सकाळी किर्ती अगदी साध्या कपड्यात किती छान दिसत होती!अजून पण नवं लग्न झालेली वाटते.बारीक झालीय चालून चालून. केस, स्किन छान ठेवते, नियमीत फेशियल्स करते. सोसायटीतल्या काक्वा तिची स्तुती करताना थकत नाहीत. एम बी ए आहे. घरचं सगळं छान सांभाळते. इन लॉज लांब राहतात, कधीतरी दोन दिवस येतात त्यांच्याशी गोडीगुलाबीने छान राहते. तसेही घरीच असते, सर्व गोष्टांना भरपूर वेळ मिळतो. घर चकाचक. आणि कामं काय म्हणा दुसरी..हिचं आपल्यासारखं नाही, रात्री एक स्क्रब लावून चेहरा धुणं आणि बाकी दिवसभर त्या शरीरावर वाटेल ते प्रयोग..नियमीत स्वस्थ बसून जेवणं नाही, काम वाढलं की कॉफ्या वाढवणं, वेळेत झोपणं नाही, आपण लहानपणी दुकानातून आणायचो त्या सुंदर खोडरबरासारखं आधी छान आणि मग हळूहळू भरपूर वापर होऊन झिजलोय, कुरुप झालोय.सर्वात चांगले कपडे आहेत, मेकअप नीट करतो. पण चेहर्‍यावरचे दमले थकलेले "नारायणा, सोडव प्रपंचाच्या चक्रातून!" वाले भाव लपत नाहीत.अमेरिकेच्या प्रोजेक्टवर आल्यापासून केसात भरपूर चंदेरी तारा दिसायला लागल्यात.हल्ली सकाळी चालणं पण जमत नाही.सकाळपासून शरीर "आला परत एक थकवणारा दिवस" या मोड मध्येच उठतं..रात्रीपर्यंत त्या टिव्हीवर एका सेल ची जाहिरात आहे त्यात धावणारे इतर सेल ढेपाळलेले असतात तशी अवस्था होते. शांत बसून राहावंसं वाटतं.
"देवा, मी निवडलेल्या आयुष्याबद्दल तक्रार करायचा मला हक्क नाही. नोकरीने मला खूप काही दिलंय. पण आयुष्यात एक वर्षं मला किर्तीसारखं आयुष्य जगायचंय..मनापासून स्वत:कडे लक्ष देणारं..मुलीला नीट वेळ देणारं..सतत आयुष्यावर कोणाचे तरी उपकार नसलेलं..स्वतःसाठी थोडा तरी वेळ असलेलं..चेहर्‍यावर तो तजेला असलेलं..आयुष्यातलं एक वर्षं.फक्त एकच वर्षं मला किर्ती बनायचंय.."

आजोबा प्रीतीला उशिर झाला म्हणून वेदाचं होमवर्क घेत होते.
"आजोबा, ग्रास इज ग्रीनर ऑन द अदर साईड म्हणजे काय?"
"म्हणजे असं बघ, एका मोकळ्या मैदानात दोन गाढवं असतात. मैदानाला दोन्हीबाजूंनी आरश्याची भिंत असते.एका गाढवाला आरश्यात पलिकडे हिरवंगार गवत दिसत असतं आणि ते सारखं जीवाच्या आकांताने पलिकडे हिरव्या कुरणात जाण्यासाठी आरश्यावर धडका देत असतं.समोर दुसर्‍या गाढवाला पण आरश्यात हिरवंगार लुसलुशीत गवत दिसत असतं.तेपण सारखं आरश्याकडे धाव घेत असतं.मागे फिरुन आपल्या मागचं हिरवं कुरण दोन्ही गाढवांना कधी दिसतच नाही आणि ती दोघं आरश्याला धडका देऊन शेवटी बेशुद्ध पडतात."
वेदाला बरेचदा आजोबांचं "हाय मराठी" डोक्यावरुन जात असे तसं आताही गेलं आणि तिने पटकन पुढच्या प्रश्नाकडे मोर्चा वळवला.प्रीती स्क्रब ने चेहरा धूत होती ते बरंच झालं, कारण तिला पाण्यात मिसळणारं दुसरं खारं पाणी लपवायला वेगळा आटापीटा करावा लागलाच नाही!
(समाप्त)

Friday, 26 June 2015

(मांजरांची)हिंजवडी चावडी

स्थळः हिंजवडीमधून दोन किलोमीटर अंतराच्या आत कोणत्याही दिशेला असलेले एक मोठे हॉटेल. "बुफे" ३५० पेक्षा कमीत मिळत असल्यास आणि जेवणाला चांगली चव असल्यास हॉटेल बाद समजले जावे आणि चावडीतील मांजरे ही उंदीर समजण्यात यावीत. हे सगळे एका वर्कशॉपसाठी जमले आहेत. यातून खूप काही नवीन मुद्दे निघाले आणि खूप अद्वितीय सुधारणा झाल्या असं यांना या दिवसाच्या अंती एका रंगीत एक्सेल मध्ये पुराव्याने शाबित करायचं आहे. (या एक्सेल मधले मुद्दे हे प्रत्येक वर्षी मागच्या वर्षीचं कॉपी पेस्ट असतात आणि ॠषीचं कूळ शोधू नये या अलिखीत नियमाप्रमाणे या एक्सेल मध्ये कॉपी पेस्ट न करता मूळ मुद्दे कोणी लिहीले याच शोध कोणीही घेऊ नये.ही मांजरे विविध भाषी,विविध लिंगी, विविध प्रांती आणि विविध वंशी आहेत पण तुम्हा आम्हाला मराठी चांगले येत असल्याने सर्व संभाषण मराठीतून आहे तस्मात कृपया "काँपॉनीत मॉरॉठी माणसांची मोनॉपली आणि पक्षपात" म्हणून इतर भाषांमध्ये शंख करु नये.)

"काय रे, व्हॉटस अप विथ प्रोजेक्ट?"
"नाव घेऊ नकोस प्रोजेक्टचं.कोणीही केबिनीत आलं टकटक करुन की धडधडायला चालू होतं. काहीहीहीही कारणं देऊन कामं सोडतात. कोणाला पुढे शिकायला परदेशी जायचं असतं तर कोणाला मुलांच्या टॉप क्लास शाळेत प्रवेश मिळावा म्हणून त्या शाळेच्या एक किलोमीटर मध्ये भाड्याने रहायला जाऊन तिथेच नोकरी शोधायची असते.परवा तो हा म्हणाला की गावी जाऊन वडिलांचं मॅचिंग ब्लाऊजपीस चं दुकान चालवणारे. आय आय टी आणि नंतर आय एस बी करुन आलेला हा दत्तू ब्लाउजपीस च्या गल्ल्यावर बसेल यावर विश्वास ठेवायला मी कडोसरे बुद्रुक वरुन आलोय काय? समंजस,कष्टाळू,मिळेल त्यात आनंद मानणार्‍या म्हणून बायका टिम मध्ये घ्याव्या तर एकजात सगळ्या परदेशी २ वर्षांसाठी जाणार्‍या नवर्‍यांशी लग्न केलेल्या असतात किंवा करणार असतात.बॅचलर पोरं उशिरापर्यंत बसून कामं करतील म्हणून टिममध्ये पोरं घ्यावी तर ती दर चार तासांनी चहा मारायला टपरीवर जाणार, जीम मध्ये एक तास घालवणार, आय पी एल च्या शेवटच्या दिवशी यांना अचानक ताप येणार आणी घरी रहावं लागणार, मुलींबरोबर ओळखी वाढवायला सगळीकडे भाग घेणार.सहा महिन्यांनी आऊटिंगसाठी रिकामी स्वयंसेवकगिरी, सारख्या टेनिस, कॅरम, क्रिकेटच्या मॅचेस,नाच, गाणी यातून जो उरलेला वेळ मिळेल त्यात निम्मा वेळ कामं करतात आणि उरलेला वेळ पगारवाढीसाठी भांडतात. अविवाहीत मुली टिममध्ये घ्याव्या तर त्यांचा दिवसातला बराच वेळ ऑनलाईन शॉपिंग मध्ये आज काय ऑफर आहेत आणि दिलेल्या ऑर्डरी कलेक्ट आणि बदलून घेण्यात जातो. त्यातल्या त्यात लग्न झालेली पण मुलंबाळं नसलेली पोरं बरी पडतात. वेळ पण असतो आणि डोक्यावर "घर घ्यायचंय, कमवायचंय, नीट काम करायचंय" वाला ताण पण.पण ही गणितं पण चुकतात."घर घेतलं,चांगल्या एरियात घेतलं, इ एम आय जास्त आहे म्हणून खूप पैसे पाहिजे" म्हणून एक दिवस अचानक उडून जातात आणि गहिवरल्या आवाजात "अशी पांखरें येतीं...आणिक स्मृती ठेवूनि जाती" आळवत नवी पाखरे शोधावी लागतात. तुझ्याकडे रंग कसे आहेत यावेळी? सगळं हिरवं,पिवळं की लाल?" (हे हिरवे पिवळे लाल हे एक्सेल मधले इंडिकेटर आहेत जे मांजरांना दूध पाव देण्यासाठी किंवा त्यांच्या पाठीत झाडूचा रट्टा मारण्यासाठी उन्हाळ्यात वापरले जातात.)

"लोक २० वर्षांपूर्वीचे चांगले शिकलेले लोक पोष्ट ऑफिसात चिकटावे तसे इथे चिकटून बसले आहेत. काम चांगलं, जो माल बनवतो त्याला बाजारात उठाव भरपूर. त्यामुळे लोक सोडतही नाहीत आणि टिम चेंज पण मागत नाहीत. आता सगळ्याच टिम मेंबर काय लाँग लीव्ह वर जाणार्‍या बायका घेता येत नाहीत ज्या स्वत; टिम सोडतील आणि परत आल्यावर त्यांना "सॉरी म्याडम, म्युझिक चेअर मे आपका चेअर गया, आप आऊट" असं सांगता येईल. कोणालाही कोणाच्याही हाताखाली घालता येत नाही. सगळेच ६-७ वर्षं वाले. तरी मी त्यांना गप्पांमध्ये "हडूप, स्प्रिंग, (इथे या टिममध्ये काम होत नाही असे कोणतेही नाव घाला)" ला बाजारात कश्शी मागणी आहे आणि ते न शिकणारे बाराच्या भावात गेले असं सुचवत असतो."

"वाह वाह!! यालाच "हम अपनी मौत का सामान ले चले" वगैरे म्हणतो ना तो गालिब की अमुक तमुक नसराबादी? इथे आम्ही जीवाच्या आकांताने अ‍ॅट्रिशनचा उतारावरुन कोसळणारा दगड सारखा वर ढकलून नेतोय आणि हा येडा "जा, जा, जा मुझे ना अब याद आ तू" गातोय. हा अजिंक्य बघ कसा निवांत आहे. लोक याच्या टिम सोडत नाहीत, याच्याबद्दल वाईट बोलत नाहीत, टिम चेंज मागितला तर याच्या टिम मध्ये जायचा हट्ट धरतात. अजिंक्य आपकी इस सफलता का राज क्या है? क्या आप कणीकचंद पान मसाला खाते है?"

"अरे हळू बोल रे भौ. माझी प्रतिमा...."
"अरे तुझी प्रिया ना, ही आता प्रतिमा कोण काढलीस नवी?"
"गप ना बे!! बोलू दे ना ज्याला प्रश्न विचारला त्याला, काय त्या अर्नब कमस्वामी आणि विखील नागळे सारखा करु र्‍हायला? अजिंक्या सांगून टाक तुझं सीक्रेट."
"सीक्रेट बिक्रेट काही नाही मित्रांनो, मी माणसांना माणसांसारखे वागवतो. ब्याचलरांच्या खांद्यावर हात ठेवून बोलतो, बायकांच्या मुलांबद्दल विचारतो, त्यांच्या अमुक शाळा आणि तमुक क्लासच्या असंबद्ध गप्पा मध्ये न थांबवता ऐकतो. प्रत्येकाशी जागेवर जाऊन दोन वाक्यं रोज बोलतो.ज्यांना बढती देता येत नाही त्यांना पैसे देतो, ज्यांना पैसे देता येत नाहीत त्यांना बढती देतो, ज्यांना दोन्ही देता येत नाही त्या जर मुली बायका असल्या तर त्यांच्या ड्रेसला आणी आयशॅडोला वगैरे काँप्लीमेंट देतो, त्यांना दिवसातून एकदा एकेकट्या असताना "तुझ्याचमुळे या टिममध्ये जिवंतपणा आहे" हे सांगतो. माणसं मी गोड बोलून पंधरा मिनीटं समजवलं तर त्यांचा गळा कापायची सुरी स्वतः धार लावून माझ्या हातात आणून देतात. हा एक कठीण वसा आहे."
"अजिंक्या, गप्पा बिप्पा ठीक आहे पण मुली बायकांना विशेष अटेंशन देऊन तू इंग्रजी वर्णमालेतली शेवटची दोन अक्षरं पणा करतो आहेस. मला वाटतं तू एफ एल आय आर टी करतो आहेस. अशाने लेका एक दिवस अचानक तुरुंगात तरी असशील किंवा परत बोहल्यावर तरी."
"ए एफ एल आय आर टी म्हणून शिवी नको देऊ रे! मी कलात्मक रित्या माणसातल्या माणसाचा आदर करुन त्याचा इगो सुखावून त्यांना कामात आनंदी रहायला प्रवृत्त करतो. तुरुंग किंवा बोहलं दोन्ही कडे जाणार नाही इतक्या सावधपणे गोष्टी करतो, पण वेळ खूप द्यावा लागतो.वर बायको "लिव्हिंग हाऊस ड्युटीज असाइड अँड रोस्टिंग जवार फ्लॅट्ब्रेड्स फॉर आर्मी" वाले टोमणे जमेल तेव्हा मारते. पस्तीस किलोमीटर गाडी चालवून सकाळी आठला केबिनीत जातो तो थेट रात्री नऊला गाडीकडे आणि दहाला मुलं झोपल्यावर घरी. माझ्यावर "सूर्य न पाहिलेला माणूस" असं एक आत्मचरित्र लिहून घेणार आहे कोणाला तरी पैसे देऊन.भगतबुवा लिहीतात, मूर्तीकाका लिहीतात, मूर्तीकाकू लिहीतात, टाटा आणि बियाणीकाका लिहीतात आणि लोकं वाचतात, मी लिहीलं तर किमान टिम मधले ४० तरी नक्की वाचतील."
 
"वाचतील नक्कीच, पण विकत घेऊन नाही, अ‍ॅन्युअल गिफ्ट म्हणून दिलं तर वाचतील."
"तो एक साला डोक्याला नवा भुंगा आहे. दर वर्षी ओरडत असतात. मागच्या वर्षी बॅगा दिल्या तर "गॅजेट द्या" म्हणून ओरडत होते. त्याच्या मागच्या वर्षी टॅब दिले होते तर कुंपणापलिकडे आयपॅड देतात आणि तुम्ही xxxxxx बी एस एन एल पेंटा म्हणून धडाधड पेप्रं टाकून कुंपणापलिकडे गेले. त्याच्या आधी सोन्याचं पाणी दिलेले पेन दिले होते तर म्हणे अश्मयुगीन गिफ्टा देतात. यांना कप, बॅगा, बुटं, टॅब, मोबाईल, किचेन, कप, टिशर्ट, घड्याळं सगळं देऊन झालं अ‍ॅन्युअल गिफ्टा म्हणून, पण प्रत्येक वेळी तितक्याच त्वेषाने वस्तू फालतू असल्याचं सांगतात. आता फक्त केल्विन क्लेन ची आतील वस्त्रे किंवा पाकिटात घालून थेट नोटा देणं बाकी आहे."

"काय रे, तुझ्या टिममध्ये काही लक्षणीय नव्या व्यक्ती आल्या आहेत म्हणे? हल्ली आमची टिमची पोरं काहीतरी शंका विचारायला म्हणून सारखी तुमच्या इथे घोटाळत असतात. " वस्तू बनवणार्‍या आणि त्यांची गुणवत्ता तपासणार्‍या टिम मध्ये सिनर्जी, सामंजस्य,खेळीमेळी ठेवा" हे ओरडून तीन वर्षं माझा घसा बसला आणि यावर्षी एकदम इतकी धबाधबा सिनर्जी आहे की पोट्ट्यांना "काही गोष्टी मेल ने विचारा, सगळ्या ठिकाणी 'फेस टु फेस' ची गरज नाही" म्हणून थोपवावं लागतंय."

"तोंड उघडत नाहीत तोपर्यंतच लक्षणीय.ऑनलाईन शॉपिंग सुंदरी परवा शेजारच्याला विचारत होती लिनक्स वर डी ड्राईव्ह कुठे आहे म्हणून. ही नवी पोरं टोरं सगळं ड्रॅग ड्रॉप करतात किंवा त्यांना टच स्क्रीन लागते.कमांड मधून गोष्टी करता येत नाहीत आणि त्या शिकायची गरज किंवा ईच्छा दोन्ही नाही. त्यांना डॉसमधून मशिन पिंग करुन बघा म्हटलं की समोरुन कोणीतरी स्वाहिली किंवा सुमेरियन भाषेत बोलल्यासारखी मख्ख तोंडं करुन बघत बसतात."

"त्यांना या सगळ्या गोष्टीत वेळ घालवायची किंवा शिकण्याची ईच्छा नाही, कोणीतरी ती त्यांना करुन देईलच आणि मग ईतर ग्लॅमरस गोष्टी शिकण्यासाठी जास्त वेळ देता येईल हे त्यांना माहिती आहे.ही पोरं चुकीची नाहीत रे, त्यांना फक्त इन्स्टंट आणि स्पष्ट दिसणारी फळं मिळतील अशाच गोष्टींमध्ये वेळ घालवायचाय.डोळ्यापुढे चित्र स्पष्ट आहे दहा वर्षानंतर काय करणार ते.कॉलेजच्या पहिल्या वर्षीच आईबाबांकडून लॅपटॉप मिळवले आहेत. कोणत्याही गोष्टीसाठी संघर्ष काय असतो आणि तो करुन फुकट शक्ती वाया का घालवायची, कोणीतरी करुन देईलच या दोन्ही भूमिका पक्क्या आहेत. आपल्यासारखे प्रोजेक्ट रिपोर्ट बनवण्यासाठी इकडे तिकडे हात जोडून डेस्कटॉप वर रोज पंधरा मिनीटं मिळवून त्यांनी प्रोजेक्ट रिपोर्ट टाईप केला नाहीय.ज्या कमांडची कुठेही माहिती मिळत नाही आणि युजर इंटरफेस चालत नाही ती स्वत; प्रयोग करुन शिकल्यावरचा आनंद त्यांना झालेला नाहीय. सकाळी उठल्यावर यांच्यापुढची पहिली विवंचना म्हणजे कुठल्या वेगळ्या ठिकाणी जाऊन फेसबुकावर "फिलींग लव्हड्/वंडरफुल्/ग्रेटफुल्/ब्लेसड" स्टेटस टाकता येईल. यांच्यावरचा मानसिक ताण म्हणजे अमक्याच्या सेल्फीला माझ्या सेल्फीपेक्षा जास्त लाईकस का मिळतात. आपण या सर्व चित्त विचलीत करणार्‍या गोष्टी आणि खिशात पैसे नसताना शिकलो आणि आता चांगले दिवस पाहतोय, ही पोरं कमांडमधले किंवा कशातले बारकावे शिकली नाहीत तरी त्यांच्या आत्मविश्वासाने आणि नव्या दिशांनी विचार करण्याने पुढे जातीलच.आपण कष्टातून पुढे आलो म्हणून आपण ग्रेट आणि ती मुलं सोप्या परिस्थितीतून आत्मविश्वासाने प्रत्येक गोष्ट न घाबरता करतात म्हणून ती वाईट हा आपला "गुड ओल्ड डेज" सिंड्रोम."

"ए भौ!! तू श्रीश्री, अमुक तमुक नंद, जगन्माता ठमा देवी वगैरे चा कोर्स करुन आला का? असं पाकात जिलबी सोडल्यासारखं काय बोलून र्‍हायला रे? यावेळी "अ‍ॅट्रिशन कमी करणे" आणि "क्वालिटी वाढवणे" याच्यावर दळण दळायचंय त्याच्या गिरणीला तेलपाणी करुन आला का ते सांग आधी."
"यावेळी लोकांना अजून तीन बक्षिसं देणार आहे. "पॅशनेट बॅडलकी परफॉर्मर", "जार्गन एक्सपर्ट", "बेस्ट यस मॅन" अशी. म्हणजे गोरा साहेब खडूस असला आणि चांगले मार्क देत नसला तरी पोरांना बक्षिसं देऊन मोटिव्हेटेड ठेवता येईल. आणि नव्या नव्या पोस्ट बनवणार आहे. "अलमोस्ट सिनीयर मॅनेजर", "टेक्निकल प्रॅक्टिशनर", "सिनीयरमोस्ट लीडर" अशा. लोकांना वर्षानुवर्षं एकच काम करतोय असं अजिबात वाटलं नाही पाहिजे. उन्हाळ्यात प्रत्येकाला दोन दोन आठवडे परदेशी पाठवणार. एकदा तिथल्या खर्च आणि तुटपुंज्या कमाईचा अंदाज आला की परत जायचा विषय काढत नाहीत तीन चार वर्षं. टिममधल्या त्यातल्या त्यात न पटणार्‍या दोन दोन च्या जोड्या काढून त्यांना एक्मेकांचा कोड रिव्ह्यू करायला सांगणार म्हणजे अत्यंत लहान सहान चुकाही लपणार नाहीत.चला प्रत्येकाने एक्सेलीत शेरेबाजी करा. निघायची वेळ झाली."

"तुला आपण खाल्लेल्या पनीर चिली, पनीर हैदराबादी आणि व्हेज अमृतसरी मध्ये काहीतरी फरक दिसला का? दिवसभर त्याच त्याच प्रॉब्लेम वर डोक्यावरचे केस कमी करायचे, त्याच त्याच चवीच्या वेगळ्या नावाच्या भाज्या खायच्या, पोट अजून वाढवायचं आणि फुक्क्ट मध्ये कंपनीचे चारशे प्रत्येकी घालवायचे. पुढच्या वेळी मामा मिसळ ला वर्क शॉप घेऊ आणि उरलेले पैसे वापरुन रेझॉर्ट ला सहकुटुंब जाऊ, निदान हाताखालची प्रजा नाही तर घरातली प्रजा तरी खूष."
(यात वर्णन केलेली सर्व मांजरे आणि सर्व घटना काल्पनीक आणि अतिरंजीत.याचा वास्तवाशी संबंध जोडण्याचा प्रयत्न केल्यास पुढच्या वेळी यांच्या मामा मिसळ येथे होणार असलेल्या वर्कशॉपचा म्होरक्या तुम्हाला बनवण्यात येईल याची गंभीरपणे नोंद घ्यावी.)

-anuradha kulkarni

Friday, 8 May 2015

हिंजवडी चावडी

(ही जेवणानंतरची चावडी, त्याचे ठिकाण, पात्रे, गप्पा सर्व काल्पनिक आणि कैच्याकै आहे.याचा वस्तुस्थितीशी संबंध असल्याशी शंका आल्यास दोन तीन शिंका देऊन सर्व शंका झटकून टाकाव्या.)

"काय म्हणाला गं तुझा मांजर अप्रेझलला?"
"नेहमीचेच गं..|| खोक्याबाहेर विचार करा || || गोष्टी घडायची वाट पाहू नका || || घडवून आणा || || नविन कल्पना द्या || प्रॉडक्ट नुसते सुधारु नका || || अप्रतीम बनवा || || गतकाळाची होळी करा || || उद्याची उंच गुढी उभारा || || यावेळी इन्फोमॅटिक सारख्या मोठ्या माशाने पण १००० लोकांना नारळ दिला आहे || || आपल्या सारख्या लघु उद्योगाकडून भव्य दिव्य पगारवाढीची अपेक्षा करु नका || || काम वेळेत करुन उपयोग नाही || || वेळेच्या खूप आधी करा आणि ब्राऊनी पॉइंट मिळवा || || आपल्याकडे आता नव्या कामाला बँडविड्थ नाही || || जुन्या कामाला अजून घासून पुसून पॉलीश करा || || नव्या पोरांना सांभाळून घ्या || त्यांच्या कलाकलाने घ्या ||"

"ब्राऊनी पॉईंट?? बँडविड्थ? काही म्हण हां, तुझ्या मांजराचं इंग्लिश मस्त आहे. आपण बाळबोध बिचारे काय म्हणालो असतो? || वेळेच्या खूप आधी करा म्हणजे पुढच्या कामाच्या तयारीला वेळ मिळेल ||"
"ईनोव्हेशन कमी पडतंय म्हणाला."
"मागच्या वेळी मी आयड्या दिली होती की बेंचवरच्या लोकांकडून गवारी, अंबाडी, वाल, तुरीच्या शेंगा निवडून घेऊन ५ रु. महाग भावाने विकायला ठेवा आणि मिळालेला नफा मोडलेल्या फिरत्या खुर्च्या बदलायला वापरा. तर नाक उडवून एका बाजूने हसला आणि म्हणतो कसा, "हो. आय विल टेक धिस विथ हेडस, पण मागच्या वेळी मी कँटीनला, वॉशरुमला, पॅसेजला, गच्चीला, मोबाईलला स्वाईप एंट्री लावून तो वेळ दिवसाच्या वेळेतून वजा करा अशी आयड्या दिली होती त्याच्या वर अजून काम चालू आहे आणि या नव्या आयड्या साठी आत्ता बँडविड्थ नाही."
"अरे देवा!! सगळीकडे स्वाईपं लावाल हो, पण लोकांच्या मनाला स्वाईप कसे लावाल? या तुझ्या मांजराचं लवकर लग्न करुन लवकर पोरं व्हावी म्हणजे जरा ऑफिसात पडीकपणा कमी होईल. किती दिवसात सोम ते शुक्रवारचा सूर्योदय आणि सूर्यास्त कसा दिसतो पाहिला नाहीय "

"मी म्हणतो सहिष्णुता, शांतता ही भित्र्यांची "सी"गिरी आहे. एक बाँब टाकून सगळं उडवून टाकायला पाहिजे. तुमच्या सारखे चाकोरीतून बाहेर न पडणारे लोक आहेत म्हणूनच आपण मागे पडलोय. जीडीपी कमी झालाय. त्या बोलिव्हिया आणि पापा न्यू गिनीया मध्ये काय चाललंय बघा जरा!!"
"सोम्या, "पापा न्यू गिनीया" नाही पापुवा न्यू गिनी.. पा पु वा.. हा बघ विकीपिडीया अ‍ॅपवर उच्चार आहे."
"ठीक आहे रे! तू शि! तुझी विजार मोठी!" (आता आता कुठे हा सर्व सेन्सॉर शब्दांना कात्री लावायला शिकलाय! आता बिचारा सेन्सॉर नसलेल्या शब्दांना पण कात्र्या आणि अडकित्ते लावतोय.)

"अरे तो आपल्या मजल्यावर मुलगा आहे ना, बरेचदा रणविजय सारखी दाढी ठेवतो तो, त्याचा पगार किती असेल रे? स्वभावाला कसा आहे?"
"आं?? तुला बहीण नाही, तुझं लग्न झालंय. आता या चौकश्यांचं प्रयोजन काय म्हणे?"
"अरे आमच्या सासूबाईंच्या मावसनंणंदेच्या भाचीला त्याचं स्थळ सांगून आलंय. मला अंदाज घ्यायला सांगितलंय. पोरगा वागायला कसा आहे, सिगरेट ओढतो का, अप्रेझल नीट होतं का, ज्यात काम करतो ती टेक्नॉलॉजी जनरल आहे की स्पेशल, युएस आहे की युरोप, कारचं लोन फिटलंय का, डेस्कवर पसारा असतो का, कँटीन मध्ये जेवण वाढणार्‍यांशी आणि हाऊस कीपींग वाल्यांशी चांगला वागतो का, केस कलर क....."
"बापरे!! स्थळ आहे की एफ बी आय ला पाहिजे माहिती? आणि काय पाहिजेय? मुलगा चालताना डावा पाय पुढे टाकतो की उजवा, जेवताना आधी भात खातो का कोशिंबीर, किती शर्ट आहेत, कारचं अ‍ॅव्हरेज कीती आहे, आणि हेमोग्लोबिन किती आहे, रेटिना स्कॅन इमेज वगैरे नको का?" (इथे दोन अविवाहीत उमेदवारांनी मनात ऑफिस टपरीवर गरम नावाची लवंग धूम्रकांडी न पिण्याची आणि डेस्कवरचा पसारा आवरण्याची प्रतिज्ञा केली. आता हे सर्व करायला नवा अड्डा शोधायला हवा.)
"मुलीच्या बापाची घालमेल! तुम्हा बॅचलरांना कशी कळणार? माझ्या मुलं बघायच्या वेळी तो एक आला होता.डाटा वेअर हाऊसिंग मध्ये प्रोजेक्ट मॅनेजर आहे म्हणाला. आम्ही समोरच्या काकांच्या मुलाला चौकशी करायला सांगितलं. त्या मुलाच्या आणि त्याच्या कंपनीच्या सिगरेट प्यायच्या ग्यालर्‍या समोरासमोर होत्या म्हणून. तर कळलं की प्रोजेक्ट म्हणजे एका मेडीकल स्टोअर ला एक्सेल शीट मध्ये हिशोब आणि ग्राफ काढून द्यायचे आणि याच्या खाली एक पोस्टाने दिल्लीचे एम सी बी शिकलेला मुलगा त्याचे बॅकलॉग पास होईपर्यंत."
"एम सी बी? सर्किट ब्रेकर?"
"मॅनेजमेंट इन काँप्युटर ब्रेन स्टॉर्मिंग."
"वाह वाह!! आता जाऊन आमच्या मांजराला सांगतो की टेस्ट केस लिहायला पोरं मिळत नाहीत तर एम सी बी घेणार्‍या कॉलेजांना क्यांपस घ्या म्हणून. चला यावेळच्या अप्रेझल च्या दहा मार्कांची सोय झाली. माय हॉर्स टूक हेड बाथ इन होली गँजेस."

"तुम्ही असेच अल्पसंतुष्ट कूपमंडूक रहा रे!! ते शेजारी कुंपणापलिकडे बघा लोक स्टार परफॉर्मर ला आयपॅड मिळवतायत. आणि आपण.सारखे टी शर्ट आणि मग घेतोय. आता एक टी शर्ट बनवणारं युनिट टाकून द्यायला पाहिजे."
"किती रे किती पैशाचा हव्यास कराल? लोकांना खायला मिळत नाही. दिवसाच्या कमाईवर तेल चहापूड मसाले आणून चुली पेटतात. या विषम जगात आपण अ‍ॅलन सोली आणि ली कूपर वापरणं पण अन फेअर आहे."
"मार्क्सवादी मॅडम!! फक्त एकच सांगा, यार्डलेचा डिओ आणि बाटाचे बूट कधी फेकून देणार आहात? घर सोडून झोपडीत रहायला कधी जाणार आहात?"
"यांच्यासारख्या समृद्ध नवरे वाल्या अप्रेझलला पगारवाढ न मागणार्‍या बायकांमुळे आपली प्रमोशनं लटकतायत.यांच्यामुळे इंजिनीयरिंगच्या सीटा अडतायत. यांच्यामुळे घरं महाग होतायत. यांच्यामुळे सणवार नष्ट होतायत." (इथे बायका ऐवजी काक्वांमुळे शब्द वापरणार होता पण याने आधीच ठिणगी टाकलीय, आणि दारुगोळा टाकला तर लघु उद्योग बेचिराख होण्याचा धोका.)
"बरं, बायकांना इंजिनीयरिंगला पाठवू नका, शिकवू नका, गाड्या स्वतः चालवा, बँकांची कामं स्वतः करा, घरी कुरियर आलं तर स्वतः घ्या. बायकांना मुलांच्या शाळेचे फॉर्म आणायची कामं सांगू नका. जुन्या काळाकडे जायचं ना, पूर्ण जा. बायका आता फक्त घरातून निघालेल्या भुयारातून जाऊन विहीरीवरुन पाणी आणतील आणि स्वयंपाक करतील .बाकी सर्व कामं तुमची."

"यालाच देजा वू म्हणतात की काय? काल पण याच विषयावर हेच मुद्दे चालू होते. जाऊद्या रे. अरे तो बघ तो डायरेक्टर सायकलीकडे चाललाय. मजा आहे ना? याची स्कोडा सुपर्ब आपण घ्यायची का? रोज ये म्हणावं सायकलीने"
"त्याची सायकल पाच लाखांची आहे. रोज सुपर्ब मधून बालेवाडी पर्यंत येतो. आणि तिथे पार्क करुन पुढे सायकलीने."
"मला पण यायचंय रे. कॉलेजात बाबा म्हणत होते सायकल वरुन जा तर हट्ट करुन सनी घेतली. आता वाटतंय तेव्हापासून सायकल चालवत ठेवायला हवी होती म्हणजे आज तीने जिने चढल्यावर दम लागतो तो लागला नसता."
"तू काहीच करत नाहीस का?"
"नाही रे, पण रामदेव बाबा अ‍ॅप डाऊन लोड केलंय. रात्री झोप लागेपर्यंत चाळीस मिनीटं आसनांबद्दल वाचतो पडून."

"हो ना. मी पण गाडी लांब पार्क करुन लिफ्टपर्यंत चालत जाते. "
"ते फिटनेस म्हणून नाही, नाईलाज म्हणून!! तू ज्या वेळेला येतेस त्या वेळेला सर्व जवळच्या जागा भरलेल्या असतात."
"याच परखड पणा मुळे तुम्ही मराठी पोरं मागे पडता पोरी पटवण्यात. आता इथे तो अमराठी पोरगा म्हणाला असता, "ऑफ कोर्स, मुझे पता है आप कुछ तो करती ही होंगी! आय कॅन सी द ग्लो!"" कॉलेजातल्या सर्व सुंदर्‍या अशाच घालवल्यात ना, आता बसा लेको जीवनसाथी आणि शादी आणि मॅट्रीमोनी बघत."
"चला रे आता. आमचे मांजर जेवून आले पण. आता जागेवर जाऊन मन लावून काम करु आणि अंधार झाला की कलटी टाकू."

Sunday, 3 May 2015

खुलभर दुधाने भरलेला गाभारा

कोणे एके काळी एक राजा होता. राजाचे दोन तीन देव युरोप आणि अमेरिका खंडात होते. देवांची राजावर कृपा होती. राजाला भरभरुन काम मिळाले. त्याची भरभराट झाली. राज्यात समृद्धी नांदू लागली. आता राजाला देवांचा नवस फेडायला पूर्ण गाभारा ईतर राजांपेक्षा कमी वेळात दुधाने भरायचा होता. राजाने प्रजेला हुकूम दिला की दोन दिवसात गाभारा दुधाने भरला पाहिजे. प्रजेची घाई झाली. बर्‍याच जणांनी पोरं बाळं उपाशी ठेवली आणि सगळं दूध गाभार्‍यात नेऊन ओतलं. काही जणांनी पोरा बाळांना दूध पाजलं, स्वतः प्यायलं आणि उरलेल्या दूधात भरपूर पाणी घालून ते दूध गाभार्‍यात ओतलं. काही जणांनी मोठ्ठ्या भांड्यात एक कपभर दूध ओतून ते भांडं बराच वेळ ओतायचं नाटक केलं. राज्यात एक म्हातारी होती. म्हातारी गरीब होती आणि कामांनी नेहमीच थकलेली असायची. म्हातारीपुढे मोठा प्रश्न पडला. पोरं बाळं लहान होती.घरात दूधाची गरज भुकेजलेल्या पोरांना होती, म्हातार्‍या-कोतार्‍या आजार्‍यांना होती. प्रजेची पातेलीच्या पातेली दूध रिचवूनही गाभारा काही भरत नव्हता.

एका पहाटे म्हातारीने स्वच्छ स्नान केले. देवाची डोळ्यात पाणी आणून मनोभावे प्रार्थना केली. "परमेश्वरा, तुला सर्व माहिती आहे. घरात दूधाची गरज आहे. माझी लाज राख. अपराध पोटात घे. घरात पुरेसं दूध आल्यावर तुला नक्की वाहेन." म्हातारीने पोरा बाळांना दूध पाजले, घरातल्या आजार्‍यांना दूध दिले. घर सुखी आणि समाधानी पाहून म्हातारी निघाली. तिने मनोभावे श्रद्धेने आणि एकाग्रतेने उरलेले खुलभर चांगले दूध गाभार्‍यात देवाला अर्पण केले. आणि काय आश्चर्य!! गाभारा दुधाने पूर्ण भरुन गेला. म्हातारीची पोरं बाळं समाधानी राहिली तशी तुमची आमची रहो, तिच्या खुलभर दुधाने गाभारा भरला तसा तुमच्या आमच्या श्रद्धेने आणि खर्‍या भावनेने अर्पण केलेल्या खुलभर दुधाने भरो ही सदिच्छा व्यक्त करुन साता उत्तरांची कहाणी पाचा उत्तरी सुफळ संपूर्ण.

(श्रावणी सोमवारची ही जुनी कहाणी नक्कीच थोडी टेंपर्ड आहे. खर्‍या परीस्थितीतः
१. राजा दयाळू होता आणि प्रजेने दूध अर्पण करुनही गाभारा भरत नाही पाहून त्याने रातोरात दूध आणून गाभार्‍यात ओतले.
२. राजाने दुधात पाणी घालून मोठं भांडं गाभार्‍यात ओतणार्‍यांचा विशेष सत्कार केला आणि म्हातारीला "पुरेश्या समर्पणाने देवाची कर्तव्ये न केल्याबद्दल" दुसर्‍या राज्यात हाकलून दिलं.
३. राजा चांगला होता आणि त्याने म्हातारीला सर्वांसमोर शिक्षा करुन खाजगीत सांगितलं की शिक्षा करणं हा त्याचा नाईलाज आहे पण म्हातारीची श्रद्धा भक्ती त्याला माहित आहे.
४. राजा चांगला होता आणि त्याने देवांची विशेष प्रार्थना करुन त्यांना "चुकलं माकलं पोटात घ्या आणि गरीब प्रजेची व्यथा समजून घ्या" सांगितलं पण दुसर्‍या एका राजाने राज्यावर आक्रमण करुन या राजाला मांडलिक बनवलं आणि राज्यात गाभारा सोडून बाकी कुठेही दूध दिसता कामा नये असा कडक कायदा केला.)

Thursday, 2 April 2015

अष्टपैलू मॅन्युफॅक्चरर्स प्रा.लि.

आन्याला स्केटिंग क्लासहून घरी सोडून आणि दूध बिस्किट देऊन टिव्ही लावून देऊन आजोबा त्यांच्या नेहमीच्या कट्ट्यावर येऊन बसले.
या कट्ट्यावरुन बसल्या बसल्या सर्व सोसायटीतल्या घडामोडी कळत. तसा आज उशिरच झाला होता कट्ट्यावर यायला. नेहमीचे लोक जेवायला घरी गेले होते डोक्यावर डास घोंघावायला चालू झाले होते. अनिलचा दुपारीच फोन आला होता "बाबा आन्या आज शाळेतून थेट स्केटिंग क्लास समोर उतरेल.तुम्ही सहा ला घेऊन याल का तिला शेजारच्या सोसायटीतून? उद्या परवा रुद्राचे बाबा घेऊन येणार आहेत. नंतर रस्ता कळला की मुलं स्वतः येतीलच."
प्रत्येक घरटी २-११ वयातली मुलं असलेल्या या सोसायटीतल्या लोकांचा मुख्य धंदा नोकर्‍या करुन घरात पैसा आणून घरांचे प्रचंड कर्ज हफ्ते भरणे आणि जोडधंदा मुलांना वेगवेगळ्या क्लासेस ला घालून त्यांचे व्यक्तीमत्त्व अष्टपैलू आणि पॉलिश्ड बनवणे हा होता. त्यामुळे रुद्रा, अग्र, दक्ष, अर्णव, अर्थ, श्लोक, वेदा अश्या दोन अक्षरी नावांची मुलं सतत कोणत्यातरी क्लासांना जाताना किंवा तिथून त्यांच्या रंगीबेरंगी सायकली घेऊन येताना दिसायची. नावाचा विचार आल्यावर आजोबा मनात परत उखडले. "आन्या काय आन्या? छान अनया, अनुपमा, अनुराधा ठेवायचं तर नाही!! आन्या म्हणे. रशियन नाव. तरी हिने अश्विन नक्षत्रावर जन्मली म्हणून अश्विनी नाव ठेवा म्हणून किती सुचवून पाहिलं. पण अमेरिकेचे बूट, जर्मनीची गाडी, फ्रान्सचा परफ्युम, लंडन चा साबण वापरणारी मोठी मंडळी ही!! साधंसुधं छान नाव पटायचं कसं?" आता सोसायटीतल्या १० बायका वेगवेगळ्या विषयांचे क्लासेस घेऊन मुलांचा जाण्यायेण्याचा वेळ बराच वाचवायच्या म्हणून बरं होतं. त्यामुळे दुसर्‍या मजल्यावर अबॅकस, शेजारच्या विंगमध्ये स्केटिंग,शेजारी संस्कारभारती रांगोळी, नऊव्या मजल्यावर "बॉलीवूड डान्स" असं जवळच्या जवळ भागून जायचं. "काही दिवसांनी आपल्या सोसायटीत विद्यार्थीच राहणार नाहीत कारण सगळे क्लासेस उघडून बसलेले असतील" असं अनिल म्हणायचाच.
आता पण समोरचा दर्श सायकलीवरुन येताना दम खायला कट्ट्यापाशी थांबला आणि आजोबांना गप्पा मारायला नवं सावज मिळालं. "काय रे कुठून येतोयस?" "तायक्वांदोचा क्लास आहे." "आता परवा तर पर्सनॅलिटी ग्रूमिंगला जातो म्हणत होतास ना? आणि रस्ते माहित आहेत का तुला? मी सोडू का?" "ओह आजोबा, ते एव्हरी ट्युसडे फक्त. मन्डे, थर्स्डे तायक्वांदो, वेन्सडे ड्रॉईंग, फ्रायडे बॉलीवूड डान्सिंग अँड साल्सा, आणि सॅटरडे अबॅकस. तायक्वांदोहून मी आपला आपला येतो, पर्सनॅलिटी ग्रूमिंगवाल्यांचा ड्रॉप आहे, बॉलीवूड डान्सिंगहून तनिश्काची आई घेऊन येते, आणि सॅटरडे ला आई घ्यायला आणि न्यायला येते. माझ्याकडे या बुक मध्ये फोटो आहेत तेवढी माणसं पिक अप ला आली तरच जायचं नाहीतर "नो, थॅंक्स, माझा इथेच दुसरा क्लास आहे" असं सांगून तिथेच थांबायचं. ओके बाय आजोबा!! सी यु अगेन!" (हा सात वर्षाचा गडी एक चालती बोलती मेमरी बँकच होता. त्याला जगातल्या सगळ्या गोष्टी कोणी शिकवण्या आधीच माहिती असत.)
आजोबांना नेहमीप्रमाणे दर्शचा 'क्लासी' दिनक्रम ऐकून मानसिक थकवा आला. "सात वर्षाचं पोरगं सर्वकला निपुण व्हायलाच पाहिजे का? हा मुलगा मैदानावर खेळायला, स्वतःचा वेळ घालवायला, कधीतरी निवांत बसून मित्रांबरोबर गप्पा मारायला कधी शिकणार? सर्व कसं प्रोफेशनल. क्लास, पिक अप, ड्रॉप, क्लासची इमेल्स पालकांना. अजून मुलं क्लासेस ला आणि तिथून डिलीव्हर आणि पिक अप करणारी कुरियर निघाली नाहीत हे आश्चर्य. या मुलांच्या मैत्र्या पण या क्लासेस सारख्याच घडवलेल्या. ज्याची आई किंवा बाप पिक अप ड्रॉप आळीपाळीने करणार असतील त्यांची मुलं यांचे मित्र आणि मैत्रिणी." आपण का चिडतोय आजोबांना कळत नव्हतं. मुळात आपण चिडून काही उपयोग नसताना आपण का उगीचच त्रास करुन घेतोय? ती मुलं आणि त्यांचे आईबाप बघून घेतील बापडे. पण अनिलशी बोलून त्याला जरा गोडीत सांगावं की आन्या अजून पाच वर्षांचीच आहे, तिला असं दाबून टाकू नका क्लासेस च्या ओझ्याखाली. आजोबा उठले आणि घराकडे चालयाला लागले.
घरी आल्यावर नेहमीप्रमाणे टिव्हीवर ऑगी अँड कॉकरोचेस लागलं होतं आणि आन्या अनिमीष नजरेने बघत समोर ताटात जे असेल ते खात होती. अनिल-स्नेहा टेबलवर लॅपटॉप आणि आयपॅड उघडून बसले होते. त्यांच्या दिवसभराच्या सर्व गप्पा गाडीतून एकत्र येताना जो एक तास ट्रॅफिकमुळे लागायचा त्यात मारुन संपायच्या. जेवण झाल्यावर आन्या आणि स्नेहा झोपायला गेल्या आणि अनिलने टिव्हीचा ताबा घेतला.ऑगी आणि डोरेमॉन इ. च्या अखंड रतिबात अनिलला टिव्ही बघायला मिळणे हे लोक सिग्नल पिवळा झाल्यावर गाड्यांचा वेग कमी करण्याइतकेच दुर्मीळ होते. डिस्कव्हरीवर गाड्या, अ‍ॅनिमल प्लॅनेट वर विषारी साप किंवा कोणत्यातरी बातम्यांच्या चॅनेल वर कोण्यातरी हिंस्र पत्रकाराला कोण्यातरी अश्राप राजकारण्यावर शाब्दीक हल्ला करताना बघणे ही एक आठवडी किंवा मासिक चैन होती.
"काय रे, आता हा स्केटिंगचा क्लास किती दिवस चालणार?"
"तिला आवडला तर दोन वर्षं पण. पण सध्यातरी सहा महिन्याचा एक मॉड्युल आहे. आणि नंतर तिला कथ्थकला घालावं असं स्नेहा म्हणतेय."
"तू लहान असताना तुला पहिला क्लास दहावीत असताना लावला होता.पाच आणि सहा वर्षाच्या पोराला इतके क्लास कशाला?"
"बाबा, आजूबाजूच्या सगळ्याच मुलांना तीन क्लासेस आहेत. तरी आपण आन्याला एका वेळी एकच क्लास लावतो. तुम्हीच म्हणत होतात ना परवा, मुलांची मनं टीपकागद असतात म्हणून? मग या टीपकागदाला आताच शोषायला चांगल्या गोष्टी आम्ही देतोय."
"पण सगळे गोड, तिखट, आंबट, तुरट, कडू सर्व चवींचे घास एकदम भरवण्याची ही घाई कशाला? पोरं उद्या नोकरीला लागणार आहेत का? पोराने एकाचवेळी हॉकीत ध्यानचंद, भरतनाट्यममध्ये कोण ती मल्लिका साराभाई, स्केटिंगपटू, रेसिंगमध्ये शूमाकर वगैरे वगैरे सात वर्षं पूर्ण व्हायच्या आतच व्हायला हवंय का? क्लासला येणारी जाणारी यंत्रं बनतायत माझ्या आजू बाजूला. माझी पोरं हरवलीयेत आणि त्यांच्या देहात या क्लास हून त्या क्लास ला फिरणार्‍या शटल बसेस दिसतायेत." अनिलने टिव्ही बंद केला आणि तो जरा आश्चर्याने बघायला लागला. बाबांना सलग इतकी वाक्यं बोलताना त्याने आई गेल्यापासून पहिल्यांदाच पाहिलं होतं.
आजूबाजूची मुलं पाहिली ना तुम्ही? आज शेजारचा सात वर्षाचा मुलगा अभ्यासात पहिला, श्लोकाच्या स्पर्धेत दुसरा,स्केटिंगमध्ये पहिला, तायक्वांदो मीट मध्ये रनर अप आहे. आपल्या आन्याला या लोकांच्यात, या जगात टिकाव धरायचाय.तिच्यावर क्लासेस चं पोतं लादायचं नाही आम्हाला, पण या ऑल राऊंडर मुलांबरोबर उठता बसता तिचा आत्मविश्वास कायम राहिला पाहिजे. आम्ही म्हणत नाही की ती प्रत्येक क्लास मध्ये पहिली यावी. पण आजूबाजूच्या पाच मुलांना जे येतं ते तिला यायला नको का? बाबा धिस इज नो लाँगर अ‍ॅन एक्स्ट्रा एफर्ट बट अ सर्व्हायवल."
"समजा नाही आलं तिला तायक्वांदो, नाही आलं ओरीगामी. आकाश कोसळणार आहे का?"
अनिल समोरच्या वर्तमानपत्राचा कागद फाडून रॉकेट करत होता. शून्यात बघत होता.
"वीस वर्षापूर्वी एका छोट्या खेड्यातून इंजिनीयरिंगला आलो होतो मी. आजूबाजूला सगळी झकपक कपडे वाली मुलं. सर्व संभाषण इंग्लिश मध्ये. मी वर्गात उशिरा आल्यावर आत यायला काय बोलावं लागतं त्याची वाक्यं जुळवत शेवटी पूर्ण तास चुकवायचो तेव्हा ही मुलं फिरोदिया आणि इंग्लिश डीबेट मध्ये भाग घेत असायची. शिकताना प्रोफेसरच्या नजरेला नजर मिळवायचो नाही मी. कोणी काही विचारलंच तर उत्तर द्यावं लागेल म्हणून. या काँप्लेक्स मधून बाहेर पडायला मला आठ वर्षं लागली.अजूनही इंटरव्ह्यू ला सोन्यासारखा एखादा हुशार मुलगा फक्त फर्ड्या इंग्लिश मध्ये नीट बोलला नाही म्हणून पहिल्या फेरीलाच बाहेर जाताना पाहतो. माझ्या साठी जो राक्षस इंग्लिश होता तो माझ्या मुलीसाठी तायक्वांदो किंवा हॉर्स रायडींग किंवा कथ्थक-बॉलीवूडी डान्स असू शकेल. मला यंत्र नाही बनवायचं पण इतर हंस टोचून त्रास देतील असं बदकाचं पिल्लू पण नाही बनवायचंय."
आजोबा शांत बसून राहिले. "आपण ज्याला एक्सलंस समजत होतो या मुलांचा तो यांचा सर्वात कमी उंचीचा बार आहे.सर्वांना त्या बार पर्यंत पोहचायलाच हवं.आपण फार फार तर त्यांचे खांदे अवघडणार नाहीत इतकं बघू शकतो, त्यांना आपण फक्त वर उंच होऊन हे बार धरायची मानसिक आणि शारिरीक शक्ती कशी येईल हे बघू शकतो." शांतता आजोबांच्या मनावर परत गार झालेल्या चहावर साय धरते तशी पसरायला लागली.
आज बर्‍याच दिवसांनी कट्ट्यावर येणं झालं. दर्श त्याच्या स्केट वरुन तूफान वेगाने येत होता. आजोबांना बघून थांबला. "काय रे दर्श, आज कोणता क्लास?"
"आजोबा माझे ग्रूमिंग आणि बॉलीवूड डान्स क्लासेस आईने बंद केले. ती एका पॅरेंटल गायडन्स च्या क्लास ला जाते ना, तिथल्या सरांनी सांगितलं की मुलांना क्लासेस एक एक करुन लावा आणि बाकी स्पेस फिजीकल अ‍ॅक्टिव्हिटी वाल्या खेळाना द्या. सो आता माझा फक्त तायक्वांदो आणि शनिवारी "स्ट्रेस मॅनेजमेंट अँड टाईम मॅनेजमेंट" चा क्लास आहे. बाकी मज्जा!!!" म्हणून दर्श परत भरधाव वेगाने घराकडे सुटला आणि आजोबांचा रोखलेला श्वास पण सुटला.
"हॅ! आपण फुकटच त्रास करुन घेत होतो. एक क्लास आपणच उघडायला हवा "मुलांच्यात एकावेळी शंभर क्लासेस ला न घालताही आत्मविश्वास कसा आणावा याचा"!! हाय का नि नाय काय!!"
(या लिखाणात कोणाचीही बाजू घेतलेली नाही कारण दोन्ही बाजूंची कैफियत तितकीच बरोबर आणि तितकीच खरी. आपण कोणाच्या जोड्यात पाय घालून बघतोय त्यावर सगळं आहे.)

-अनुराधा कुलकर्णी