या अनुदिनीला भेट देणाऱ्या सर्व वाचकांचे मन:पूर्वक आभार.

Wednesday, 29 August 2018

आमचे प्राणीजीवन

"टॉयलेट मध्ये गेलो, बघतो तर काय, कमोड शॉवर च्या नळावर सरडा!! थोडक्यात वाचलो."
या वाक्याला अपेक्षित 'हो का, अरे बापरे' न येता समोरचं नाक मुरडून समोरच्या कपाळावर आठी पडली.
"भलत्या शंका घेऊ नका.कमोड वर बसण्या आधीच दिसला सरडा, बाहेर आलो आणि दुसऱ्या खोलीच्या टॉयलेट मध्ये काम केले."
कपाळाच्या आठ्या विरून अपेक्षित 'अरे बापरे' आले.
"हे तर काहीच नै, त्या चीन का थायलंड मध्ये एकाच्या टॉयलेट मध्ये अजगर होता. चावला ना भलत्या जागी.टाके पडले."
सरड्या पासून बचावलेल्या वीराने मनात 'हिचं ऍनिमल प्लॅनेट बघणं कमी केलं पाहिजे.भलत्या वेळी भलत्या दचकवणार्या बातम्या बघत असते" अशी खूणगाठ बांधली.
तितक्यात आतून एक पॉंडस पावडरीचा वास पदर फलकारत आला.
"सांभाळून रे बाबांनो.परवा त्या ए5 मधल्या बाईंनी खाली पूजेची फुलं घेताना झाडावर काळं कुट्ट लांबडं पाहिलं.अगदी हातापासून वीतभर अंतरावर.हे असं मोठं होतं आणि फूस फूस करत उडी मारून दुसऱ्या झाडावर गेलं.आता खूपच झालीत सोसायटीत लांबडी."
"लांबडं?"
"म्हणजे जनावर रे.सरपटणारं."
"ओह, साप म्हणायचंय का तुला?"
"घेतलं का शेवटी ते अभद्र नाव?नाव घेतलं तर लांबडं आपल्या मागे घरात येतं.लांबड्या लांबड्या इथे तुझं नाव नाही घेतलं त्या कोपऱ्यावरच्या कडुनिंबाने घेतलं, त्याला जाऊन चाव."
"हे असं म्हणून सापाला कसं कळेल?तो मराठी आहे का?आणि त्याला माहित आहे का आपलं दुसरं नाव लांबडं आहे ते?"
"परत तेच.लांबड्या लांबड्या इथे तुझं नाव नाही घेतलं त्या कोपऱ्यावरच्या कडुनिंबाने घेतलं, त्याला जाऊन चाव."
"तू घाबरू नको गं.त्या काकूंना जाड चष्मा आहे.नंबर वाढला असेल.काळी साप सुरळी मोठी होऊन दिसली असेल."
"करा चेष्टा.हे असे अनुभव प्रत्यक्ष आल्याशिवाय कळायचं नाही तुम्हाला."
परत एकदा सापाचं नाव येण्याआधीच साडी पदर फलकारत आणि चप्पल वाजवत फूस फूस वाला मोठा भुजंग पाहिलेल्या काकूंबरोबर फिरायला गेली.
"काहीही फेकतात काकू.असा या झाडावरून त्या झाडावर उडी मारणारा सुपरमॅन साप इतका जवळ येईपर्यंत दिसला नाही होय त्यांना?"
"असेल खरं.आपल्याला काय माहित?मी डिस्कव्हरी वर पाहिलंय.काळे साप नेहमी विषारी असतात.न्यूरो टॉक्सिन सोडतात.आणि विषारी साप ओळखायचं मुख्य चिन्ह म्हणजे त्यांच्या डोक्याच्या बाहुल्या टोकदार असतात, आणि बिन विषारी सापांच्या गोल."
(स्वागत: अरे देवा!!काही काळ हे चॅनल दिसणं बंद करावं.कसलं म्हणून नव्या माहितीचं इम्प्रेशन मारता येत नाही हिच्यावर.)
"म्हणजे साप चावायला आला की आधी "सापा सापा थांब थांब चेहरा वळव, मला तुझ्या डोळ्यात बघूदे" म्हणून डोळ्यात बघून बाहुल्या गोल असल्या तरच चावायला गो द्यायचा का त्याला?"
"एक मेली उपयोगी माहिती द्यायला गेले तर त्यात हजार खोड्या काढायच्या.सवयच आहे तुमच्या घराला आनुवंशिक."
(विषय घातक वळणावर जायला लागला.या वळणावर गेलेल्या गाडया उतारावर भरधाव वेगाने जाउन 'आज स्वयंपाक नाही' या दगडावर आपटतात याची कल्पना असल्याने सरड्यापासून वाचलेली पार्टी जीवाच्या आकांताने विषय बदलायचे चान्स शोधू लागली.)
"त्या मांजराने बाहेर शी करून ठेवलीय.आता ती अजून एका मांजराला घेऊन येते.हळूहळू आपल्या गॅलरीची सार्वजनिक मांजरहागणदारी होणार असं दिसतंय."
"मी काल दालचिनी आणि मिरी पावडर मिक्स करून ठेवली होती आणि पसरली होती.म्हणजे तिला एकदा शी ला बसल्यावर बुडाला जबरदस्त झोम्बलं की परत येणार नाही.उद्या मिरची पूड पण मिसळते."
"मांजर नेहमी जमिनीला बुड टेकूनच शी करेल हे बेसिक ऍझंप्शन चुकतंय असं वाटत नाही का?आणि पावडरीच्या लेयर कडे तोंड करून शी केली म्हणजे सगळंच गणित चुकलं."
"तू सोल्युशन दे.असलेल्या सोल्युशन मध्ये चुका काढू नकोस."
"ठीक आहे.तू पहाटे 4 पासून लक्ष ठेव. मांजर आली की चटकन गॅलरीचं कुलूप काढायचं, पटकन बाहेर जायचं आणि तिच्या कंबरेत मोठी कचकून लाथ घालायची."
"मी काय म्हणते, तुला गेले बरेच दिवस ब्राह्मप्रहरी उठून जॉगिंग ला जायचं होतं ना?तूच का नाही लक्ष ठेवुन पेकाटात लाथ घालत?"
"बरं ते जाऊदे.अजून एक आयडिया.मांजरीच्या नेहमीच्या शी ला उभं राहायच्या जागेवर थोडे लांब लांब 10 वेट सेन्सर लोडसेल लावायचे.त्यातल्या एखाद्यावर तिने पाय दिला की सेन्सर ऑपरेट होईल.मग एक स्विच ऑन होईल.मग वरती एक पाण्याची भरलेली बादली असेल ती तिच्या अंगावर रिकामी होईल."
"अरे महान माणसा, इतकी हाय फाय सेन्सर असेंम्बली आपण बनवून जागेवर लावेपर्यंत त्या मांजरीला 5 पिल्लं होऊन ती आईपार्जित शौचालयाचा वापर करायला लागतील.टॉम अँड जेरी बघणं कमी कर जरा."
"पेस्ट कंट्रोल करायलाच पाहीजेय."
"पेस्ट कंट्रोल ने शी करणारी मांजरं आणि साप कसे जातील?"
"परवा पाल होती बाथरूम मध्ये.मी मेले असते हार्ट ऍटॅक ने.त्या जवळच्या पेस्ट कंट्रोल वाल्याला फोन केला तर म्हणे आम्ही फक्त मुंग्या आणि झुरळं कव्हर करतो.पाली आणि कोळी आम्ही घेत नाही.मूर्ख माणूस.घरावर पाटी लावू का, पाली आणि कोळ्याना प्रवेश बंद म्हणून?"
"ती आता तुझ्या मागे भिंतीवर आहे ती तीच असेल.तशीच होती का दिसायला?"
(इथे एक मोठी किंकाळी आणि पळापळ होऊन एक पार्टी डायनिंग टेबल च्या खुर्चीवर चढते.)
"हाड, हाड.तिला पळव रे.हे बघ असं डिस्टर्ब न करता जायचं आणि हळूच मॉरटीन मारायचं.मग ती बेशुद्ध झाली की केर भरण्यात घेऊन अलगद बाहेर नेऊन टाकायचं."
"हाड?ती कुत्रा नाहीये.मी अजिबात पळवणार नाही.तू 'पाल मारणारा नवरा पाहिजे' असं लग्नाच्या अपेक्षांमध्ये लिहिलं नव्हतं.स्पेक्स क्लिअर हवीत.रोल्स रिस्पॉन्सीबलिटी क्लिअर हव्यात."
"अरे ती बघ तुझ्या नव्या वूडलॅन्ड च्या खोक्याकडे चाललीय."
(आता सरड्यापासून वाचलेली पार्टी किंकाळी फोडून पळापळ करते.)
"मी मॉरटीन आणतो.तू तोवर काठी वाजवून तिला दाराच्या दिशेला ढकल.मध्ये मध्ये कांची नारद राजाचा जप कर.आई म्हणाली त्याने धीर येतो."
"मला जमणार नाही.ती माझ्या अंगावर येईल.तू काठी वाजव, मग मी मॉरटीन देते ते मार.मग ती मेलीय कन्फर्म केलं की मी प्रेत उचलून बाहेर टाकेन."
आपल्या बद्दल चाललेलं इतकं अफाट प्लॅनिंग बघून पाल स्वतःच गहिवरून खिडकीतून बाहेर गेली.
तितक्यात दार धडाधड वाजवून छोटे पाय आणि खरचटलेले हात घरात येतात.
"आई मला जिंजर ने पंज्याने स्क्रॅच केलं."
"बापरे, आधी डेटॉल लावू.केवढं खोल ओरबाडलंय.तू त्या जिंजर पाशी कडमडायला गेलीस कशाला?तुला मी कालच सांगीतलं होतं कुत्री मांजरं त्यांच्या खूप जवळ गेलं की चिडतात."
"अगं मला लक्षात होतं.मी आधी जिंजर चा चेहरा वळवून नीट पाहिला.तो चेहरा शांत दिसत होता म्हणून तिला उचललं तर तिने जोरात शांत फेसनेच पंजा मारला."
"तुझ्या नानाने केलं होतं मांजरीचं फेस रिडींग.चला आता रेबीज इंजेक्शन घ्यायला.आणि 5 डोस पूर्ण झाले की मग पाहिजे तितक्या मांजरी कुत्रे उचलत बस."
-आमच्या घरातल्या सर्व 0,2,4,6 पायवाल्या प्राण्यांना समर्पित.

Friday, 22 June 2018

हिंजवडी चावडी: मिटिंग बिटिंग

"अरे पण तू केली होती ना मीटिंग रुम बुक?"
"केली होती.पण ती पलीकडच्या टीम ची परदेशी बाई 2 आठवडे तिथे बसणार आहे बिस्कीट आणि पाण्याच्या बाटल्या घेऊन.सो दुसरीकडे जावं लागेल."
"पण मग तू त्याना बदली रुम नाही मागितली का?"
"आपण रूट कॉज अनलिसिस मध्ये टाकलं होतं ना त्यांनी इन्फ्रा सेटअप लवकर दिला नाही म्हणून टोयोटाचा इश्यू उशिरा गेला..तेव्हापासून ते लोक असेच करतात."
"पेराल तेच उगवते" "मध पाहिजे असेल तर मधमाश्याच्या पोळ्यावर लाथ मारू नका" वगैरे जुन्या म्हणी नव्याने मांजराच्या डोळ्यासमोर तरळल्या. अचानक त्याच्या शेजारचा दुसऱ्या टीम चा भिडू बाळंतपणाच्या 5 दिवसाच्या रजेवर गेल्याचं त्याला आठवून त्याने झटपट त्याची आज रिकामी असणार असलेली मीटिंग रूम गाठली.'छोट्या लढाया जिंका, युद्ध आपोआप जिंकले जाईल' वगैरे इंग्लिश म्हण मनात बनवत मांजर आणि त्याचा टीम रुपी कळप मीटिंग रुमात शिरला.
काचेच्या दाराबाहेरून एक फोनवर बोलणारा गगनभेदी आवाज जवळ जवळ येत होता.
"अगं गुटखा नाही, सातारी जर्दा मागायचा कडक.एकदम किक येईल असा द्या म्हणून सांगायचं.नाही नाही, मशेरी भाजलेली असते.ती नाही चालणार."
मांजर आणि त्याचे टीम मेट्स दचकून बाहेर बघायला लागले.
"हां, घेतला ना, 111 मिळाला का, तो बेस्ट.आता नीट मगभर पाण्यात मिसळायचा, आणि न्हाव्याकडे केसांवर पाणी मारायचा स्प्रे असतो ना त्या बाटलीत टाकून झाडावर मारायचा.सगळी कीड गायब."
मांजर आणि टीम मेट्स नी सुटकेचा निःश्वास टाकून परत एक्सेल मध्ये डोकी खुपसली.या आमच्या टीम मधल्या पर्यावरणवादी ताई.या कोणत्या वस्तूंचा कश्यासाठी उपयोग करतील सांगता येत नाही.मायक्रोवेव्ह ने कँसर होतो ऐकल्यावर यांनी आपल्या जपानी उच्चतंत्र मायक्रोवेव्ह चं बरण्या ठेवायचं शेल्फ बनवलंय.यांच्या घरात गेल्यास खापरात केलेली पोळी मातीच्या ताटात वाढलेली ट्रक च्या टायर ने बनलेल्या मोढ्यावर बसून तुम्हाला खायला मिळेल.काच पण नै.काच पर्यावरणात 400 वर्षं राहते.त्यामुळे ताई दुकानावर जाऊन कडक किक येणारा सातारी जर्दा आणतात ही मानसिक किक टीम ने सहजपणे पचवली.
"आपण आउट ऑफ बॉक्स थिंकिंग करायला पाहिजे.वेब सर्व्हिस लिहून काय कोणीही करेल.पण आपण यात मशीन लर्निंग इंटिग्रेट केले तर उद्या वेअरेबल डिव्हायसेस ला आपण बेस्ट प्रॉडक्ट असू."
गीक दादा म्हणाले.हे दादा रात्री 2 पर्यंत घरी वेगवेगळी ट्युटोरियल वाचतात.बस मध्ये कर्णयंत्र लावून लिंडा(या बाई खऱ्या नव्हेत,त्या एका अभ्यास आणि ऑनलाइन शिक्षण वेबसाईट चे नाव आहे) ची प्रवचने ऐकतात.हे कलियुगात असतात तेव्हा त्यांची कंपनी अजूनही त्रेता युगातल्या टेक्नॉलॉजी वापरत असते.त्यामुळे यात बदल घडवून आणण्यासाठी 'रामाने सोन्याचा हरीण आणायला जाताना कुटीच्या दरवाज्याला बायोमेट्रिक स्कॅनर व सीतेच्या नुपुरामध्ये gps ट्रॅकर लावून जावे' अशी व्यवस्था स्वतःच्या कामात ते नेहमीच करत असतात.पण त्यांच्या मांजराची सर्व वरची मांजरे रावण असल्याने त्यांना सीता पळवण्यात येणारे हे अडथळे मुळीच पसंत नसतात व ते 'त्रेता युगातील लक्ष्मणरेषा सध्या पुरे, तुझ्या आयडिया पुढच्या रिलीज ला वापरू' म्हणून गीक दादांना जमिनीवर आणतात.पण तरीही गीक दादा आपला अविरत अभ्यास चालूच ठेवतात.
"जरा विसावू या वळणावर" ताई वादळी वेगाने पर्स सहित आत शिरून खुर्चीत सांडल्या. ताईंना दीड वर्षाचे बाळ असल्याने आणि नवरा परदेशी असल्याने ताई बाळाचे आवरणे, सासू सासऱ्या साठी नाश्ता, जेवण,बाळाचे अमुक प्रमाणात तमुक व्हिटामिन, आयर्न,मॉलिब्डेनम आणि मेंडलेयेव्ह च्या सारणीतले सर्व धातू थोड्या थोड्या प्रमाणात देणारे भाजी पाला फळे फुले घातलेले बाळाचे 3 खाऊचे डबे बनवून येतात.घरी इतके केल्यावर ऑफिस हा औट घटकेचा जीवाला थंडावा वाटणे हे चकोर पक्ष्याला चंद्राचा आसरा वाटण्याइतकेच नैसर्गिक आहे.ताई नोकरी सोडून नवऱ्याघरी सातासमुद्री सुरक्षित पोहचण्याची वाट ऑफिसात आणि घरी सर्व चातकाप्रमाणे पाहत आहेत.
"सब मोह माया है" दादा चेहऱ्यावर मख्ख भाव आणून खुर्चीत मागे रेलून बसले होते.अमिताभ च्या 'सरकार' चे पोस्टर दादांना खुर्चीवर बसलेले पाहूनच सुचले अशी हापिसात वदंता आहे. हे दादा आधी मनुष्य प्राण्या प्रमाणे काम क्रोध लोभ मद मोह मत्सर हे षड्रिपू बाळगून उत्साहाने कामावर चिकटले होते.पण त्यांच्या पहिल्या पगारवाढीला कुंडलीत रिसेशनयोग, दुसऱ्या वाढीला कंपनी मर्जरयोग, तिसऱ्या वाढीला टीम बदल योग आडवा आल्याने दादा "सब मॅच फिक्स है, क्या हार क्या जीत सब झूठ और फरेब का रिमिक्स है" भाव चेहऱ्यावर आणून काहीही नवी योजना कानावर पडण्या पूर्वी "नाही वर्क करणार हे" म्हणायला तोंड उघडून तयार असतात.
या सर्व रत्नांना दरबारी बाळगणारा हा मांजर जुन्या पिक्चर मधील नूतन,निरुपा रॉय, आणि बाकी अनेक तत्ववादी शाळामास्तरांच्या पतिव्रता आणि इंटर्व्हल पूर्वी गोळी लागून मरणाऱ्या बायकांप्रमाणे अमेरिका, फ्रान्स आणि भारत अश्या 3 भूतलावरील साहेबांना सांभाळत कोंड्याचा मांडा करून टीम चा संसार काटकसरीने चालवत असतो.मांजराने फ्रान्स च्या भल्या सकाळी त्यांना फोन करून समजून घेऊन आपल्या टीम ला कळवळून पटवलेले काम आणि कामाची पद्धत आणि त्यानुसार झालेले अर्धा दिवस काम भारतातले लोक घरी गेल्यावर अमेरिकेच्या लोकांनी कॉफी चे घोट मारत मिटिंग घेऊन केलेल्या चर्चा आणि बदलांमुळे दुसऱ्या दिवशी 15% निकामी झालेले असते.असं अनेक वेळा झाल्यावर मांजराला सर्व देशी विदेशी साहेबमनांचा अंदाज येऊन तो दारी आल्या पाहुण्यांना कोडरूपी पॅटिस वाढताना आता ओट्यापाशी दुसऱ्या अप्रोच च्या अभ्यासरूपी शिऱ्याची कच्ची तयारी करून ठेवतो.
"आज पासून आपल्या टीम मध्ये अजाईल वापरणार आहोत आपण."
"अजाईल?" (पर्यावरणवादी ताई अजून त्यांच्या घरातल्या झाडांवर जर्दा मारण्यातून मानसिक दृष्ट्या बाहेर पडलेल्या नाहीत.)
"अजाईल.आता आपण वॉटरफॉल मॉडेल वापरतो.काम स्पेसिफिकेशन, प्लानिंग, डिझाईन, प्रोग्रामिंग, टेस्टिंग, मेंटेनन्स अश्या पायऱ्यावरून धबधब्यासारखं खाली कोसळतं. ते आता पाणवठयावर 5 नळ सोडून पाच बादल्या भरायला ठेवायच्या आणि एकत्र भरून न्यायच्या." (मांजर सध्या तो घेत असलेल्या अनेक अजाईल सेशन्स मुळे डोक्यात साठलेले बुडबुडे साबणाच्या फुग्याप्रमाणे भराभरा सोडायला लागला.)
"आणि या धबधब्यात दर अपरेजल सायकल ला कोणीतरी घसरून पडून दात पाडून घेतं."('सब मोह माया है' दादा पर्यावरण वादी ताईंच्या कानात कुजबुजले.)
"मेल पाठवायची नाहीत.सगळं रोज 15 मिनिटाच्या स्टँड अप मिटिंग मध्ये तमाम करायचं." ('मेल पाठवायची नाहीत' या वाक्याला गीक दादा सरसावून बसले.एरवी ते दिवसभरात हापिसात जास्तीत जास्त पाच वाक्यं बोलतात आणि बाकी मजकूर शेवटी eom(एन्ड ऑफ मेल) येणाऱ्या रिकाम्या मेल मध्ये विषयात एक लांबलचक वाक्य लिहितात.)
"आपण बसून घेऊया स्टँड अप मिटिंग.मला जास्त उभं राहिलं की चक्कर येते." ('जरा विसाऊ या वळणावर' ताई घरी 'बाळ सांभाळ, खाणं सांभाळ, इनलॉ सांभाळ,बाळ सांभाळ' वाला गरबा खेळत असल्याने हापिसात त्या जास्त हालचाल करत नाहीत.दीड इंच हिल वाले फॉर्मल शूज घातले असले तर कँटीनपर्यंत पण नाही.)
"मेल पाठवायला नको का?बाकी अजाईल बिजाईल चालूदे पण मॉम(मिनिट ऑफ मिटिंग) मेल पाहिजेत.नंतर लोक 'तुला हे सांगितलं तू केलं नाहीस मी तोंडी बोललो होतो' म्हणून भलत्या गोष्टींवर फटके टाकतात." ('सब मोह माया है' दादांच्या मनावर जुन्या जखमांचे व्रण अजून ताजेच आहेत.आयुष्यात प्रत्येकाशी घडलेल्या प्रत्येक संभाषणाचा आपल्याकडे मोबाईल स्क्रीनशॉट/रेकॉर्ड/साक्षीदार/मेल/एक्सेल यापैकी एका स्वरूपात लेखी पुरावा असलाच पाहिजे अश्या सावध पवित्र्याने हे वावरत असतात.मागे एकदा बायकोने सकाळी लाजत गोड बातमी सांगितल्यावर यांनी 'मला एक मेल टाकून ठेव.आय विल गेट बॅक टु यु ऑन धिस बाय eod टुडे.' म्हटल्याने घरात झालेली खडाजंगी अजूनही अधून मधून त्यांना टाचण्या टोचायला वापरली जाते ही गोष्ट वेगळी.)
"आपण अजाईल ला थोडं बदलून घेऊ.सध्या आपण फक्त नवीन आलेलं काम अजाईल ने करू.ऐन वेळी येणारी मेंटेनन्स कामं वॉटरफॉल ने करू." (मांजर नेहमी प्रमाणे टीम मधले सगळे अडथळ्याचे दगड जवळ आणून सेतू बांधण्यात बिझी.)
"मी डेव्ह ऑप प्रॅक्टिसेस वापरून परवा एक प्रोग्राम लिहिला होता.सगळ्या टीम ला पाठवला होता.तुम्ही कोणीच पाहिला नाही का?" (गीक दादा एप्स च्या ग्रहावर आलेल्या एकट्या प्रगत मनुष्यप्राण्याच्या भावना मनात बाळगत म्हणाले.)
"अरे बाबा तुला कितीदा सांगितलं असे प्रोग्राम वगैरे मेल वर पाठवत जाऊ नको? तुला माहीत आहे ना आपल्याकडे आयपी राईट्स ची किती बोंब होते?आपण एका खूप मोठ्या महागाच्या गोष्टीवर काम करतो.आपली लायसन्स लोक एक कोटी मध्ये विकत घेतात.आपल्याला आपल्या डोक्यातून जन्मलेल्या आणि कॉम्प्युटर वर उतरलेल्या 2 ओळी पण कंपनी बाहेर नेण्याची परवानगी नाही.आणि तू प्रायव्हेट आयडी वरून मेल पाठवतोयस.उद्या कोणा कॉम्पिटेटर ला गेला म्हणजे?"
(मांजर प्रेमळ असले तरी अत्यंत नियम प्रेमी आहे.कोणतेही वळण नसलेला एक सरळ वन वे रस्ता पुढे वेडा वाकडा वळत असला तरी त्यावर इंडिकेटर दाखवुनच जायचं या सवयीनं त्याने मागच्या बऱ्याच चक्रधारींच्या शिव्या खाल्ल्या आहेत.नियम म्हणजे नियम.वळलं म्हणजे इंडिकेटर.)
"आपला भला मोठा कोड बेस, सर्व्हर, डॉक्युमेंट इतकं असून आपल्याच्याने आपला कोड रन करताना घाम फुटतो, शत्रू टीचक्या 15 लाईन घेऊन काय करणार?अश्या शत्रूला तर आपल्या कंपनीने स्वतःकडे ठेवलं पाहिजे." (पर्यावरण प्रेमी ताई दुसऱ्या ताईंच्या कानात खिदळल्या.)
बाहेर एक माणूस नाकाला आठ्या घालून घड्याळ बघतोय.गीक दादांनी बाहेर येऊन 'काय' विचारलं.
"मी मुंबई ऑफिसहून आलोय.या रूम चं बुकिंग त्याने मला दिलंय तो पॅटरनिटी लिव्ह वर आहे.मी घरी फोन करून त्याचं बुकिंग माझ्या नावावर घेतलंय."
मिटिंग रूम ची 'झोपडपट्टी पुनर्वसन पर्यायी घर योजना' प्रमाणे होणारी परस्पर सौदेबाजी बघून मांजर कळवळला.पण 'नियम म्हणजे नियम.' त्यामुळे सगळ्यांनी मिटिंग गुंडाळायला घेतली.
"बाकी स्टेटस एक्सेल मध्ये टाका.तू उद्यापासून स्टँड अप मिटिंग ला रूम बुक कर रे.सकाळी कितीचा पण स्लॉट चालेल.पण ही खोली मिळायलाच पायजे.इथून आवाज जात नाही."
नेहमी प्रमाणेच स्टेटस पासून बरेच सांधे बदलून मिटिंग संपली.

Friday, 9 February 2018

गोळ्यांचा गोपालकाला: रामलीला

आपले ते साड़या विकणारे शहाडे आणि आठवले बंधू होते ना, तसे कोणे एके काळी सनेडा आणि रजाडी बंधू बंदुका विकायचे.फक्त फरक इतका की हे बंधू बंधू नसून हाडवैरी असतात.हे लोक इतक्या घाउक प्रमाणात बंदुका विकतात की घरी दुधीची भाजी बनवताना दूधी हवेत फेकून गोळी घालूनच तुकडे करत असावे.जुनी व नवी संस्कृती अर्थात मोबाईल ट्विटर इंटरनेट आणि घागरा ओढणी वाल्या स्त्रिया, मारवाडी चोळणे घातलेले पुरुष अश्या विविध मिलापातून कथा पुढे सरकत जाते.

या रजाडी आणि सनेडा बारदान्यात अनुक्रमे एक उमदा लग्नाचा मुलगा आणि एक सुंदर(आणि केव्हाही उठून लॅकमे फॅशन वीक ला चालायला जावे लागेल या तयारीत साजेसे उंचच उंच 5 मीटर घेर वाले घागरे आणि 70 सेंटीमीटर ब्लाउजपीस मध्ये शिंप्याने कौशल्याने शिवलेल्या सूक्ष्म चोळया घालून वावरणारी) मुलगी असते.

मुलगा बघू नये अश्या चित्रपटांचे पार्लर चालवत असतो.रजाडी लोक 'जुने ते सोने' या तत्वाला आचरून जगत असल्याने ते तसले चित्रपट युट्युब किंवा इंटरनेट किंवा पायरेटबे वरून न उतरवता व्यवस्थित राम च्या दुकानात जाऊन पैसे देऊन पाहतात.हा झाला राम च्या पोटापाण्याचा धंदा.लीलाचा पोटापाण्याचा उद्योग पिक्चर मध्ये अज्ञात आहे.राम-लीला अशी नावं मिळून रामलीला असे चित्रपटाचे नाव पडले.पुढचा चित्रपट 'दशावतारी' बनवायला हरकत नसावी.मुलाचं नाव 'दशा'(परशा सारखं) आणि मुलीचं नाव 'वतारी'(रामप्यारी सारखं).लीलाच्या ऊंची मुळे(आणि घागऱ्याच्या कापडा-शिलाई वर होणाऱ्या संभाव्य खर्चाच्या भीतीने) तिला स्थळं मिळत नाहीयेत.

राम आणि लीला एका समारंभात भेटतात, रंग आणि गरबा खेळतात.(इथे होळीसदृश सण आणि गुजराती गरबा एकत्र दाखवून संस्कृत्यांची एकात्मकता साधली आहे.)मग नंतर हे गुपचूप पणे लिलेच्या बाल्कनी वाल्या खोलीत भेटतात.आजूबाजूला बरेच मोर सारखे केकाटत(किंवा कवी भाषेत केकारव करत असतात.)या सज्जाच्या खाली एक तळे आहे.तळ्याच्या जवळ पाणी बदलण्याची काहीच व्यवस्था दिसून येत नाही.नगर पालिका अनेकदा डेंग्यूच्या अळ्या शोधायला पाणी तपासून गेली पण त्यांना दंड करता आलेला नाही.यावरून 'मोर डेंग्यूचे डास(पण) खातात' असा निष्कर्ष मनात धरायला हरकत नसावी.

राम आणि लीला चे प्रेम जमते.लोकांचे(दुष्मन जमाना) लक्ष नाही तोवर त्यांना निवांत भेटीचा वेळही मिळतो.पण एकंदरच टाईम मॅनेजमेंट च्या नावाने उजेड असल्याने हा सोन्याचा वेळ मंडळी 'यहां इशकयांव वहां ढिशक्याव' अशी व्योमगंगा वृत्तातली गीते रचण्यात आणि त्यावर भरपूर उडया मारायचा नाच कोरिओग्राफ करण्यात वाया घालवतात.

त्यामुळे जे व्हायचे तेच होते.'तुमची ताडमाड मुलगी आमच्या वाण्ड एरंडाच्या झाडाबरोबर फिरतेय' ही बातमी रजाडी सनेडा भाऊबंदकीत पसरून तू 4 गोळ्या मार मी 5 गोळ्या मारतो वाला खेळ चालू होतो.(यात इतक्या बंदुका आणि इतक्या गोळ्या खर्ची पडल्या आहेत की पुढची किमान 10 वर्षं सनेडा रजाडी बंदूक टपरी वर खरेदीला गेलेली गिर्हाईकं अविश्वासाने विचारतायत.'भैय्या ठीक से चेक करके दो, सेकंड हँड नही है ना' असे चार पाच वेळा विचारतायत.)इथे एक नोटपॅड घेऊन बसणे सोयीचे ठरेल.

कुटुंब: रजाडी
मयताचे नाव: माहीत नाही
मयताचे नाते: राम चा भाऊ
मयताचे नातेवाईक: एक बायको आणि एक मुलगा

कुटुंब: सनेडा
मयताचे नाव: माहीत नाही
मयताचे नाते: लीला चा भाऊ
मयताचे नातेवाईक: एक बायको.


Image credit: http://www.reshareit.com/atul-khatri-on-ram-leela/
Image will be removed if main image source objects to it being here.



आता यापुढे रजाडी आणि सनेडा इतके एकमेकांच्या एरियात घुसून एकमेकांना इतक्या गोळ्यांनी मारतात की कोण कोणाला मारतेय हे आपल्याला कळणे अतिशय दुरापास्त होते.दोन्ही बाजूच्या वहिन्या काळ्या बॅकलेस चोळ्या घालून शत्रुपक्षाच्या हाती सापडून गोंधळ अजून वाढवतात.यात कधीतरी राम आणि लीला पळून जातात आणि लाकडी पलंग आणि अलमारी वगैरे विंटेज फर्निचर असलेल्या लॉज मध्ये थांबतात.इथे परत एकदा टाईम मॅनेजमेंट चा घोळ असल्याने हे लोक भांडतात.मग नंतर धूप जाळून ते पात्र उलट सुलट फिरवून नाच करतात.मग नंतर राम चे मित्र त्याला बोलावून घेतात आणि प्यायला बसवतात.लीला अजून धुपाचा धूर घालवण्यात आणि बेड वर काही राख ठिणग्या पडल्यात का याची शहानिशा करण्यात व्यस्त असल्याने राम ला फोन करून 'पहिल्या रात्री पण तेच.प्या पोट फुटेपर्यंत ते टोळभैरव जमा करून.माझंच नशीब मेलं असं.चांगला एन आर आय सांगून आला होता.पण पदरी पडलं पवित्र झालं.काय जे प्यायचं ते पिऊन निमूट घरी यायचं आणि झोपायचं.अजिबात बाकी कोणतीही अपेक्षा करायची नाही.' वगैरे झापण्याची संधी वाया घालवते.

समाजात राम सारखी बेजबाबदार लोकं आहेत.यांच्या सारखी लोकं कुकर मध्ये इडल्या तयार आणि नारळ संपला म्हणून बायकोने पटकन आणायला सांगितलेला असताना वाटेत 'तो सुन्या भेटला गं, बन मस्का खायला जाऊ म्हणाला.मग तिथे अचानक वश्या आणि मन्या पण भेटले.खूप गप्पा मारल्या' म्हणून 1 तासाने हात हलवत परत येऊन बायकोच्या शिव्या खातात.आपण काय करतोय, इडल्यांची अर्जन्सी काय, समाज(म्हणजे सासू सासरे) बायकोला काय म्हणतील कसली कसली म्हणून पर्वा नाही.यांच्याच मुळे परतलेल्या शेजवान इडल्यांचा शोध अगतिकतेतून लागला.व्हायचं तेच होतं.दारू पिऊन परत येईपर्यंत लीला गायब.

आता परत एकदा गोळ्या गोळ्या खेळ चालू.यात च आपण घरी आकाश कंदिलात लावायच्या दिव्याची लांब वायर कटर ने कापतो तशी सनेडा बाई लीला चे बोट अडकितत्याने कापून टाकते.आपणच मनात कळवळून 'थांब गं बाई.डाव्या हाताचं काप बोट.उजव्या हाताचं बोट कापून बिचारी पोरगी आयुष्यभर घागऱ्याच्या नाड्या बांधणे,नेलपेंट ची बाटली उघडणे, शेवटी गोळी मारून घेणे अशी कामं कशी निभावणार आहे?' म्हणतो.लीलाचं बोट कापलं म्हणून राम सुद्धा आपलं बोट कापून घेतो.इथे गांधारी सिनारिओ एका पुरुषाने निभावलेला दाखवुन फेमिनिझम चा समतोल साधला आहे.

मग अश्याच एका नाचाच्या कार्यक्रमात परत एकदा धूप पात्रे उलट सुलट फिरवून नाच करताना सिनियर सनेडा बाईंना गोळी लागते.एकंदर धूप पात्र नृत्य सनेडा कुटुंबियांसाठी अपशकुनी मानले जावे असा फतवा निघण्याची निकडीची गरज आहे.त्यामुळे लीला सनेडा बाईंची जागा (आणि पिकदाणी ) दोन्ही बळकावते आणि एका मारवाडी घेरदार अंगरखा वाल्या कझिन चा पोपट करते. या कझिन चे नाव राघू असावे अशी शंका घ्यायला बराच वाव आहे.पुढील काही दिवसात हा राघोबादादा 'समस्त रजाडी जमातीस (ध)मारावे' असा हुकूम काढून त्यावर लीला ची सही घेतो.लीला ने आमच्या सारखी दुकानात लकी ड्रॉ मध्ये फ्री क्रेडिट कार्ड चा फॉर्म भरून मग त्यावर 'कार्ड फ्री, फक्त 500 रु वर्षाला इन्श्युरन्स चार्जेस' वाली माती खाल्ली नसल्याने ती फॉर्म न वाचता सह्या करते.

मग नंतर राम व लीला एकांतात भेटून गहन चर्चा करतात.
"काय करायचं?जाम रिग्रेशन आलंय.क्लायंट आपलं ऐकत नाही आणि आपले प्रोग्रामर पण आपलं ऐकत नाहीत.सगळा डेडलॉक झालाय."
"चालतं रे.आपण हा प्रोजेक्ट स्क्रॅप करू.पुढच्या चित्रपटात नव्याने लॉन्च करु."
"अरे पण आपल्या सगळया प्रोजेक्ट टीम चं हेच होतंय.मराठी बनलो, मेवाडी बनलो, राजस्थानी बनलो तरी काही करून शेवटी टास्क फोर्स संपवून प्रोजेक्ट स्क्रॅप करावे लागतायत."
"हे बघ,सगळं काही गोड गोड कसं मिळेल?जितकं बिलिंग झालं त्यावर समाधान मानावं माणसाने.उद्या कोणी पाहिलाय?"

म्हणून राम लीला एकमेकांना गोळी मारून घेतात.इथे लोक कागद पेन घेऊन बसले आहेत.जरा घोळ आहे.
रामचे वजन m1 = 77 किलो
लिलाचे वजन m2 = 55 किलो
गोळीचा वेग = ताशी 2 किलोमीटर
संवेग p1 = m1 x v = 154
संवेग p2 = m2 x v = 110

संवेग अक्षय्यतेचा सिद्धांत लक्षात घेता लीला भिंतिला आपटणे, राम थोडा मागे पडणे, किंवा बंदुकीचा रिकोईल येऊन लीलाची गोळी झुंबराला लागून पोपट होणे या शक्यता निर्माण होतात.शिवाय अगदी दोघांनी वेगवेगळ्या वेग वाल्या बंदुकिच्या गोळ्या निवडल्या तरी नंतर नीट हात धरुन सरळ रेषेत कडेला जाऊन स्लो मोशन मध्ये तळयात पडता येईल का हा प्रश्न उरतो.तळयात पडून डेंग्यू चे डास चावणे ही शक्यता ते दोघे पहाटे 3 ते 7 च्या दरम्यान मरत नसल्याने आपण बाजूला ठेवू.एकंदर अडचणी लक्षात घेता पुढील उपाय जास्त सोईचे वाटतात
1. दोघांनी हात धरुन तळयाकडे पाठ करून सरळ रेषेत ताठ उभे राहून समोर 2 नोकर उभे करून त्यांना 1,2,3,स्टार्ट म्हटल्यावर एका वेळी गोळ्या झाडायला सांगणे(पैसे आधी देऊन ठेवावे लागतील.नो कॅश ऑन डिलिव्हरी.)

2. दोघांनी मीठी मारून एकमेकांना झोपेच्या सुया गोळ्या म्हणून मारणे(फॉरेस्ट डिपार्टमेंट वाले बिबट्या किंवा वळू ला मारतात त्या) आणि मग गोळीचा परिणाम होण्यापूर्वी लगेच हातात हात घेऊन पडणे.
दोघांना आत्महत्या करण्यात आलेल्या इतक्या अडचणीनच्या केस स्टडी नंतर सनेडा रजाडी 'नको बाबा ही लफडी, नीट मारामारी न करता धंदा पाणी चालू ठेवू' म्हणून एकत्र आली नसती तरच नवल!!
-अनुराधा कुलकर्णी

Tuesday, 23 January 2018

हम दिल दे चुके सनम

एक राजस्थान किंवा तत्सम वाळवंटी प्रदेश आहे.इथल्या बायका टिकल्या नक्षीकामाच्या गुजराती साड्या किंवा घागरे घालतात.मोठ्ठं दुमजली बंगला किंवा हवेली म्हणता येईल असं घर आहे.घराचा प्रमुख एक खूप म्हणजे खूपच फेमस गायक आहे.इंटरनेट चा जमाना नसताना पण त्याच्याकडे इटली मधून शिकायला विद्यार्थी येणं ही खूप म्हणजे खूपच कॉमन गोष्ट आहे.

या घरात विजेचे लाईट नसावे.सगळीकडे प्रकाशमान आणि भरपूर दिवे मेणबत्या आणि झुंबरे दिसतात.तसा यांच्या घराचा मूळ पोटापाण्याचा व्यवसाय हा रहस्यमय असला तरी घरात एक एनआरआय आहे, त्याने थोडीफार जमापुंजी आणलीच असेल.गायक महाराजही बरंच कमावत असावे.बाकी वेळ घरातली माणसं अखंडपणे डायनिंग टेबल वर बसून 7 कोर्स मिल खातात किंवा गच्चीत/ओसरीत बसून गाणी गातात आणि नाचतात.

घरातल्या वस्तूंसाठी एक मोठी सप्लाय चेन आहे.पण ती आपल्याला चित्रपटात दाखवली जात नाही.पडद्याना टिकल्या शिवून देणारा शिंपी, संध्याकाळी पूर्ण हवेली ची झुंबरं मेणबत्त्या आणि तेल टाकून तयार ठेवणारा नोकर, हवेली मधला कुकिंग आणि क्लिनिंग स्टाफ,सलमान खान च्या स्टे साठी इंडियन वॉर्डरोब पुरवणारा शिंपी,नाजूक टिकल्या आणि अति भडक रंगाचे रंग जाणारे कपडे नीट वेगवेगळ्या वाहत्या पाण्यात धुवून देणारी लॉंड्री आणि ड्रायक्लीन करून देणारी सर्व्हिस.घरात एक भरपूर पुस्तकं वाली लायब्ररी पण आहे.पण ती बरीच अंधारी असल्याने तिथे कोणी पुस्तकं वाचताना दिसत नाही.लायब्ररी चा मूळ वापर कॉन्फलिक्ट हँडलिंग साठी होतो.
कहाणी नायक व नायिका अनुक्रमे अखिल इटालियन उडया प्रतियोगिता आणि अखिल वाळवंटीय हुतुतु सामन्यात प्रावीण्य मिळवलेले असल्याने प्रत्येक साधी गोष्ट उडया मारणे,उलट सुलट पडणे अश्या मार्गाने करतात.एकंदर प्रदेश अति दुर्गम असल्याने नायिकेला आकाश कंदील आणायला आणि नायकाला एअरपोर्ट वरून गुरूच्या घरी यायला चालत पूर्ण वाळवंट ओलांडावे लागणे अपरिहार्य असते.(भर वाळवंटात रेशमी/जॉर्जेट/शिफॉन चा टिकल्या काम केलेला घागरा किंवा दुकानातल्या शोकेस मध्ये दिसणारे बंदगला जोधपुर घालून चालणे,धावणे, उडया मारणे विचारात घेतल्यास सप्लाय चेन मध्ये 'पुरे परिवार का डिओडरंट सप्लायर' हा महत्वाचा घटकही लक्षात घ्यावा.)

तर महाराजा, आपले इटालियन विद्यार्थी गुरु म्हाराजांच्या घरी पोचलेले आहेत.गुरुपत्नी आमच्या खानदानाशी कोणतेही दूरचे नाते बाळगून नसल्याने नवर्याची 'अहो, जरा इकडे या.कुठचा कोण पोरटा लगेच घरी कसा ठेवून घेता?इकडे आपली आगाव नंदू, तिच्या चार पाच बहिणी आणि मला आता नातं लक्षात नसलेल्या तरण्या ताठया तीन चार मुली आहेत राहायला.जरा म्हणजे जरा पाचपोच कसा बै नाही तुम्हाला?' अशी खोपच्यात घेऊन खरडपट्टी न काढता 'आलास, ये.पाहिजे तितका राहा.आमच्याकडे तसा पण खोखो आणि हाऊजी ला एक मेम्बर कमी पडतोय' या विशाल बाहूंनी त्याला घरात सामावून घेते.गुरु महाराज रेंट आणि फी बद्दल निर्वीकार पणे "50% अभी चाहिये, फर्स्ट सेशन के पहले.बाकी 50% पैसा 8 सेशन के बाद.पेटीएम नही चलेगा.क्रेडिट कार्ड पे 2% टॅक्स लगेंगा.ऑनलाइन ट्रांसफर,कार्ड चलेगा" वगैरे आमच्या कोपर्यावरच्या सी प्लस प्लस इंस्टीट्यूट च्या काउंसेलर सारखी मख्ख उत्तरं न देता "वेळ आल्यावर सांगेन" म्हणतात.इटालियन विद्यार्थि पण आमच्या सारखे "नाही नाही, आता अंदाजे एस्टिमेट पाहिजे.त्यानंतर मी ठरवतो" वगैरे दुरुत्तरे न करता ओके म्हणतो.

यापुढे एक अखंड आंधळी कोशिंबिर आहे.नंदू आणि इटालियन बंडू गाणी गाणे, खाणा खुणा, कोपरखळ्या, एकांतात भेटणे हे सर्व करत असूनही बुवा(बुवा कुक वाला बुवा नव्हे,हिन्दीतली आत्या!) सोडून कोणालाही त्यांच्यात काही असावे अशी शंका येत नाही. परत एकदा, ही मंडळी आमचे दुरचे नातेवाईक नसल्याने हे थोडे फार पटणेबल आहे.आमच्या कडे ना, बारीक लक्ष आणि शंकाच फार! आता समीर नंदूने दिलेला मधाचा चमचा 8 वेळा उडवून लावतो आणि 9 व्या वेळेला खातो या उत्कट सीन ला "शी, चिकट झाली असेल बैठक मधाने.पटपट ओल्या फडक्याने घासुन पुसली तर ठीक.नाहीतर लाल मुंग्या नक्की लागणार सकाळी" हा पीस ऑफ इन्फॉर्मेशन द्यायची गरज आहे का? त्या गोळ्यांची बरसात रामलीला पिक्चर च्या वेळी पण तेच. ती दीपिका प्रेमाने धुपाचे पात्र उलट सुलट फिरवून चांगला सिडक्टिव्ह नाच करतेय आणि आम्ही आपले श्वास रोखुन चुकुन एक ठिणगी किंवा धुपाची राख खाली पडून बेड शीट बाद होणार का हे विचार करत बसलोय !! हे नंदू आणि बंडू आमच्या कडे असते तर त्यांनी झुंबर पाडल्या पाडल्या आमच्या कडे किचन गॉसिप चे अड्डे पडले असते.

नन्दु आणि बंडू च्या प्रेमात भांडणेच फार.साहजिक आहे.बंडू हा आमच्या युरोपियन कष्टमरासारखा शब्द चाचपडणारा आणि नन्दु "मुद्द्यावर या लवकर, डोक्यावर हापटलायत काय, किती लाम्बड लावताय" वाली परखड.तर या भांडणा नंतर नंदू एक खुप वेगात धावाय पळायचा आणि बसफुगडी घालायचा नाच करते आणि वनराज भाऊ तिला पसंत करतात.इथे क्षणभर थांबुन आपण वनराज भौंच्या अति तीक्ष्ण तैल दृष्टि ला दाद देउया. तिचा नाच पाहिलेले बरेच लोक नंतर "सारखा डोळ्यासमोरुन एक मोठा आकाशी पटटा हालतोय" म्हणून डोळे चोळत होते असे ऐकणयात आले.वनराज भौंना हा आकाशी ऑब्जेक्ट धावणारा/नाचणारा मनुष्य प्राणी, सुंदर महिला आहे हे कळले म्हणजे डोळ्याचा शटर स्पीड केवढा असेल!!
PJZf_N.gif

चित्रपटात बराच वेळ हसणे नाचणे गाणे झाल्याने हा पिक्चर एका प्रसिद्ध लग्नाच्या कॅसेट ची नक्कल आहे ऐसे म्हणू नये म्हणून यानंतर नंदू ची बहिण पळून येणे, परत पळून जाणे आणि नंदू बंडू एकमेकांसोबत पकडले जाणे असा एक दुःखी पॅच आहे.यात नंदू झोकयावर बसून लहान मुले 'इथे लागलं, इथे लागलं' सांगतात तशी स्वतःच्या अंगाला बोटं लावून सांगते.आई सहनशील असल्याने "मूर्ख कुठची.थोडक्यात सांग काय काय झालंय ते." म्हणून न खेकसता नंदू च्या आत्मयाला बंडू ने स्पर्श केलाय हे समजून घेते.या सीन ला आपण महाराष्ट्र राज्यातील एका शहरात बरेच वर्ष राहिला असाल तर आपल्या डोळ्या समोर ही काल्पनिक पाटी तरळील:
"आत्मानंद मसाज आणि हेल्थ स्पा"
"आमच्या इथे प्रशिक्षित इटालियन डॉक्टरांकडून मसाज करुन मिळेल"
नुसते होल बॉडी: 500 रु
होल बॉडी विथ आत्मा टच : 700 रु
नुसता आत्मा टच विथ हॅंड लेग मसाज: ३०० रु

पण नंदू च्या आईबाबां कडे इतका सहिष्णु दृष्टिकोण नसल्याने ते वनराज शी लग्न लावून देतात.इटालियन बंडू कडे नंदू ला न भेटण्या ची गुरु दक्षिणा मागितल्याने बंडू बरीच पत्रं लिहून माहेरी इटली ला निघुन जातो.इथे आपण बंडू असतो तर "काय हो, जर मी हे असं केलं नसतं तर गुरु दक्षिणा म्हणून किती मागितले असते?" असं विचारुन आकड़ा मनाशी धरुन "अरे वा इतके वाचले" असा सुप्त विचार केला असता.

वनराज भाऊंच्या नशिबी पहिल्या पासून अपेक्षा भंग आहे. पण यामुळे लग्नाच्या पहिल्या रात्री नंतर च्या सकाळी पहाटे ४ वाजता पूजा ठेवणार्‍या आणि घड्याळाचा अलार्म लावून ठेवणार्‍या फॅमिलीचे अपराध कमी दंडनीय ठरत नाहीत. नंदू ने इथे २ राँग नंबर लावल्याचे स्पष्ट होते.
१. डोळ्यात जो प्यार बंडू साठी दाखवायचा तो चुकून निंबूडा गाण्याच्या वेळी वनराज ला दाखवणे. (आमचं पण होतं कधीकधी असं. हपिस कँटीन मध्ये कॉफी घेणार्‍या दुसर्‍याच चेक्स शर्ट वाल्या पाठमोर्‍या भिडूला आपला नेहमीचा लंच ग्रुप मधला मुलगा समजून मागून 'यो ब्रो' वगैरे काहीतरी सलाम टाकणे.)
२. शेवटी इतके व्याप ताप करुन, पैशे लुटले जाऊन, टिसीला फसवावे लागून ज्या पंटर ला फायनली भेटायला मिळाले त्याला डोळ्यातून प्यार न दाखवणं.

या गोंधळावरुन 'आंखो मे प्यार' या आयटम ला एखादा युनिक बार कोड लावता येईल का हा मुद्दा विचाराधीन आहे. ज्याचा बारकोड असेल त्याच्याच रिडर ने स्कॅन होऊन ग्रोसरी मॉल मधल्या सारखे 'बीप' वाजेल.
आता बंडू ला शोधायला नंदू आणि वनराज इटली ला येऊन धडकतात.इटली हा एका दिवसात आगगाड्यानी फिरून सर्व गावांचा खातमा करता येईल ऐसा देश असल्याने पत्ता, शहर का नाम वगैरे काही बरोबर ठेवले नाही तरी चालते.फोटो नसला तरी चालतो.

तश्यात आणि नंदू बाईना गोळी लागते.
साधारण प्रेक्षकाच्या मनातला संवाद असा:
"गोळी कुठे लागली?"
"मानेला"
"मग प्लास्टर आणि पट्टी हाताला का?"
"कसला शंकाखोर आहेस रे!!!ती पडताना हात आधी खाली आपटून फ्रेक्चर झाला असेल"
"पण मग गोळी ची जखम प्लास्टर च्या आधी कशी बरी झाली?मानेला अजिबात पट्टी का नाही?"

कार्टून फिल्म्स मध्ये एक महत्वाचा सिद्धांत आहे.कार्टून हवेत तरंगत असते.पण त्याने खाली पाहून त्याला खाली जमिन नाही कळल्याशिवाय ते पडत नाही.तसेच या चित्रपटाचा महत्वाचा सिद्धांत आहे. नंदू अगदी टुणटुणीत दिसते.चेहरा शांत(प्रेक्षकांना नंदू आवडत नसल्यास मख्ख म्हणू शकता) असतो.आणि कॅमेरा खाली जाऊन तिची जखम आपल्याला दिसली की मगच ती कपड्याच्या ढिगाच्या सर्वात खालचा कपडा ओढल्यावर ढीग कोसळतो तशी कोसळते.(आठवा इटलीत गोळी लागणे आणि भारतात नस कापून आत्महत्या आणि तळे खराब हे एका दगडात दोन पक्षी मारणे.)

तू इथे मी तिथे करत करत फायनली वनराज समीर आणि नंदू ची भेट होते.(एकन्दर एकमेकांचे फोन नंबर किंवा हॉटेल चे पत्ते लिहून घेण्याची सवय कोणीही अंगी लावून घेतलेली नाही.आधुनिक युगात या लोकांचे अवतार "माझे सिम कार्ड बदलले.मला सगळ्यांचा नंबर पाठवा" चे ईमेल दर सहा महिन्याने करणाऱ्या, तुमच्या लँडलाईन वर एस एम एस करणाऱ्या, वाईफ1 वाईफ2 वाईफ3 ने बायकोचे सर्व आजी माजी नंबर साठवणाऱ्यांच्या रूपाने पुनर्जन्म घेतात.)

नंदू आणि बंडू भेटतात आणि नंदू त्याला मंगळसूत्र दाखवते. आता नंदू ने प्रत्येक भांडणात "मला बघायला लोक येतील आणि मी लग्न करीन" अशी तम्बी दिलेली असताना बंडू ला इतका धक्का का बसावा हे प्रेक्षकाना कळत नाही.पण नंदू परत धावत पुलावर जाऊन वनराज ला दोन पैकी एक हात निवडायला सांगते.सुदैवाने वनराज चा लकी ड्रॉ मध्ये नंबर लागून लग्न कायम राहते.(आता जनरल नवरा बायको ही गोष्ट पुढची किमान 5 वर्ष एकमेकांना बोलून दाखवून कडाकडा भांडतील.)
"तेव्हा पण लकी ड्रॉ काढायला लावून माझ्या बरोबर आलीस. दूसरी एखादी असती तर हॉल मध्ये वर गेलीच नसती.पण निखळ प्रेम नाहीच ना आमच्या नशिबि!!"
"उगीच ऐकवून दाखवू नकोस.तू मूर्खा सारखी त्या लोकांना लिफ्ट मागितल्याने हात मोडला माझा.मान पण मोडली."
"रडत बस नुसती.इतकं इटली ला फिरवून आणलं त्याचं काही नाहीच.तरी आई सांगत होती या मुलीचे नखरेच फार.नको करायला सोयरिक.बघायला गेलो होतो तेव्हा तरी धड सूधेपणाने चहा कांदेपोहे तरी करुन आणले होतेस का?"
"आणि तू मोठा गुणाचा पुतळा आहेस की नाही.मेल्या २ ओळी धड गाता नाही आल्या.सोपं गाणं घ्यायला काय झालं होतं? डायरेक्ट चिंगारीच.तू गाताना गाढव ओरडत होतं बाहेर.बाबा म्हणालेच या असुराच्या घरी तुझं कसं निभणार म्हणून."
वगैरे....वगैरे....अनेक वर्ष.

(हा माझा अति आवडता पिक्चर आहे.माझी दर वीकेंड हा टीव्ही वर पाहू शकण्याची तयारी सूर्यवंशम किंवा इंद्रा द टायगर किंवा मुम्बई की किरण बेदी दर वीकेंड ला पहाणाऱ्या भक्तांपेक्षा तसूभरहि कमी नाही.हे परीक्षण विनोदी आहे ऐसा दावा नाही.हे परीक्षण आहे ऐसा दावा नाही.या निमित्ताने चित्रपट चिरफाडिस वर आणावा हा एकमेव हेतू.)
hum dil_1409219308.gif

Monday, 4 December 2017

उजळणीशी हातमिळवणी

"अमिबा नाही!! मडीबा! म डी बा!! नेल्सन मंडेला ना प्रेमाने मडीबा म्हणत होते.अमिबा वेगळा.तो प्राणी असतो.मडीबा म्हणजे महात्मा सारखं पेट नेम."

सहामाही म्हणजे हाफ इयरली परीक्षा आणि हिंदी, सामुदायिक जीवन(हल्ली याला इ व्ही एस की कायसं म्हणातात) पेपराच्या आधी आलेली सुट्टी यामुळे उजळणी घेणं चालू होतं.

"तुमच्या मुलांबरोबर रोज किमान एक तास बसून अभ्यासात घालवा" अशी प्रेमळ सूचनायुक्त धमकी प्रत्येक मीटिंगला आणि डायरीत लिहिलेली आहे.आजूबाजूला 45 मुलांच्या वर्गाच्या मीटिंग ला आपल्या मुलांच्या उत्तरपत्रिका घेऊन प्रत्येक प्रश्न आणि त्याला मिळालेले मार्क याचा सखोल अभ्यास टीचर बरोबर करणारे सुजाण पालक आहेत.त्यात आपण "उद्या कोणता पेपर आहे, पुस्तक कसं दिसतं,रिव्हिजन शीट कधी दिल्या होत्या" वगैरे येडताक प्रश्न शाळेच्या व्हॉटसप ग्रुप वर विचारू नये यासाठी आपल्या मुलं विषयक ज्ञानाला थोडं तेलपाणी देणं फायदेशीर ठरतं.

पूर्वी कसं होतं ना, बिल्डिंग मध्ये एखाद्याना मुलं आहेत हे ती दहावी किंवा बारावी किंवा आयआयटी ला गेल्यावरच जाणवायचं.त्याच्या आधी ती स्वतः मोठी व्हायची.स्वतः अभ्यास करायची.स्वतः प्रगती पुस्तकं घरी घेऊन यायची आणि त्यावर लोक सह्या करायचे.आता मुलं मोठी होणे हा टप्पा फॉर्म साठीच्या रांगा, दर 3 महिन्याला टीचर बरोबर मीटिंग, आजी डे, आजोबा डे, बाबा डे,आई डे, स्पोर्ट डे,बस कमिटी शी भांडणं, दर अडीच महिन्यांनी परीक्षा असे अनेक उप टप्पे पार करत करत पुढे जातो.

आपण पाचवीत असताना 'दिवाली का चौथा दिन भाई ईज. उसको बहन भाईको आरती ओवालती है" असं दिवाळीच्या निबंधात लिहिल्याने हिंदी च्या बाईंनी वर्गात वाचून दाखवलेला निबंध, भाजीवाल्याशी रोज "पिशवी मत देना, वो छोटा छोटा गाव से आया हूवा गावरान टेढा मेढा ज्वारी देना, गोल गोल बडा बडा सुंदर दिखने वाला ज्वारी बिलकुल मत देना" असं किराणावाल्याला सांगणे, ऑफिसात लिफ्ट मध्ये येताना बिचकणार्या दोघांना "आ जाओ, आप लोग माव जाओगे" अशी हमी देणं या ज्ञानावर आपल्याला हिंदि ची चाळीस पानं उजळणी घ्यायची आहे हे वाचून उजाड मैदान, अथांग आकाश, आणि आकाशाकडे बघत माना फिरवत "का?का?का?का?" विचारणारा सचिन खेडेकर डोळ्यासमोर येतोच.

आपल्या वेळी कोण तो कमल नमन करायचा.अजय फणस बघायचा.आता 'किरन हिरन पकडता है'.(याचा बाप नक्कीच ते 42 किलोमीटर मॅराथॉन वाले महारथी असतात त्यातला असेल.) घोट्या पर्यंत असलेलं स्वच्छ पाणी आत आत जायला लागल्यावर खोल गाळाची दलदल बनावी तसं अ से अनार पासून पुढे 'इ की मात्रा,ई की मात्रा, उ की मात्रा,औ की मात्रा, ऋ के शब्द' येऊन भीती दाखवायला लागतात.चील म्हणजे काय या प्रश्नाचं उत्तर देताना (काय बरं...पक्षी होता ना बहुतेक..की शिकार्याला म्हणतात..गुगल गुगल नवस करते वाट दाखव ) शेजारी बसलेलं "मॉम, चील म्हणजे चील ट्रे मधलं'" म्हटल्यावर आपल्याही मनात मागे "हम भी तेरे अधिक है कभी तू हम से आले मिल..जस्ट चील चील जस्ट चील.." गाणं चालू आहे असा शोध लागतो.त्याच्यापुढे बेल आली की लहानं "म्हणजे आपली डोअरबेल ना?" विचारतं.मग आपण "ते इंग्लिश, हिंदि मध्ये देवाला वाहायचा बेल" सांगतो.थोड्या वेळाने हिंदीत देवाला बेल वाहत नाहीत(नास्तिक कुठले!!!) आणि हा बेल म्हणजे आपला मराठीतला वेल आहे असा शोध लागतो."पुल म्हणजे स्विमिंग पुल ना?" असं विचारल्यावर "तो इंग्लिश पूल.हिंदी पुल म्हणजे ब्रिज.

हिंदी इंग्लिश वाले मेले एकाच पाणवठयावर पाणी भरायला येऊन एकमेकांची शब्दांची भांडीकुंडी उसनी का घेतात काय माहीत!!त्यात संस्कृत आजी कडून उसनी आणलेली जड भांडी वेगळीच. "तुम्ही जे वेलकम किंवा एंटरटेनमेंट वगैरे वात्रट मुव्हीज चवीने सारखे बघता त्यातली गाणी ऐकून जरा हिंदी शब्द शिका!!" म्हणून मनोरंजनात मल्टी टास्किंग केलं की सोसायटीत 15 ऑगस्ट ला कौतुकाने हातात माईक दिल्यावर हीच महान व्यक्तिमत्वे "इतनी जलदी कायको, तू बन जा मेरी बायको, शादी लंडन मे करेंगे हनिमून दुबई को" गाऊन आपल्याला शहिद करण्याचा धोका असतोच.

मुलांचा अभ्यास हा एक तर "असा सब्जेक्ट कुठे आहे मला?" या नवजात लेव्हल चा किंवा मग आजीला "आजी, तुला माहीत आहे का, आपली गॅलक्सी आणि शेजारची गॅलक्सी ची टक्कर होऊन सगळं डिस्ट्रॉय होणार आहे.त्याच्या आधी आपण केपलर2 नावाच्या गॅलक्सी वर राहायला जाऊ" असं सांगून हादरावायच्या युट्युबिय गुगलीय लेव्हल चा असतो.मधलं अधलं काही नाहीच!! "भैय्या नैय्या लाया" वाचून आपण त्या अगस्ती ऋषी बद्दल बोलत असतील समजावं तर कळतं की मूळ वाक्य भैय्या थैला लाया होतं आणि शेजारी पिशवी चं चित्र पण आहे!!! एक सारखा दिसणारा कोणताही शब्द कुठेही खुपसला आहे, चित्र बघणे, डोकं वापरणे वगैरे शी काही देणं घेणं नाही हे एक सूत्र कळलं की सगळं सोपं होतं.आता पुढे भैय्या नैय्या तैरा नीट वाचून आपल्या वर उपकार केले जातात.एकंदर हिंदी व्याकरण पुस्तिका लिहिणारा एका उसेन बोल्ट चा भाऊ आणि एखाद्या ऑलिम्पिक स्विमर चा मुलगा असावा!!नद्या काय पोहून जातात, हरणं काय पकडतात.आता पुढे ई की मात्रा मध्ये एखादा भैय्या दरिया तैरा आलं की मी सुखाने 4 फूट पाण्यात 1 आडवी लॅप मारून बाहेर यायला मोकळी.

त्यात आणि संस्कृत मधून आलेले शब्द घाबरवत असतात.कृपाण आणि कृषक आणि गृह ला हिंदीत क्रीपाण, क्रिषक आणि ग्रिह उच्चारायचं म्हणे.क्रीपाण चं चित्र छापणार्याने जरा माती खाल्ल्याने "ओह, क्रीपाण म्हणजे थ्रेड अँड निडल" ऐकून कृपाण खुपसून घेण्याची स्टेज मिस नाही करायची.

वाचणं आता चालू झाल्याने "बिझनेस" ला "बसिनेस" "बातो बातो मे " च्या सीडीला "बटन बटन मॅन" वाचणे, बजाज ला त्या लोगो मधल्या स्टॅयलिश अक्षरांमुळे बलाल वाचणे असे माफक अपघात होत राहतात.

मुलांशी इंग्लिश बोलत जा या सल्ल्याचा अवलंब करावा तर ती ते शाळेत कोळून पिऊन "ममा, नॉमेंडीक नाही न्यूमॅडीक म्हणायचं" वगैरे उपदेशामृत पाजतात.तरी बरं मला मॅलिंचोली आणि "रँडेझावस" हे शब्द बोलताना अजून ऐकले नाहीय आणि अजून ते कानावर गेलेले नाहीत."आजपासून मला ममा म्हणून ओळख दाखवू नको" म्हणून फतवा आलाच असता नाहीतर.

"दोन बोटाचं खरकटं धुवायला नळ चालू ठेवून पंचवीस शे लिटर पाणी वाया घालवू नकोस" म्हटलं की "पंचवीस म्हणजे इंग्लिश मध्ये किती" हा प्रश्न मख्ख पणे पाणी चालू ठेवून येतो.हिंदी चांगलं नाही म्हणावं तर चुकून "अपन ये करेंगे" म्हटलं की "तुला किती वेळा सांगायचं, अपन इज बॅड टपोरी लँग्वेज.यु शुड से हम ये करेंगे!" असा ज्ञानोपदेश आलाच.

एकदा या मुलांना अभ्यासात्मक दृष्टीने मेरे मेहबूब किंवा मुघले आझम वगैरे पिक्चर दाखवावे म्हणतेय!!येताय का बरोबर पोरे घेऊन?

अनुराधा कुलकर्णी

Tuesday, 15 August 2017

शिऱ्याचा बायकोशोध

म्हणजे काय?गाडीची किंमत जितके लाख तितके तरी लोक बसायला नको का त्यात?१२ लाखाची गाडी आणि पाच लोक बसणार याला काय अर्थ आहे?"
"शिऱ्या, रिक्षाच घेऊ का सरळ?दोन अडीच लाखात चार लोक बसतील.ड्रायव्हर ला घट्ट मिठीत घेऊन बसण्याची तयारी असेल तर सहा पण बसतील."
मी वैतागून म्हणालो.एक तर हा पैश्यात खेळणारा माणूस, याला यातलं कळतं म्हणून विचारायला आलो होतो आणि याचं वेगळंच चालू होतं.शिऱ्याची स्वतः ची कार त्याने बऱ्याच ऑफर्स, बँकेचा टाय अप वगैरे भानगडी करून बरोबर पाच लाखात मिळवलीय, आणि त्यात आई,बाबा,मिस्टर देवीताई,टु बी मदर देवीताई,तो स्वतः अशी सव्वा पाच माणसं बसवतो, त्यामुळे त्याला त्याच्या 'जितके लाख तितकी माणसं गाडीत बसली पाहिजे' वाल्या तत्वाला चॅलेंज करायला मला तोंड नव्हतं.
शिऱ्या म्हणजे आमचा फायनान्शियल विझार्ड. एका मोठ्ठ्या बिझनेस स्कूल मधून एम बी ए करून हा आता गेली 5 वर्षं एका बँकेत चांगला चिकटलाय. 'कस्टमर रिलेशनशीप मॅनेजर' म्हणजे मोजक्या दोन तीन लोकांना वर्षाला त्यांचे जास्तीत जास्त पैसे जास्तीत जास्त वर्षं बँकेत गुंततील आणि त्यांना काढता येणार नाहीत अश्या स्कीम सुचवणे, त्यांना प्रत्येक सणांना मेसेज पाठवणे आणि त्यांचे भेटण्या आधीचे सुरुवातीचे फोन वरचे 'मी कोणताही फंड तुमच्याकडून कधीही विकत घेणार नाहीये' वाले दृढ निश्चयी काटेरी संभाषण ऐकून घेऊन एक महिन्यात त्यांनाच बँकेने काढलेला बँकेच्याच फायद्याचा सर्वात मोठा फंड विकणे ही कामं हा सफाईने करतो.हिंदी सिनेमात हिरोसे नफरत करणाऱ्या प्रेयसीच्या सुरुवातीच्या 'ना मे हां' असणं आणि शेवटी दोघे हिरोचं मूल खेळवताना च्या सीन वर 'दी एन्ड' ची पाटी वगैरे चित्रपटांप्रमाणे बँकेकडून म्युच्युअल फंड गुंतवणुकीला 'ना मे हां' असलेली कमकुवत मनाची गिऱ्हाइकं शिऱ्या बरोबर ओळखतो.त्याने भरपूर मोठ्या फंड गुंतवणुकी वाली अशी 3 गिऱ्हाईकं गेली अनेक वर्षं पक्की पकडून ठेवली आहेत.
खरं तर शिऱ्या अश्या प्रकारची नाती गोती सांभाळायला लागतील अशी कामं पत्करेल असं आम्हाला स्वप्नात पण वाटलं नव्हतं.रॉक स्टार मधलं 'जो भी मै, कहना चाहू, बरबाद करे, अल्फाज मेरे(आणि पुढे ओ यां यां...यां यां यां..यां यां यां अश्या ताना)' हे गाणं याला समोर बसवून लिहिल्या सारखं आहे.त्याला कुठे चांगलं इम्प्रेशन बनवायचं असेल तर "तोंड बंद आणि ओठ स्माईल मध्ये ताणून ठेव" हा सल्ला आम्ही सर्वात पहिले देतो.
"शिऱ्या, चांगल्या फॅसिलिटी असलेल्या सेडान कार या भारतात सध्या जिफेन गुड्स आहेत, त्यात लाख तितकी माणसं वालं गणित कसं बसवता येईल?12 लाख किमती ठेवून पण लोक 1 महिना वेटिंग ने कार बुक करतातच ना?" हे बोलताना माझ्या चेहऱ्यावर आतून उमटलेलं हसू पाहून शिऱ्या उखडला.
'जिफेन गुड्स' ही कॉमर्स मधली संकल्पना हा शिऱ्याच्या आयुष्यातला एक दुखरा व्रण आहे.
झालं असं: एम बी ए करताना त्याच्या प्रोजेक्ट मधल्या मैत्रिणीने एका कॉम्प्युटराईझड पार्लर मध्ये जाऊन 1000 रु. देऊन केस एका बाजूने वर एका बाजूने खाली असलेला 'अन इव्हन' हेअर कट् केला.त्यावर शिऱ्याची प्रतिक्रिया: "हे काय, चांगले लांब केस का कापलेस?लांब केसवाल्या जरा चांगल्या दिसणाऱ्या मुली स्थळ म्हणून जिफेन गुड असतात, त्यांच्या अपेक्षा त्यांनी वाढवल्या तरी डिमांड वाढतच राहते.आणि कापले तर कापले, त्याला एका वेळी चेहऱ्याच्या दोन्ही बाजू बघायला सांगितल्या नाही का?" मैत्रीण चेहऱ्यावर शूर हसू ठेवून दीर्घ श्वास घेऊन सर्व रिऍक्शन कंट्रोल करत होती.काही महिन्यांनी शिऱ्याने एका काश्मिरी सुंदरीला एका महागड्या कॅफेत 200 रु ची कॉफी पीत असताना प्रपोज केले.तिची प्रतिक्रिया: "शिरीष, आय लाईक यु ऍज फ्रेंड.मैने तुम्हे उस नजर से कभी देखा ही नही. आय मीन, यु आर स्मार्ट, यु आर क्युट अँड डिपेंडेबल, बट तुम ना, जिफेन गुड नाही हो.मे बी आय ऍम लुकिंग फॉर समथिंग मोअर इन अ मॅन." जिफेन गुड वाला शिऱ्याचा डायलॉग "आगाऊच आहे मेला" या प्रिफिक्स सह महिलावर्गात वणव्या च्या वेगाने पसरवण्यात आला होता आणि ती एक लोकप्रिय उपमा बनली होती.
"कंपेअरिंग ऍप्पल्स टु ऑरेंजेस. मुळात सेडान किंवा प्रीमियम कार या जिफेन गुड नाहीत, आणि तुला जिफेन गुडचा विषय ओढून आणायचाय म्हणून चुकीच्या उपमा देऊ नकोस." 'कंपेअरिंग ऍप्पल्स टु ऑरेंजेस' हा शिऱ्याचा वाद विवादात किंवा एखाद्या पेच प्रसंगात काय बोलावं विचार करायला वेळ मिळवण्याचा वाक्प्रचार आहे.
हां, त्या काश्मिरी सुंदरीकडे परत वळूया.काश्मिरी सुंदरी च्या दारुण अनुभवानंतर शिऱ्याचं मन जडलं ते त्याच्या मैत्रिणीची मैत्रीण असलेल्या मेडिकल स्टुडंट वर.एका अश्याच एका कातरवेळी त्याने तिला व्हॉटस ऍप वर एक भावपूर्ण कविता लिहून आपल्या प्रेमाचा 'इजहार' केला.
शिऱ्याच्या भावनातून स्फुरलेलं काव्य रत्न खालील प्रमाणे:
"सहन होत नाही आणि सांगताही येत नाही अशी ही हुरहूर टोकेरी,
जेव्हा सर्वच संपावं म्हणती मनीच्या उदास लकेरी,
आयुष्याच्या क्षितिजाच्या अखेरी,
मावळत्या जीवनाच्या किनारी,
बनशील का तू माझ्या डोळ्यातला एक अश्रू सोनेरी?"
"विल यु बी विथ मी टिल डेथ डझ अस अपार्ट" या इंग्रजी प्रपोजल चं हे मराठी काव्यांतर भावी डॉक्टरीण बाईंना अजिबात झेपलं नाही.तिने मैत्रिणीला लगेच पिंग करून "तुझ्या त्या मित्राला अवघड जागचा लास्ट स्टेज चा कॅन्सर झालाय का,त्याला बहुतेक तो मरेपर्यंत मी त्याच्याशी सहानुभूती मॅरेज करून हवंय,कायच्या काय सेंटी मारतोय" विचारलं.
या सर्व किश्श्यानंतर शिऱ्या ने ऍरेंज मॅरेज करायचा निश्चय केला.
एक एक्सेल बनवून तो 'प्रोजेक्ट लग्न' हँडल करायला लागला.मुली निवडणे,प्रायोरिटी लिस्ट करणे,मुलीच्या लोकेशन पुढे ड्रॉप डाऊन करून 'लोकल' आणि 'रिमोट' लिहिणे या गोष्टी तो लहान मुलं पहिल्या दिवशी शाळेचं वेळापत्रक लिहितात तितक्या उत्साहाने वेगवेगळ्या रंगात लिहू लागला.शेजारी रिमार्क्स मध्ये "मे हॅव ऑनसाईट ऍस्पिरेशन्स" "मे नॉट बी गुड टीम प्लेयर" "लॅक ऑफ सॉफ्ट स्किल्स" "लुकिंग फॉर पर्सन विथ 3बीएचके" "जॉब प्रोफाइल नॉट क्लीयर" अश्या शेरयांच्या सटासट गोळ्या मारू लागला.आईबाप नवं नवं स्थळ बघायचं कौतुक विसरून "बघ जरा तो शेजारचा पिंट्या.चांगली कॉलेजात असताना पासून गर्लफ्रेंड आहे.आणि प्रि वेडिंग फोटो शूट चालू आहे.आणि तू, आता उतारवयात दर रविवारी दगदग करायला लावतोस." म्हणून हताश सुस्कारे सोडायला लागले.
"काय रे, एखादी आयटी मधली सरळ केसांची बाहुली का नाही बघत?तू जात असतोस ना क्लायंट ना भेटायला कंपन्यांमध्ये?"
"मी बघून काय उपयोग?त्यांनी मला बघायला नको का?त्यांचे डोळे फक्त त्यांच्या स्मार्टफोन साठी असतात.शेजारी शेजारी चालत एकमेकींना काहीतरी मोबाईल ऍप रेफर करून डिस्काउंटं मिळवत बसतात.समोर कपड्याचं दुकान असेल तर ब्रँड बघून त्या ब्रँड चं ऑनलाईन शॉपिंग करतात.प्रत्यक्ष मनाने कुठेच नसतात.बोलताना अगदी मोजकं बोलतात.मात्र फेसबुक वर झाशीच्या राणीच्या आवेशात पन्नास ऑनलाईन आंदोलनं आणि 100 मेणबत्त्या आणि निषेध मोर्चे जॉईन करतात.आता माझ्या फेसबुक फ्रेंड लिस्ट मध्ये 5 आहेत.पण यांना समोरून गेलो मी तर ओळखू येत नाही.फेसबुकवर कॉमेंट लिहिली तर लाईक आणि मोठे मोठे स्मायली रिप्लाय टाकतात.आपण प्रत्यक्षात 'हे वाईट जग' म्हणून अगदी सांभाळून चालत,बोलत असताना फेसबुकवर मात्र अगदी जवळच्या मैत्रिणीच्या बॅचलर पार्टीत केलेला डान्स व्हिडीओ शेअर करतात.एरवी ऑफिसातली मुलगी समोरून आली तर नाक वर करून जातात समोरून, पण फेसबुकवर मुआ मुआ वरून प्रेमाने पाप्या देत असतात.आयुष्यभराचा पार्टनर कसा रे शोधायचा असल्या व्हर्च्युअल लोकांत?"
"शिऱ्या, जनरलायझेशन होतंय.कंट्रोल.सगळे असे नसतात" आता माझं टेम्पर चढायला लागलं होतं.
शिऱ्याने आखूडशिंगीबहुदुधीयकांतासंशोधनविवेचन परत कंटिन्यू केले:
"आणि वर परत मुलीची आईशी केमिस्ट्री जमली पाहिजे.नंतरचे मेलोड्रामे नको.जी मुलगी आईला क्लिक होते ती मला म्युचुअल फंड घ्यायला तुम्ही रोज शेअर मार्केट ला जाता का विचारते.काय इंटरनेट, ऑनलाईन बँकिंग वगैरे शोध या शतकात लागले आहेत याचा पत्ताच नाय!!एक मला क्लिक झाली होती तिला समाजाच्या प्रवाहाविरुद्ध जाणारा मुलगा हवा होता.मी किती सांगितलं तिला,भर ऑफिस टाईम च्या ट्राफिक मध्ये यु टर्न मारून रिकाम्या समोरच्या रस्त्यावरून रोज बँकेत जातो म्हणून.तर नाही.तिने जे वर्णन सांगितलं त्यावरून अर्णब गोस्वामी सारखा कोणीतरी डॅशिंग माणूस समोर येत होता माझ्या.आता इतका प्रवाहा विरुद्ध जाणारा माणूस उद्या "कशाला पाहिजे घर नि बीर, मस्त मोकळ्या आकाशाखाली टेंट टाकून राहू" म्हणून मागे लागला म्हणजे?"
"शिऱ्या, खूप जास्त फिल्टर मारले तर फायनली वय वाढेल आणि "फॉर्म मध्ये सेक्स या रकान्यात 'एफ' लिहिणारी मनुष्यजातीची कोणीही व्यक्ती चालेल" इतका एकच फिल्टर ठेवता येईल"
"का? देवीताई चं नाही झालं लग्न?तिला मुलगा मिळणारच नाही म्हणून पैज लावली होती ना काकू किटी पार्टिने?"
देवीताई म्हणजे शिऱ्याची मोठी बहीण.तिच्या जन्माच्या वेळी काकूंनी खूप काकवी खाल्ली असावी अशी शंका येईल इतक्या वेळा ती 'का' विचारायची.'का?केक ताजा ताजाच केलाय मी.केक चा नैवेद्य का नाही चालणार गणपती ला?' 'चॉकलेट वाईट, मग पेढा चांगला कसा?पिझ्झा मॅगी वाईट,आणि तेलाचा 1 अर्धा सेंटीमीटर तवंग दिसणारी मिसळ पोटभर कशी जाते? आणि आईसक्रीम खाताना देशी विदेशी चा प्रश्न पडत नाही का?' असे 'पेन इन द नेक(किंवा पेन इन तुम्हाला हवा तो अवयव)' प्रश्न ती पावलोपावली उपस्थित करायची.पण देवाला चवबदल म्हणून तिने दिलेला केक आवडला असावा.एका बेंगलोरस्थित निरीश्वरवादी प्राण्याशी तिचं लग्न झालं.आता ताई प्रेग्नन्सी झुंबा चे क्लासेस घेते.अती सुंदर सजवलेले दोडकं वांगं पिझ्झा,लाल भोपळा पास्ता,गिलक्याचे कटलेट, शेपू पुलाव,ओट्स चे उकडीचे मोदक अश्या तिच्या पाककृती अनेक शाळकरी मुलांच्या आयांचे दुवे मिळवून जातात.
'देवी ताई सारख्या वेगळ्या विचारांच्या मुलीचं विचारात कोणतेही कॉम्प्रो न करता लग्न झालं.मी बिचारा साध्या अपेक्षा ठेवून एक मुलगी घरात आणायला बघतोय तर मिळत नाही.मुलगी बघायला गेल्यावर पहिले इस्टेट एजंट असल्यासारखं घराची बारीक चौकशी करतात.नंतर पगार किती,बँक नॅशनलाईज आहे का विचारतात.मग कश्यावर काम करतो विचारतात.मग 'म्हणजे 'तुम्ही शेअर ब्रोकर आहे का' विचारतात.बँकेत कस्टमर रिलेशनशिप मॅनेजर हा शेअर ब्रोकर?यांचा मुलगा बिझनेस डेव्हलपमेंट मॅनेजर आहे त्याला क्वालिटी अश्यूरांस मॅनेजर म्हणून 'तेच हो ते' म्हणू का मी?'
'शिऱ्या, समज तुला एक जबाबदारीची नोकरी मिळाली एका दुरगावी.राहण्याची खाण्याची व्यवस्था ऑफिसकडून.कामं भरपूर पण कंपनी चांगली.तुझा 50 वर्षाचा बॉण्ड आहे.बॉण्ड अगदीच वेळ आली तर तोडता येतो पण त्याला मोठी किंमत मोजावी लागते.तू नाही नोकरी घेण्या आधी बारीक बारीक गोष्ट तपासून पाहणार?त्यापेक्षा त्यांना सांग, कंपनी नीट फिरून बघा.प्रश्न विचारा.तुही विचार..अगदी पाहिल्या दिवशी टीम बॉंडिंग होणार नाही.पण काही वर्षात नक्की होईल'
'बापरे!!!एकदमच सेंटी मोड ला गेला भौ तू.तुझे हेवी वेट फंडे ऐकतात का तुझ्या टीम मधली पोरं?'
'नाय ना राव!!म्हणून तर 'सिनर्जी विथ एनर्जी' ट्रेनिंग ठेवलंय त्यांना.तो 4 वर्षांपूर्वी कचाकचा भांडून गेला होता ना पगार देत नाही करुन?आता ही ट्रेनिंग घेऊन दुप्पट पैसे काढतो!!'
'त्याला विचार त्याने इन्व्हेस्टमेंट चा काही विचार केलाय का.'
शिऱ्या वैतागवाडी मोड मधून योग्य 'नातीगोती संगोपन,संवर्धन आणि प्रसार' मोड मध्ये आला आणि मी 'सिनर्जी विथ एनर्जी' वाल्याला एनर्जी यायला चहा पाण्याची व्यवस्था सांगून ठेवायला ऑफिसात निघालो.
(समाप्त)
-अनुराधा कुलकर्णी

Monday, 12 September 2016

शेरलॉक होम्स साकारणारा शापित यक्ष

१२ सप्टेंबर.उंचपुऱ्या देखण्या जेरेमी ब्रेट ला जगातून गेल्याला आज २१ वर्षं होतील.अजूनही रामानंद सागर महाभारत पाहिलेल्यांच्या डोळ्यासमोर कृष्णाचं नाव काढलं की फक्त नितीश भारद्वाज येतो तसं शेरलॉक होम्स म्हटलं की जगातल्या बहुतांश लोकांच्या डोळ्यासमोर फक्त आणि फक्त जेरेमी ब्रेट येतो.
 
आर्थर कॉनन डॉयल च्या या पात्राने अनेक निर्मात्या दिग्दर्शकांना आव्हान दिले.शेरलॉक होम्स स्टेज आणि मोठ्या छोट्या पडद्यावर अनेकांनी साकारला.यात सर्वात जास्त प्रसिद्धी मिळवलेले सादरीकरण ग्रॅनडा टेलिव्हिजन च्या शेरलॉक होम्स चे.प्रचंड खर्च, मेहनत आणि पूर्वतयारीनिशी ग्रॅनडा ने शेरलॉक होम्स आणि वॊटसन चा व्हीक्टॉरियन इंग्लंड चा काळ जिवंत केला.त्या घोडागाड्या, ब्रॉअम(छोटी घोडागाडी),वीज नसल्याने मेणबत्त्या आणि कंदील हातात घेऊन सर्वत्र फिरणारी माणसं,बारीक कमरेच्या पेल्पम(वेस्ट लाईन ला पूर्ण कपड्याच्या रंगाची उठावदार झालर असलेली ड्रेस किंवा स्कर्ट टॉप ची फॅशन) ड्रेस आणि डोक्यावर फुलांची हॅट किंवा बॉनेट वाल्या 'संकटातल्या सुंदऱ्या'(डॅम्सेल इन डिस्ट्रेस),शहरात रेशमी अस्तरवाली उंच टॉप हॅट आणि गावाकडे गेल्यावर डिअर स्टॅकर कॅप घालणारी आणि सर्वत्र वेस्टकोट, खिश्यात सोनेरी पॉकेट वॊच,वर लांब फ्रॉक कोट मध्ये फिरणारी माणसं हे सर्व बघायला खूप रोचक आहे.त्या काळातल्या वाफेची इंजिनं आणि प्रत्येक कुपेला स्टेशनवरून चढण्यासाठी स्वतंत्र दार असलेल्या आगगाड्या,काळ्या ड्रेस वर पांढरा ऍप्रन बांधून टोपीसदृश स्कार्फ चे दोन पट्टे केसावरून मागे सोडलेल्या पार्लरमेड,मोठी मोठी ऐसपैस लॉन्स असलेली घरं हे सर्व पाहून 'एकदा तरी त्या काळात जन्माला येऊन इंग्लंड ला जायला पाहिजे होतं राव' असं नक्की वाटून जातं.
ग्रॅनडा टेलिव्हिजन्स निर्मित शेरलॉक होम्स सर्वात आधी पाहिला तो कॉलेजात असताना हिस्टरी चॅनल वर हिंदी डबिंग सह.कोणीतरी हल्ला करणार या भीतीत होम्स कडे आलेल्या गृहस्थाने पूर्ण कथा सांगितल्यावर त्याच्याकडे रोखून बघून थंड शांतपणे 'मुझे सच बताईये'(टेल मी द ट्रुथ) म्हणून त्याने खरी गोष्ट सांगितल्याशिवाय त्याला कोणतीहि मदत न करणारा होम्स.आणि तेव्हा पासून आणि कोणताही माणूस होम्स म्हणून पाहणे डोळ्याला पटणारच नाही.मन ही मन मैने उसको अपना होम्स मान लिया.
आर्थर कॉनन डॉयल ने साकारलेला हा 'प्रायव्हेट कन्सल्टिंग डिटेक्टिव्ह' त्याच्या पुस्तकामध्ये दिसतो तो असा: कृष, काटक, थोड्या पांढरट निस्तेज त्वचेचा(अर्थातच कामाच्या नादात जेवणाखाणाच्या आणि झोपेच्या वेळा कधीच पाळत नसल्याने),भेदक नजरेचा,थोड्या मोठ्या कपाळाचा,सरळ टोकदार नाकाचा आणि कोरीव चेहऱ्यामोहऱ्याचा. सिडनी पॅगेट ने डॉयल च्या कथांसाठी काढलेली चित्रं असा दिसणारा होम्स दाखवतात.हा होम्स जिवंत होतो तो शेरलॉक होम्स च्या जेरेमी ब्रेट ने साकारलेल्या, विशेषतः पहिल्या सीझन मधल्या भागातल्या होम्स ला पाहिल्यावर.जेरेमी ब्रेट चे शेवटी वळलेले पोपटनाक,कायम टापटीप असलेले वेगवेगळ्या रंगाचे वेस्टकोट आणि फ्रॉक कोटस,क्षणात परत गंभीर चेहरा धारण करणारी त्याची प्रसिद्ध 'नॅनोसेकंड स्माईल्स',रेखीव आणि सगळीकडे समान मांस असलेला देखणा चेहरा,प्रचंड चपळ हालचाली(जेरेमी ब्रेट ची एका भागात सोफ्याच्या पाठीवरून वॅटसन ला परत बोलावून आणायला मारलेली उडी पाहिली तरी पटतं की तो या भूमिकेत अक्षरशः झोकून द्यायचा.),ते फ्रॉक कोट फलकारून बाजूला करून मग एखाद्या स्टुलावर बसणं,केस डोळे मिटून ऐकत असताना मध्येच डोळे उघडून एखाद्या सुंदरीला 'प्रे कंटीन्यू' सांगणं(म्हणजे तशी आधीपासून ती कंटीन्यूअसच बडबडत असते, श्वास घ्यायला थांबते त्या वेळात हा शहाणा हे वाक्य म्हणतो),चालत्या घोडागाडीत उडी मारून बसणं,बॉक्सिंग ची एक विशिष्ठ लकब,कोण्या गुंडाशी अचानक मारामारी करावी लागून नेहमी जेलने चप्प बसवलेले केस विस्कटलेले हे सर्व पाहणं हा नितांत आनंद आहे.याला पाहिलं की मग मला भारतातल्या नायकांना रक्ताने पत्र लिहिणाऱ्या किंवा एकदा पाहायला मिळावं घरात चोरासारखं घुसून मग अटक करवून घेणाऱ्या फॅन्स च्या कथा अती वाटत नाहीत.ज्या काळात जगला त्या काळात हा प्राणी पण फॅन्स ना याच उत्कटतेने आवडत असेल.

जेरेमी ने शेरलॉक च्या भूमिके साठी प्रचंड मेहनत घेतली.६ किलो वजन कमी केलं आणि केसही वाढवले.शेरलॉक होम्स चे एपिसोड हे जवळ जवळ १००% डॉयलच्या मूळ कथेशी प्रामाणिक असावेत हा त्याचा आग्रह असायचा.शेरलॉक नक्की कसा होता,अमुक प्रसंगी तो कसा वागला असता,त्याच्या मनात एखाद्या प्रसंगाच्या वेळी काय विचार असतील,त्याचा डॉयल ने न लिहिलेला भूतकाळ कसा असू शकेल यावर जेरेमी सतत विचार करायचा.शेरलॉक चं वागणं बोलणं सवयी यावर त्याने ७७ पानी बेकर स्ट्रीट जर्नल बनवलं होतं.सेट वरील इतर लोक दुपारच्या जेवणासाठी गेल्यावर पण जेरेमी बेकर स्ट्रीट जर्नल चा अभ्यास करत असायचा.निव्वळ शेरलॉक चं पात्रच नाही, तर व्हीक्टॉरियन लंडन कसं असेल याबाबत जेरेमीने बरंच वाचन केलं.एपिसोड लिहिणाऱ्यानी पण बरेच कष्ट करून डॉयल च्या लिखाणात जरा कंटाळवाण्या वाटणाऱ्या जागा मूळ लिखाणाशी जास्त फारकत ना घेता रंगतदार बनवल्या.ग्रॅनडा च्या संपूर्ण टीम ची मेहनत म्हणजे हे शेरलॉक चे भाग, ज्यांना आजही चॅनेल्स कडून मागणी आहे.मनमोकळ्या दिलखुलास जेरेमी साठी असा एकलकोंडा,कमी बोलणारा,अलिप्त होम्स रंगवायचा म्हणजे एक मोठं कसोटीचं काम होतं.पण जेरेमीने असा होम्स नुसता उभाच नाही केला, तर त्यात स्वतःच्या काही विशिष्ठ लकबी टाकून तो डायनॅमिक आणि आकर्षक बनवला.स्पेकल्ड बँड, ग्रीक इंटरप्रीतर,कॉपर बीचेस,नॉरवूड बिल्डर,मुसग्रेव रिच्युअल हे काही अतिशय सुंदर एपिसोड.
एका उच्च कुटुंबातून आलेल्या पीटर जेरेमी हगीन्स ला अभिनयाची आवड कॉलेज पासून होतीच.लहानपणापासून डिसलेक्सीया आणि बोलण्यातला दोष(आर नीट उच्चारता न येणे) या आजारांबरोबर राहून पण जेरेमी कॉलेज मध्ये गायकांमध्ये होता.अभिनयात येताना 'या क्षेत्रात जाऊन कुटुंबाचं नाव लावून खराब करू नकोस' अशी वडिलांची भूमिका असल्याने स्टेज वर त्याने हगीन्स सोडून आपल्या सुटाचं लेबल आणि शिंप्याचं आडनाव असलेलं 'ब्रेट' नावामागे लावलं आणि तेच शेवटपर्यंत टिकवलं.२५ व्या वर्षी ऍना मेस्सी शी लग्न, आणि मुलगा डेव्हिड लहान असतानाच २९ व्या वर्षी डिव्होर्स घेऊन गॅरी बॉण्ड बरोबर समलिंगी संबंध, परत १९७६ मध्ये जोन विल्सन शी लग्न अश्या अनेक उलथापालथी त्याच्या व्यक्तिगत जीवनात चालू होत्या.शेरलॉक होम्स साठी नाव नक्की झालं तेव्हा जेरेमी आधीच एक यशस्वी अभिनेता होता.अनेक नाटकं आणि 'माय फेअर लेडी' सारख्या भूमिकेची प्रसिद्धी त्याच्या नावावर जमा होती.पण शेरलॉक होम्स हाती घेतल्यापासून 'शेरलॉक म्हणजे जेरेमी आणि जेरेमी म्हणजे शेरलॉक' असं समीकरण नक्की झालं.
१९८५ मध्ये शेरलॉक होम्स चे चित्रीकरण जोरात चालू असताना फक्त नऊ वर्षांच्या प्रेमळ संसारानंतर जोन कॅन्सर ने वारली.जोन वर जेरेमीचं प्रचंड प्रेम होतं.त्यांचे विचार पण जुळायचे.जोन च्या मृत्यू नंतर जेरेमी मानसिक दृष्ट्या कोसळला.आधीपासून असलेल्या बायपोलर डिसऑर्डर ने उग्र स्वरूप धारण केलं.प्रचंड प्रमाणात मूड चे चढ उतार,उदासी याबद्दल त्याला उपचार घ्यावे लागले.१९८७ मध्ये परत शेरलॉक होम्स च्या चित्रीकरणासाठी तयार झाला तेव्हा तो बायपोलर डिसऑर्डर च्या उपचारासाठी लिथियम वर होता.त्याने त्याच्या वजनात खूप वाढ झाली.पूर्वीचा सोफ्यावरून उडी मारून दाराकडे धावत जाणारा देखणा चपळ होम्स जाऊन आता बऱ्याच मंदावलेल्या हालचाली आणि वाढलेलं वजन घेऊन फिरणारा होम्स दिसायला लागला.लिथियम मुळे वजन वाढतच गेलं.एकदा खिन्नतेच्या भरात त्याने स्वतः स्वतःचे केस कात्रीने वेडेवाकडे कापून टाकले.बायपोलर डिसऑर्डर ची माहिती माध्यमांपर्यंत जाऊ दिली नव्हती, त्यामुळे माध्यमांनी या जाड आणि मंद झालेल्या नव्या सीझन्स मधल्या होम्स वर टीका चालू केली.सिगारेट पिणे दिवसाला ६० सिगारेट पर्यंत गेले.या सगळ्यात शेरलॉक होम्स चं चित्रीकरण चालू होतंच.जेरेमी ऑक्सीजन सिलिंडर घेऊन व्हील चेअर वरून सेट वर यायचा.योगायोगाने डाईंग डिटेक्टिव्ह या भागाच्या चित्रिकरणा दरम्यान जेरेमीचं हृदय काही काळ बंद पडलं होतं.त्याच्या आजाराची नीट माहिती असलेला कोणीही मनुष्य या वाढलेल्या वजनाच्या मंद जेरेमीच्या एपिसोडस चा तिरस्कार करू शकणार नाही.लिथियम चालू ठेवलं तर वजन वाढतं,फुफ्फुसात पाणी भरतं, आणि लिथियम बंद केलं तर मॅनिक डिप्रेशन परत नव्या दमाने डोकं वर काढतं अश्या पेचात डॉक्टर मंडळी सापडली होती.जेरेमी एकदा सॅनिटोरियम मध्ये असताना काही पापाराझी पत्रकार मंडळी त्याला हॉस्पीटल मध्ये चोरून घुसून 'तुम्ही एडस होऊन मरता आहात का' विचारुन गेली.या सगळ्यांशी लढत १२ सप्टेंबर १९९५ ला जेरेमी ने झोपेतच हृदय निकामी होऊन जगाचा निरोप घेतला.

शेरलॉक होम्स चाहत्यांसाठी मात्र जेरेमी कायम जिवंत आहे.अजूनही जेरेमी ब्रेट चा शेरलॉक सर्व वयोगटातल्या प्रेक्षकांकडून तितकाच समरसून पाहिला जातो.जेरेमी चं त्याच्या सुंदर क्लायंटस ना स्पर्श करून त्यांच्या व्यवसायाबद्दल अंदाज व्यक्त करणं असूदे,त्याची केस विस्कटून आणि चेहऱ्यावर धूळ चोपडून केलेली माळी,प्लंबर ची वेशांतरे, किंवा त्याची र थोडा खेचण्याची लकब, सुंदर योग्य खर्जातला स्पष्ट आवाज असूदे, ब्रिटिश ऍसेन्ट आणि थोडासा स्वतःचा 'ब्रेटीश' ऍसेंट वापरून 'ब्रोज' ला 'ब्राज्ज' म्हणणे असूदे, स्पेकल्ड बँड मध्ये विषारी मण्यार येण्याची वाट पाहत अंधारात थरथरत्या हाताने उभा होम्स असूदे,जेरेमीला ला परत परत बघताना त्याचे चाहते कधीच थकत नाहीत, आणि त्यातला एक तरी कळवळून 'जेरेमी आता या काळात हवा होता राव!मरायला नको होता हा माणूस!' अश्या भावना व्यक्त करतोच.
जेरेमी, जिथे कुठे असशील आणि हे कोणत्यातरी दिव्य जाणीवेने वाचू ऐकू शकत असशील तर:
धन्यवाद दोस्ता, तुझ्यामुळे आवडता शेरलॉक होम्स इतका चांगला बघायला मिळाला,देव तुझं भलं करो!!मिस यु अ लॉट..
-अनुराधा कुलकर्णी

(डिसक्लेमरः यात टाकलेली चित्रे कॉपीला प्रतिबंधित नसली तरी फ्रीवेअरही नाहीत.जेरेमीची फ्रीवेअर चित्रं शोधायचा प्रयत्न केला पण मिळाली नाही.चित्रं नाही टाकायची म्हटलं तर जेरेमीचा लेख आणी फोटो नाहीत??? जेरेमीला भेटून जेरेमीची स्वतः छायाचित्रं काढून इथे टाकण्याचे म्या पामराचे अहोभाग्य असते तर इथे लेख लिहीत बसले असते का?तर, मुद्दा हा की चित्रांवर कोणी हरकत घेतल्यास ती सखेद आणि माफीसह काढून टाकली जातील.)

Tuesday, 15 March 2016

द शायनिंग-पुस्तक

(स्पॉईलरः यात पुस्तकाची थोडी कथा उघड झाली आहे.शाईनिंग हे असं पुस्तक आहे की कथा उघड होऊनही त्यातली उत्कंठा कमी होत नाही, तरी तुमची कमी होणार असल्यास यापुढे वाचू नका.
स्टिफन किंग च्या काही जबरदस्त कथा: शाईनिंग, कुजो, पेट सिमेटरी, सालेम्स लॉट, कॅरी. या सर्वांवर चित्रपट निघाले आहेत. पण मूळ कादंबर्‍या ज्याने वाचल्या त्याला हे चित्रपट पाहताना 'दुनियादारी' सारखी थोडी निराशा वाटण्याची शक्यता आहे.)

द शाईनिंग वर चित्रपट आलेला आहे.पण पुस्तकात ज्या बारकाव्याने गोष्टी घेता येतात त्या चित्रपटात दाखवताना बदल करावे लागतात.हे पुस्तक प्रचंड ताकतीचं आहे.निव्वळ हॉरर म्हणजे घाबरवणारे चेहरे इतकी या पुस्तकाची मर्यादा नाही.

जॅक टॉरेन्स. मुळात एक चांगला नवरा, चांगला बाप. पण त्याच्यात एकच दोषः शीघ्रकोपी स्वभाव. यामुळे त्याच्या नोकर्‍या टिकत नाहीत.त्याच्या या स्वभावामुळे त्याच्यात आणि बायकोतही तणाव आहेत.अनेक ठिकाणी मिळत असलेले नकार, घरातले थकलेले खर्च आणि बिलं, कधीकधी मित्राबरोबर 'थोडीशी' करत करत एक न सुटणारी सवय बनलेली दारु.आणि या सगळ्या अपयशातून अधून मधून मनात येणारे आत्महत्येचे विचार.

वेंडी/विनीफ्रेड टॉरेन्स.कधीकाळी जॅक वर झोकून देऊन प्रेम केलेली.त्याच्या नोकर्‍यांच्या अनिश्चिततेच्या काळात जास्त श्रम करुन घर सांभाळणारी एक प्रेमळ स्त्री.जॅक वर तिचं मनापासून प्रेम आहे. पण पिणं आणि नोकरीतली भांडणं वाढल्यापासून बदलत गेलेला हा जॅकसारखा दिसणारा नवीनच माणूस तिला आता सहन होत नाही.अगदी आपण सहन केलं, गरीबीत राहिलो तरी पण डॅनी सारख्या गोड मुलासाठी वाढीच्या नकळत्या वयात हे योग्य वातावरण नाही हे तिला हल्ली सारखं वाटतं.

सहा वर्षाच्या लहान मुलाची समज किती असावी? डॅनी मनकवडा आहे.त्याला शब्द समजत नसले तरी त्यांचे अर्थ समजतात.आई बाबांच्यातला तणाव कळतो.त्याच्या हसण्या खेळण्याच्या वयात त्याला बराच वेळ आई बाबांच्या मध्ये 'डिव्होर्स' हा शब्द लटकताना दिसतो.डिव्होर्स म्हणजे नक्की काय माहिती नसलं तरी हा प्रकार आला की आई बाप वेगळे होतात आणि मुलं एकाकडे राहतात आणी दुसरा कधीतरी आठवड्या महिन्यातून एकदाच भेटतो हे त्याला माहिती आहे.आईबाबांच्यातला तणाव बाबा पीत असलेल्या 'वाईट गोष्टीमुळे' आहे हे पण त्याला कळतं.मोठ्या माणसांच्या एकंदर अनुभवावरुन त्याला कळत असलेल्या सर्व गोष्टी बोलून न दाखवण्याचं/न विचारण्याचं अवधान त्याच्याकडे आहे.डॅनीची जुनी शाळा, जुनं घर सर्व सोडून ते नव्या जागी राहायला आलेत, तो सध्या एकटा आहे पण तरी तो स्वतःला रमवतो आहे.आई बाबांच्या आयुष्यात सध्या इतके ताण आहेत की आपलं एकटेपण बोलूनही उपयोग नाही हे समजून तो एकटा एकटा खेळतो.त्याला अगदी नुकताच भेटलेला मित्र एकचः टोनी.टोनी डॅनीइतकाच आहे, तो कधीकधीच भेटतो.डॅनी जसा मनकवडा आहे तसा टोनी हा भविष्य जाणणारा आहे.हा टोनी आता आता पर्यंत डॅनीला साध्या साध्या घटना दाखवत होता, कधीतरी बाबा मजा करायला उद्या जत्रेत घेऊन जातील ते दाखवत होता. पण हल्ली टोनी पण बदललाय.तो डॅनीला भयंकर दृष्य दाखवतो.'रिड्रम' हा एक शब्द, ज्याचा अर्थ डॅनीला कळत नाही पण तो शब्द काहीतरी भयंकर घडण्याची नांदी आहे हे त्याला कळतंय.टोनी 'रिड्रम' बद्दलच्याच घटना हल्ली सारख्या दाखवतोय.

परिस्थितीने अगतिक झालेलं हे एक कुटुंब.आता कोणीही यांना काहीही पैसे कमावण्याचा मार्ग दाखवला तरी हे स्वीकारणार आहेत कारण बाकी सर्व दारं बंद झाली आहेत.'ओव्हरलुक' नावाचं हॉटेल.हे इतर वेळी एक गजबजलेलं हॉटेल, पण हिवाळ्याचे पूर्ण चार महिने प्रचंड बर्फ आणि त्यामुळे बाकी रस्त्यांशी संपर्क तुटून पूर्ण एकाकी बेट बनणारं. जॅक ला एका मित्राच्या ओळखीने मिळत असलेली नोकरी ही: पूर्ण हिवाळा या हॉटेल मध्ये एकटं(किंवा कुटुंबाबरोबर) केअरटेकर म्हणून राहून हॉटेलच्या मालमत्तेची काळजी घ्यायची.ही सोपी वाटणारी नोकरी नाकारायचं जॅक ला काही कारणच नाही.त्याच्याकडे दुसरा पर्याय पण नाही.जॅक या नोकरीचा प्रस्ताव स्वीकारुन बायकोला ही चांगली बातमी द्यायला घरी येतो.

"डॅनी..ती जागा वाईट आहे..तिथे जाऊ नको...धोका आहे...रिड्रम..रिड्रम.." टोनी डॅनीला खूप भयंकर दृष्य दाखवतोय.टोनी डॅनीला 'धोका' म्हणून कोणती जागा दाखवत होता हे डॅनीला 'ओव्हरलुक' हॉटेलच्या दारात आल्याआल्या कळतं.डॅनीला इतकंच माहिती आहे की कोणत्यातरी जागी जायची नोकरी करायचे विचार पक्के केल्यापासून बाबांच्या डोक्यातले 'सुसाईड' आणि 'वाईट गोष्ट' पिणे हे दोन्ही विचार गेले आहेत. आईच्या डोक्यातला 'डिव्होर्स' हा विचार वितळून त्याच्याजागी चांगले विचार यायला लागले आहेत.इथे न जाणं आपल्या हातात नाही.

वाईट घटना घडतच जातात.डॅनीला सगळं डोळ्यासमोर दिसतंय पण ते थांबवणं त्याच्या हातात नाही.तो फक्त त्यातून वाचण्याची आणि त्यातल्या त्यात इतर वेळी आनंदी राहण्याची धडपड करतोय.डॅनीला एकमेव पुसट आधार आहे तो डिक हॅलोरान जाता जाता सांगून गेल्याचा. "तुला इथे काहीही धोका वाटला तर मला मनातल्या मनात जोरात हाक मार.मी जिथे असेन तिथून धावून येईन."

डिक हॅलोरान म्हणजे ओव्हरलुक हॉटेलचा आचारी.डॅनीला पाहिल्या पाहिल्या डिक ला जाणवलंय की डॅनीकडे 'शाईनिंग' म्हणजे कोणाच्या मनात एखाद्या टॉर्चप्रमाणे उजेड पाडून डोकावण्याची शक्ती आहे.डिक कडे पण ही शक्ती काही प्रमाणात आहे.डॅनीच्या मनातली भीती त्याने ओळखली आहे.पण 'हॉटेलातल्या गोष्टी फक्त वाईट चित्रं आहेत, तुम्ही डोळे बंद केले, ही चित्रं नाहीशी होतील.' ही त्याची धारणा आहे.या चित्रांमागची घातक शक्ती अजून त्याला पुरेशी जाणवलेली नाही.

गोष्टी आता सुधारण्यापलिकडे गेल्या आहेत.मागे वळणं शक्य नाही. अशा परीस्थितीत टोनी डॅनीला भेटायला परत आला आहे.'हॉटेल तुझे आई बाबा दोघांचा जीव घेणार आहे, तुला वेळेत मदत मिळणार नाही.तुला स्वतःलाच स्वतःचा जीव वाचवायचा आहे.' ही बातमी टोनी देतो.डॅनी बोलून चालून एक सहा वर्षाचा लहान मुलगा.तो काय वाचवणार स्वतःला? तो टोनीला सारखा विचारतो, 'पण मी लहान मुलगा आहे.मी हे सगळं कसं करणार?' टोनी फक्त एकच वाक्य बोलतो, 'यु विल रिमेंबर व्हॉट युवर डॅड फरगॉट.' या एका वाक्याची किल्ली घेऊन डॅनीला आपला जीव वाचवायचा उपाय शोधायचाय.

डॅनी जे सहन करतोय, जे पचवतोय ते दुसर्‍या कोणा सहा वर्षाच्या मुलाने करावं अशी आपण कल्पनाही करु शकत नाही.आपण सारखी पुस्तकभर एकच प्रार्थना करत राहतो की लहानग्या डॅनीला काहीतरी करुन हा धोका इतरांपर्यंत पोहचवता यावा. या कुटुंबाने वेळेत तिथून बाहेर पडावं.काहीतरी मार्ग निघावा.

डॅनीला मदत कशी मिळणार आहे? डिक हॅलोरान खरोखर धावून येऊ शकेल का? ओव्हरलुक हॉटेल ला नक्की काय हवंय? वेंडी डॅनीला घेऊन तिथून आधीच बाहेर का पडत नाही?जॅक ला ही अशी नोकरी का स्वीकारावी लागतेय? हे सगळं वाचा प्रत्यक्ष पुस्तकातच.

पुस्तकः द शाईनिंग
लेखक: स्टिफन किंग

-अनुराधा कुलकर्णी

'नीडफुल थिंग्ज'-पुस्तक

(स्टिफन किंग च्या पुस्तकांचा परीचय विकीपीडियावर वाचल्यावर 'श्या, काही भूतंबितं नीट नाहीत' म्हणून वाचायचं बाजूला ठेवलेलं हे पुस्तक ३ वर्षापूर्वी वाचलं आणि त्याची किंमत कळली. प्रत्यक्ष भूतं वगैरे न दाखवता माणसाच्या मनात भीती निर्माण करणं यात स्टिफन किंग इज अ किंग.)

'डिल विथ द डेव्हिल'/'सैतानाशी सौदा' ही संकल्पना ऐकलीय का तुम्ही? एखादा सौदा 'टु गुड टु बी ट्रु' वाटतोय. स्वतः अगदी कमी किंमत देऊन हवी ती भारी वस्तू/भरपूर सवलत मिळतेय, त्या बदल्यात द्यावं लागणारं मोल अगदीच कमी आहे.अशावेळी तुम्ही जरा थांबून विचार केलाच असेल ना, की यात नक्की काय आहे? इतकं स्वस्तात देणं दुकानदाराला कसं परवडणार आहे? जी किंमत आपल्याला एकदम छोटीशी वाटतेय ती प्रत्यक्षात खूप मोठी आहे का? 'सैतानाशी सौदा' ही अशीच काहीशी कल्पना. सैतानाला तुमची मर्मस्थळं, तुमच्या गरजा,तुमच्या भावना हे सगळं माहिती आहे. त्याने जो प्रस्ताव तुमच्या पुढे मांडलाय तो तुम्हाला फायद्याचाच आहे, ती गोष्ट तुम्ही वर्षानुवर्षं शोधत आहात.आणि एकदा सौदा मान्य केल्यावर कोणत्याही परिस्थितीत तुम्ही मागे सरु शकत नाही. हा सैतान एक हातचलाखी करणारा फसवणारा ठक पण आहे. त्याने जी वस्तू तुम्हाला भारी म्हणून विकली आहे ती प्रत्यक्षात एक कम अस्सल स्वस्त हिणकस वस्तू आहे.खूप कमी जण थांबून विचार करुन सैतानाला कणखरपणे 'सौदा करायचा नाही' सांगत असतील, बाकी सगळे नंतर आयुष्यभर सैतानाने दिलेल्या भौतिक्/अभौतिक वस्तूंचं मोल फेडत बसणारे..

एक लहानसं शहर.यात राहणार्‍या लोकांचे एकमेकांशी हेवे दावे, भांडणं आहेत,प्रत्येकाच्या मनात काहीतरी मिळवू न शकल्याची बोच आहे.पण तरीही लोक ही भांडणं टोकाला न नेता जास्त हमरीतुमरीचे प्रसंग टाळत शांतपणे जगत आहेत.लहानश्या शिवणाच्या दुकानात काम करणारी एक शांत मुलगी-हिने आपला छळ करणार्‍या नवर्‍याला भोसकलंय, पण ते गोष्टी अगदीच टोकाला गेल्यावर.एरवी ती पॉलीकडे आपलं काम अगदी चोख करते आणि पॉलीने पण तिच्यावर पूर्ण विश्वास टाकलाय. पॉली- हिच्याही भूतकाळात एक खूप मोठी घटना आहे.कदाचित हयाच घटनेचा मानसिक आघात, त्यात स्वतःचा दोष असल्याची बोच तिच्या हातांना वर्षानुवर्षं असलेल्या असह्य संधीवाताच्या वेदनांच्या रुपात बाहेर पडलीय. या वेदना इतक्या असह्य आहेत की त्या जाण्यासाठी ती काहीही करेल.अ‍ॅलन- याचा सुखी संसार काही वर्षापूर्वी विखुरलाय जेव्हा एक दिवस याची बायको लहान मुलाला घेऊन बाहेर पडली आणि तिची कार अपघातात झाडावर आपटून दोघे दगावले.अ‍ॅलन कामात मन गुंतवत असला तरी त्याच्या मनात 'त्या दिवशी नक्की काय झालं होतं' हे निष्फळ कोडं सोडवण्याची इच्छा आहे.असे इथे अनेक लोक, ज्यांचे दुसर्‍याशी व्यक्तीगत हेवेदावे,स्वतःच्या पूर्ण न झालेल्या इच्छा आहेत.गावात दोन वेगवेगळ्या पंथाचे धर्मगुरु आहेत, ज्यांचे अनुयायी कायम एकमेकांशी भांडण्याची संधी शोधत आहेत.हा सगळा दारुगोळा गच्च भरुन तयार आहे आणि एका ठिणगीची वाट पाहतोय.

या ठिकाणी एक दिवस आला एक दुकानदार.त्याचं दुकान 'नीडफुल थिंग्ज' हे त्या ठिकाणच्या इतर दुकानांच्या तुलनेत खूपच झकपक.लोक दुकान बाहेरुन बघून गेले, पण 'हा काहीतरी महागाच्या फुकटच्या निरुपयोगी वस्तू गळ्यात मारेल' या भावनेने गावातले लोक दुकानात जाणार नाहीत म्हणत आहेत.लहान मुलं ही कायम अशा स्वतःला मागे ओढणार्‍या भावनांपासून लांब असतात.असाच एक दहा-अकरा वर्षाचा मुलगा ब्रायन 'बघून तरी येऊ, आईला सांगता येईल दुकानात काय आहे ते, तिला जायचं आहे पण ती इतक्या लवकर त्या दुकानात जाणार नाही.' म्हणून दुकानात शिरतो.दुकानदार भेदक डोळ्याचा, पण अत्यंत लाघवी बोलणारा मनुष्य.ब्रायनला कधीपासून हवं असलेलं सँडी कुफॅक्स या खेळाडूचं कार्ड हा दुकानदार त्याला त्याच्याकडे असलेल्या पैशात, म्हणजे प्रत्यक्ष किमतीच्या अगदीच कमीत देऊ करतो: अट एकच. ब्रायनने कार्डाची किंनत दोन भागात चुकती करायची- त्याच्याकडे असलेले अगदी थोडे पैसे आणि एक प्रँक्/खोडी.त्याला फारशी ओळखीची पण नाही अशी एक पोलीश बाई आहे, तिच्या घरातल्या धुतलेल्या चादरींवर चिखल टाकून यायचा.तिच्या घरात मोठीमोठी दगडं टाकायची, या दगडांना चिठ्ठ्या लावलेल्या असणार.ब्रायन सँडी कुफॅक्स चं कार्ड बघून पुढे काहीही विचार करुच शकत नाही. तो या सौद्याला 'हो' म्हणतो.असंच हळूहळू सगळंच शहर या दुकानदाराकडून हव्या त्या सुंदर वस्तू अगदी कमी किमतीत घेऊन जातं.सौदा एकावेळी एकाच गिर्‍हाईकाबरोबर होतो.या सौद्याच्या वेळी दुसरं गिर्‍हाईक दुकानात नसेल असे योगायोग नेहमीच घडवून आणले जातात.असाच एक दारुड्या येतो आणि त्याला हवी असलेली अगदी महाग आणि दुर्मीळ कोल्ह्याची शेपटी घेऊन जातो. त्याला पण ही अगदी स्वस्तात पडलीय- किमत त्याच्याकडे असलेले थोडेफार पैसे आणि एक प्रँक.शिवणाच्या दुकानात काम करणार्‍या मुलीचा आयुष्यातला एकमेव सोबती- तिचा छान निरुपद्रवी कुत्रा तिच्या घरात घुसून मारुन टाकायचा.या दुकानदाराने लोकांना वस्तू ज्या खोड्यांच्या बदल्यात विकलेल्या आहेत त्या खोड्या ज्याच्याशी करायच्या आहेत तो माणूस गिर्‍हाईकाच्या प्रत्यक्ष ओळखीचा नाही.शिवणाच्या दुकानातली मुलगी आणि पोलीश बाई यांचं जुनं हाडवैर आहे, पोलीश बाईला कुत्रा आवडत नाही आणि शिवणाच्या दुकानातल्या मुलीला या बाईचा स्वभाव आणि ती कुत्र्याबद्दल देत असलेल्या सारख्या धमक्या.

आतापर्यंत कळलं असेलच- "आपला एक हाडवैरी आहे. त्याने अजून जास्त काही केलेलं नाही तोपर्यंत आपण गप्प बसलोय.पण एक दिवस त्याने उठून हद्दच केली.आपला प्रिय कुत्रा मारुन टाकला.आपण आता गप्प बसू का?
आपला एक हाडवैरी आहे, तसा तो आतापर्यंत माझ्या वाटेला जात नाही पण आज त्याने हद्दच केली.माझ्या स्वच्छ धुतलेल्या चादरींवर चिखल टाकला.घरात दगडं मारुन माझा मायक्रोवेव्ह आणि टिव्ही फोडला.मी कशी गप्प राहीन?"

शहरात हे घटनाचक्र सुरु झालं ब्रायनच्या सौद्याने, सौद्याची किंमत पैसे आणि एक खोडी, ज्यामुळे एक पोलीश बाई आणि शिवणाच्या दुकानात काम करणारी मुलगी परस्परांचं हाडवैर एकमेकींचा जीव घेऊनच संपवतात.असेच अनेक हाडवैरी एकमेकांविरुद्ध भडकवले जातात- प्रत्येकाने सैतानाकडून आपल्याला हवी असलेली भारी वस्तू आपल्याकडचे पैसे आणि एक खोडी असा मोबदला देऊन विकत घेतली आहे.हे विष वणव्याच्या वेगाने पसरतंय.लोक एकमेकांचे जीव घेतायत.सैतानाच्या जाळ्यात अजून न अडकलेली दोनच माणसं आहेत- अ‍ॅलन आणि पॉली.पण सैतान त्यांना हव्या असलेल्या वस्तूंचं आमिष देऊन त्यांना त्या जवळचे पैसे आणि एक खोडी या मोबदल्यात घ्यायला लावेल का?ब्रायन 'आपण हे दुष्ट चक्र सुरु करुन दोन जीव घेतले' ही बोच कोणाला काही न सांगता मनात ठेवू शकेल का? हे असं कुठवर चालत राहील? सैतानाचा सौदा नाकारणारा आणि त्याला आव्हान देणारा कोणी बहाद्दर असेल का?

हे सगळं वाचा प्रत्यक्ष पुस्तकातच.
'नीडफुल थिंग्ज'
लेखक स्टिफन किंग

-अनुराधा कुलकर्णी

Tuesday, 26 January 2016

उत्पादन नव्हे, अनुभव विका!!

ऑडीटोरीयम:"आपण उत्पादने नाही, अनुभूती विकणार आहोत ग्राहकाला.यापुढे मनाशी निश्चय करा.सुंदर ताज महाल आपले प्रतीस्पर्धी विकतात. आपण गिर्‍हाईकाला ताज महाल नाही विकायचा, त्याला 'मी ताज महाल, लिबर्टीबाईचा पुतळा, माचू पिचू, पिरॅमिड,बुर्ज खलिफा बनवू शकतो' हा आत्मविश्वास, ही अनुभूती विकायची आहे.गिर्‍हाईकाचा खिसा कोणीही टॉम डिक हॅरी जिंकतो. आपल्याला त्या खिश्याच्या खालचे त्याचे हृदय जिंकायचे आहे."
'संत योहानेस डिक्ली' यांचे दर वर्षाच्या आरंभाला होणारे 'आगामी वर्षः आव्हाने आणि महत्वाकांक्षा' या विषयावर दोन तासांचे व्हिडियो प्रवचन चालू होते.व्हिडियो हा दुतर्फा असल्याने संत योहानेस डिक्लींना आपलं प्रवचन ऐकणारे पामर जन दिसणार होते आणि श्रोत्यांना संत डिक्ली आणि त्यांचे हपिस आणि त्यातला अजून न धुतलेला मळका कॉफीचा कप. त्यामुळे श्रोत्यांना आधी बरीच इमेल्स पाठवून पहिल्या रांगेत बसून तोंड उघडे टाकून घोरत न पडण्याच्या धमक्या आधीच दिलेल्या होत्या. गालावर हात टेकून विचारमग्न दिसत छोट्या पॉवर नॅप्स घेण्यात बरेच चाणाक्ष प्राणी यशस्वी झाले होते.
'सेल एक्पिरीयन्सेस, नॉट प्रॉडक्ट्स' हा मंत्र आपण वापरावा आणि प्रत्येक ठिकाणी वापरला जावा अशी अपेक्षा योहानेस डिक्लीचं प्रवचन जागं राहून ऐकलेले बरेच जण करत होते.हां, पण वेंकट सारखे करु नका.त्याने परवा त्याच्या फोनची कुरियर डिलीव्हरी द्यायला आलेल्या मुलीला 'तुम को कुद को प्रॉडक्ट सेलर्र नै, येक्सीपीरियन्स सेलर्र करके प्रोजेक्ट करके बेचना चैये' हे ऐकवले आणि ती कन्या वेगळेच काहीतरी समजून त्याचे दात पाडायला आपला करिझ्मावाला भाऊ घेऊन आली.त्याचे दात आणि करिझ्मा विराजमान बंधुराजांच्या ठोश्याची गाठ पडणं आम्ही त्याची वाक्यं मराठीत रिफ्रेज करुन वाचवलं म्हणून बरं!! अशाच काही 'सेलर्र' आणि 'यक्सपियरन्सेस' च्या या काल्पनीक विस्कळीत नोंदी..
गमॅझॉन.कॉमः
"अरे आता वाजलेत नऊ, वास्तुशांतीचे गुरुजी येणार उद्या सकाळी नऊला, सगळी दुकानं बंद असणार, कधी आणणार तू गोवर्‍या? दरवेळी आग लागल्यावरच विहीर खणायला कुदळ उचलणारेस का?" काकू त्यांचा 'वैतागलेला कंट्रोल्ड शांत' ठेवणीतला आवाज काढत म्हणाल्या.
"थांब गं तू, तो कुरियरवाला उद्या आठला डिलीव्हरी देतो म्हणालाय. कधी नव्हे ती आपल्याला गरज असताना गमॅझॉन वर काऊडंग केक वर ८% कॅश बॅक ची ऑफर आहे.पाच किलोची ऑर्डर दिलीय.म्हणजे किती स्वस्त पडलं बघ? नेक्स्ट टु नथिंग!"
"तुमचे ते केक फिक नंतर उद्याची पूजा झाल्यावर खा, आता आधी गुरुजी येण्या आधी गोवर्‍या वेळेत हजर कर म्हणजे झालं."आजींनी 'केक' शब्द ऐकून त्यांचं घोडं संभाषणात ढकललं.'काऊडंग केक' आणि खाणे ही जोडी मनात जमवून काकू तोंडावर हात दाबून पटकन बेसिन कडे पळाल्या.
आजी एखादाच जबरदस्त डायलॉग टाकून सगळ्यांना गार करण्याबद्दल प्रसिद्ध होत्या.त्यांना मागे एकदा हौसेने 'धडकन' पिक्चरला नेलं होतं तर मल्टिप्लेक्स मध्ये "आधी वेंधळ्यासारखं धाडकन पडायचं आणि त्याच्यावर पिक्चर कसले बनवायचे जळ्ळं" म्हणून त्यांनी आजूबाजूच्या पाच दहा जणांना धाडकन बेशुद्ध पाडायचं बाकी ठेवलं होतं.
"पण सत्या यार, खुळे सुगंधी आहे ना दहा मिनीटावर, जाऊन आणू ना पटकन!! असं सगळ्यांना आठ पर्यंत ऑक्सीजन वर का ठेवायचं?"
"खरं सांगू का, मला हल्ली खरी दुकानं, ते नाकावर आठ्या वाले दुकानदार, त्यांच्याकडून वस्तू घेणं, पैशाच्या नोटा देणं हे मनाला आवडतच नाहीये, मस्त ऑनलाईन ऑर्डर द्यायची, कार्ड ने पैसे भरायचे, दारात वस्तू हजर!!हे अमकं तमकं आहे का म्हणून तोंड उघडावं लागत नाही, पार्किंग शोधावं लागत नाही. या शॉपिंग अनुभवापुढे आता खरोखरची दुकानं नको वाटतात."
"आणि पाच किलो गोवर्‍या? पूर्ण सोसायटीची वास्तुशांती करायचीय का?"
"ठेवूया रे घरी, पुढच्या फंक्शन ला वापरता येईल."
काकूंच्या डोक्यात अजून 'ऑनलाईन गोवर्‍या' च्या धक्क्यापुढे 'पाच किलो गोवर्‍या' हा मुद्दा पोहचलेला दिसत नव्हता. मी त्या सगळ्यांना 'गोवरीयों की चाह मे नैना कुरियरवाले की राह मे' च्या हुरहूरीत सोडून चपला घालायला सुरुवात केली.
ब्लफर्स.कॉमः
"हॅलो मॅडम, मी ब्लफर्स.कॉम मधून बोलतोय, आपलं पार्सल घेऊन आलोय गेट वर, तुम्ही कंपनीच्या बाहेर या."
"अहो मी बस मध्ये आहे, मला अजून १५ मिनीटं लागतील पोहचायला." (संसारी किंवा पोरं बाळं असलेल्या बायका सव्वा नऊ ला हपिसात असतात का कधी? वेडाच्च आहे! सव्वा नऊ ला आलाय!)
"मॅडम पंधरा मिनीट मी नाही थांबू शकत, तुम्ही कोणाला तरी कलेक्ट करायला पाठवा खाली."(काय मूर्ख आहे!! ब्लफर्स.कॉम वर डिलीव्हरी टाईम ९ ते १२ काय हिच्या भूताने निवडलाय का?)
"अहो आता ऑफिसात कोणीच नाही, तुम्ही गेट वर द्या ना डिलीव्हरी" (मॅनेजर आहे जागेवर, त्याला गेट वर जाऊन भाजी पाला डिलीव्हरी घ्यायला सांगू??अजून इन्क्रिमेंटची मिटींग व्हायचीय कुरियर बाळा!!)
"कोणत्या गेट वर देऊ मॅडम?"
"तुम्ही कोणत्या गेट वर आहात?"
"माहिती नाही"
"समोर काय आहे? राखाडी बिल्डिंग समोर आहे का शेजारी?"
"राखाडी बिल्डिंग दिसत नाही मॅडम, माझ्या समोर फूटपाथ आहे आणि इलेक्ट्रिक चा खांब आहे"
"समोर फूटपाथ त्या तीन किलोमीटर रस्त्यावरच्या दहा बारा कंपन्यांना आहे, तुम्ही गेट वर विचारा कोणत्या गेट वर आहे ते"
"एक मिनीट हां" खर्र खर्र "हे कोणतं गेट आहे?"
"तुम्हाला कोणतं पाहिजे?"
"एक मिनीट हां" खर्र खर्र "मॅडम तुम्हाला कोणतं गेट पाहिजे?"
"मला गेट नकोय भाजी हवीय, त्या गेट वर या गेट चं नाव काय असा प्रश्न विचारा आणि मला उत्तर सांगा"
"थांबा हं" खर्र खर्र खर्र... "हां मॅडम कोंढाणा गेट वर आहे मी"
"ठिकाय कोंढाणा गेट वर सामान ठेवा"
खर्र खर्र खर्र खर्र खर्र...... "मॅडम गेट वाले नाही म्हणतायत, किंमती सामान जबाबदारी घेणार नाही म्हणतात"
"मला द्या मी बोलते" खर्र खर्र.. "अहो भाजीची डिलीव्हरी घ्या ना, मी बस मध्ये आहे, बस मधून दर स्टॉप ला दहा माणसं उतरतात वीस चढतायत,वेळ लागेल, भाजीत किंमती सामान काही नाही, पैसे आधीच दिलेले आहेत" (दहा माणसं उतरली.. वीस चढली.. बस ला पंधरा स्टॉप आहेत, ओळखा पाहू शेवटी बस मध्ये किती उरतील?)
"हां घेतो मॅडम, त्याने पिशवी नाही आणली" (सत्यानाश!!! आता कांदे बटाटे मेथी टॉमेटो रवा थालीपीठ भाजणी हातात घेऊन गेट वरुन जागेवर जावं लागणार!)
"असू दे, ओ थांबा थांबा बस पोहचली आपल्या स्टॉप वर, त्या माणसाला थांबवून ठेवा."
"मॅडम,जाता जाता आजूबाजूला का नाही घेत भाजी?"
"घरी जाईपर्यंत सूर्य मावळतो.पोटात कावळे कलकलत असतात.भाजीच्या दुकानात अशाच भाजी घेऊन घरी जाणार्‍यांची प्रचंड गर्दी असते.सुट्टे पैसे जवळ नसतात.इथे मोबाईल वरुन बसल्या बसल्या भाज्या, निवडलेल्या भाज्या,सॅलड ची ऑर्डर देता येते.मोठ्या ऑर्डरीवर डिस्काऊंट मिळतो.घरी गेल्या गेल्या भाज्या फोडणीला टाकता येतात.रोज ताज्या विकत घेता येतात.या अनुभवापुढे भाज्या ऑफिसातून घरी घेऊन जाण्याचा त्रास मला चालतो."
डायविथअस.कॉमः
"उदंड पैसा साठवा, मृत्यूला जमेल तितके परत पाठवा..
पण फायनली मरताना फक्त डायविथअस लाच आठवा!! "
असं अत्रंग स्लोगन वाचून माझी पावलं अडखळली आणि म्हटलं 'बघूया तरी काय आहे ते'
आत एक प्रशस्त जागा, टेबला पलिकडे एक माणूस होता. एक बाई डोळ्यात अश्रू आणून फोनवर बोलत होती. पलिकडे कोपर्‍यात एका खुर्चीवर एक झब्बा धारी माणूस व्हाईट बोर्ड वर हूरहूर, कुरकूर, सांजवेळ, हळुवार,अलवार, स्मृती, उन्नती, निर्वाण,आव्हान, स्मरण इ.इ. शब्दांची यादी होती तिथे काही शब्दांपुढे बरोबर च्या खुणा करत पेन तोंडात धरुन बसला होता.
"नमस्कार, डायविथ अस डॉट कॉम तर्फे मी मृत्यूंजय मारणे स्वागत करतो, आपली काय सेवा करु शकतो?"
"नक्की काय आहे हे?"
"आम्ही लोकांचा स्वतःच्या मरणाचा एक्स्पिरियन्स सुधारतो."
"म्हणजे, मॉर्फिन किंवा क्लोरोफॉर्म विकता का?"
"नाही नाही, आम्ही प्रॉडक्ट विकत नाही.एक्स्पिरियन्स विकतो."
"विमा विकता का? म्हणजे माणूस मेल्यावर त्याच्या घरच्यांना पैसे वगैरे?"
"हा खूपच कॉमन धंदा झाला.ते सगळं इतरांना करु दे.आम्ही त्याच्या पुढे आहोत."
"जरा नीट सांगा ना."
"म्हणजे बघा, तुम्ही एक दिवस मरता.सर्वांना दु:ख तर होतंच, पण त्याहीपलिकडे जाऊन काही प्रॅक्टिकल अडचणी असतात.डेथ सर्टिफिकेट मिळवणे, कागदोपत्री करणे, तुमचा चांगला फोटो मिळवणे, पेपरात शोकसंदेश देणे वगैरे.तुमच्याशी रिलेटेड लोक खूप दु:खात असतात.आमच्या स्किम मध्ये आम्ही फक्त महिन्याला २० रु. भरायला सांगतो.तुम्ही दोन तीन तुमचे जवळचे लोक नॉमिनी म्हणून कळवायचे.ते फक्त आमच्या लाईनीवर मिस्ड कॉल देतील आणि मग आम्ही आमचं काम चालू करु."
(आधी हा शहाणा 'तुम्ही मेल्यावर' वगैरे शब्द वापरुन माझ्या पोटात फुलपाखरं उडवत होता.अजून याच्या स्किम मध्ये पैसे भरले नाहीत तर हे असे शब्द! त्यात याचं असं आडनाव! यात काही ईश्वरी संकेत तर नसेल ना?)
मारणे साहेबांनी पुढे विवेचन चालू केले:
"तुम्ही अचानक मरता.पुरुष असाल तर दाढी वगैरे केलेली नसतेच, स्त्री असाल तर फेशियल आयब्रो हेअर कट वगैरे नुकताच केलेला नसतो. आयुष्यभर चकाचक टिपटॉप होऊनच लोकांना भेटायची सवय असलेल्या तुम्हाला मेल्यावर अनेक अनोळखी लोकांना अस्ताव्यस्त अवस्थेत भेटावं लागतं.त्यासाठी आमची मॉर्टीशियन सेवा आहे.मेल्यावर मिस्ड कॉल दिला की आधी डॉक्टर येतो आणि मेल्याची खात्री करुन डेथ सर्टिफिकेट हातात देतो. मग मॉर्टीशियन येतो आणि चेहरा, दाढी, हेअरकट, आयब्रो, स्त्रिया आणि पुरुष दोन्हींनी तसा चॉइस रजिस्टर करताना सांगितला असेल तर माफक अगदी दिसणार नाही असा मेक-अप करुन देतो. आमचे देह दान वाल्यांशी पण टाय अप आहे. तुम्ही फॉर्म वर जे दान करायचे लिहीलेले असेल त्याप्रमाणे ते न बोलावता येतात आणि त्यांना हवे असलेले अवयव काढून घेऊन जातात.आमचा एक प्रतिनीधी साईट वर २ दिवस हजर राहून आल्या गेल्यांना व्यवस्थित विषय काढून गप्पात बिझी ठेवतो."
"पण म्हणजे मी मरायची तुम्ही लोक वाट पाहणार..ही कल्पनाच भयंकर आणि अमानुष आहे."
(हा प्राणी सारखा 'तुम्ही मेल्यावर' 'तुम्ही मेल्यावर' करतोय..याला जरा सणकवायला हवाय.)
"आमच्याबद्दल असे गैर समज होणार ही कल्पना आहे. म्हणूनच तुम्ही रजिस्टर केल्यावर दहा वर्षात मेला नाहीत तर तुमची फी वीस ची महिना पंधरा रुपये होते. अजून दहा वर्षं मेला नाहीत तर दहा रुपये होते.अजून मेला नाहीत आणि डायविथस पण जिवंत असली तर पुढची सर्व वर्षं, आम्ही किंवा तुम्ही मरेपर्यंत, जे आधी होईल ते, तुम्हाला मासिक फी लागणार नाही.आणि मेंबर शिप आपोआप प्रीमीयम ला अपग्रेड होईल."
"प्रीमीयम मध्ये काय काय आहे?"
"कॉफीन सिम्युलेशन. म्हणजे तुम्ही आधीच कॉफीन निवडायची.तुमचा फोटो अपलोड केला की त्या कॉफीन मधे झोपल्यावर तुम्ही कसे दिसाल त्याचं सिम्युलेशन तयार होईल, रंग, मटेरियल चे निरनिराळे प्रकार ट्राय करुन तुम्हाला ठरवता येईल कोणत्या स्टाईल चं कॉफिन तुमच्या चेहर्‍याला सूट होईल.अन्य धर्मीयांसाठी कॉफीन ऐवजी कफन सिम्युलेशन.म्हणजे तुम्हाला सूट होईल असं आधीच निवडून ठेवता येईल.कबरीच्या दगडावर लिहायला चांगल्या शब्दांच्या इंग्लिश ओळी बनवण्यासाठी आम्ही टिव्ही न्युज चॅनेल वरुन मुलाखत्ये पार्ट टाईम भाड्याने घेतलेत.शिवाय इंग्लिश पेपर मधले अग्रलेख वाले पण आहेत. एपिटाफ सर्व्हिस ऐवजी अन्य धर्मीयांना गृह्य संस्कार सर्व्हिस आहे. म्हणजे इमॅजिन तुम्ही मेलात आणि तुमचा पेपरात शोक संदेश काहीतरी पकाऊ ओळी लिहून छापून आला आहे-
"आबा का गेलात तुम्ही फॉरेव्हर...
हार्ट बीपीने ऑर व्हॉटेव्हर..
आठवतो तुम्हाला पाह्तो सिरीयल व्हेनेव्हर..
सभेला सगळे या जवळचे व्हूएव्हर.."
आता ही अशी ऑबिच्युअरी वाचून तुमच्या आत्म्याला 'हाय भगवान! ये देखने से पहले मै मर क्यों नही गया' असं वाटेल की नाही? आम्ही यासाठी पार्ट टाईम मराठी गझलाकार ठेवले आहेत.ते अत्यंत सुंदर गझला रचून ठेवतात आणि तुमचा शोकसंदेश त्या ओळींसह आम्हीच छापून आणतो."
(मला मारणे साठीच रजिस्टर करायची आणि लगेच व्हाईट बोर्ड वाल्या गझलाकाराचे काम पडेल अशी परिस्थिती आणण्याची तीव्र इच्छा होत होती.)
"आणि आम्ही फक्त स्वतःच्या मरणासाठीच रजिस्टर करायचा नियम ठेवला आहे. तुम्हाला दुसर्‍या कोणासाठी फी भरता आणि रजिस्टर करता येत नाही.ही सुविधा पण आधी होती.पण 'मेल्यांनो आमच्या मरणासाठी आमच्या पोरांना रजिस्टर करायला लावता, आता रोज वाट बघत बसलेत' म्हणून वृद्धांचा मोर्चा आला.त्यांनी बरीच तोडफोड केली तेव्हापासून फक्त सेल्फ रजिस्टर करता येतं. मग, तुम्ही आता घेताय का लगेच मेंबर शिप?"
शेकमायट्रिप, गोमायजिजो, फेक्स्पिडीयॉ(फेक्स्पीडीयॉ............बूम बूम),लुकिंग.कॉम आणि अन्य
"आता परत कुठे निघालायस की काय? मागच्याच महिन्यात जाऊन आलात ना तुम्ही फिरायला?"
"हो,पण शेकमायट्रिप वर अजून दोन बुकिंग केली की २ रात्री तीन दिवस फ्री आहे चेरापुंजी ला जुलै-ऑगस्ट मध्ये.चांगली फुकटची ट्रिप मिळतेय दोनच बुकिंग नंतर तर का सोडायची?"
"चेरापुंजी? जुलै ऑगस्ट? मागच्या वर्षी असाच ऑफर आहे म्हणून नागपूर ला मे मध्ये गेलास आणि आल्यावर आजारी पडलास."
"अगं थोडं कमी जास्त होतच राहतं!! त्या ट्रिप साठी मला ५०% डिस्काऊंट मिळाला, शेकमाय ट्रिप वर तिकीट काढल्यावर तिथे पॉईंट जमा झाले, तिकीटाचे पैसे क्रेडिट कार्ड ने भरले, त्याचे भरपूर पॉईंट जमा झाले.मग क्रेडिट कार्ड चे पैसे भरताना डेबिट कार्ड ने भरले, त्याचे पॉईंट जमा झाले. असे सगळीकडच्या पॉईंट च्या घरात वस्तू आल्या, नॅपकीन, गप्पर वेअर चा डबा, कानाला लावायला ब्ल्युटूथ.म्हणजे बघ, आपण आपल्यासाठी काहीतरी घ्यायचं, मजा करायची, पॉइंट जमले की आपल्यालाच काहीतरी मिळणार, ते बाप चा बाप चा बाप वाले तर नुसतं मोबाईल अ‍ॅप मोबाईल वर टाकलं की घड्याळ देऊन टाकतात.आमचा एक फुकट्या मित्र सगळ्या गोष्टी फुकटच मिळवतो नीट ऑफर बघून आणि वेगवेगळी मोबाईल अ‍ॅप टाकून आणि काढून आणि हे सगळं मी काय माझ्यासाठी करतोय? तुझ्यासाठीच करतोय का? बाप चा बाप चा बाप वाले १ लाख पॉईंट जमले की आय फोन देणार आहेत, तो तुलाच देणार आहे ना मी?"
"अरे बाबा, १०० पैशामागे एक पॉईंट मिळवायचा म्हणजे आधी १०० खर्च पण होतात ना?"
"हे आमचं या काळातलं गणित आहे. तू नाही का, वेगवेगळ्या तीन चार भिश्या लावायचीस, आणि एका भिशीतून माझी शाळेची फी, दुसरीतून तुला दिवाळीला छोटा दागिना, तिसरीतून घरात वर्षाला एक फर्निचर घ्यायचीस?त्यावेळी 'आपलेच पैसे आपल्याला परत मिळतात' हे माहिती असून पण तुला ते फायद्यात पडायचंच ना? आमची पण तशीच मॅनेजमेंट आहे."
डुबाँग.कॉम आणि अन्यः
"मला वेज हिल ची सँडल दाखवा."
"त्या तिथे आहेत बघा."
"इतक्याच आहेत? मला आमसूली रंगाचा सोल आणि चिंतामणी रंगाचे स्ट्रॅप वाली दीड इंच हील असलेली आणि काळा वेलक्रो वाला पट्टा असलेली सँडल हवी होती."
"अहो मॅडम, सँडल आहे ती..मॅचिंग ब्लाऊज पीस नाही."
"मॅचिंग ब्लाऊज पीस चा जमाना गेला हो! आता प्लेन साडी, त्यावर एकदम ढंचॅक डिझाईनचा एकही कलर मॅच न होणारा मल्टीकलर्ड ब्लाऊज, मल्टीकलर्ड बॅग आणि साडीतले दोन तीन रंग एकदम नीट मॅच होतील अशा फूट वेअर ची फॅशन आहे."
"दहा दुकानं बघून या आणि मला सांगा तुम्हाला कुठे अशी सँडल मिळतेय का."
"डुबाँग किंवा क्रॅप्डील किंवा फ्लॉपकार्ट किंवा डाईमरोड.कॉम वर मिळेलच मला."
"काय गं तुम्ही सारख्या ऑनलाईन शॉपिंग करत असता?७०% ऑफ देऊन १२०० चा कुर्ता ५०० ला विकतात, तो असतो मूळचा ४०० चा.परवाच तुला ऑफर मधला कुर्ता आणि मी मार्केट मधून घेतलेला कुर्ता दोन्हीचे फोटो दाखवले ना मी?तुम्हाला कपडा कसा आहे, शिवण कशी आहे हात लावून बघता तरी येतं का ऑनलाईन शॉपिंग मध्ये?"
रोहीणी जरा वैतागून म्हणाली. तिचं वैतागणं रास्त होतं. रोहीणीने स्वतः इलेक्ट्रॉनिक इंजिनीयर असताना मोठा सासरचा धंदा उघडतोय म्हणून कपडे विक्री, कुठे काय चांगलं टिकाऊ मिळेल, कुठे काय चांगलं खपेल याचा नीट अभ्यास करुन कपड्यांचं दुकान टाकलं आहे. ते चांगलं चालू पण आहे. पण आमच्यासारखे 'खडूस दुकानदार के मारे' पोळलेले लोक थोडे जास्त पैसे देऊन पण डुबाँग क्रॅपडिल फ्लॉपकार्ट डाईमरोड या सायटींची दुकानं चालवत असतात.स्वतःकडे नसलेली वस्तू "या जगात अस्तित्वात नाही,बंद झाली,अत्यंत जुनाट आहे, तुम्हाला सूट होणार नाही" हे सांगण्याचा बाणा घेऊन आलेले दुकानदार बरेचदा दुकानं फिरायची वेळ तरी आणतात किंवा आग्रह करकरुन कपाट वेगळ्याच कपड्यांनी भरायची तरी.
"आता लो राइज चीच फॅशन आहे मॅडम, हाय आणि मिड राइज कोणीच घालत नाही.भारतात कुठेच मिळत नाही.हाय राइज जेगिंग मिळतील ते डेनिम सारख्या कॉटन चे आहेत." आमच्यासारख्या मफिन टॉपीय लोकांना लो आणि मिड राइझ साध्या टॉपांवर घालण्याच्या नामुष्कीपासून आणि बाकी लोकांना ते डोळ्यांनी पाहण्याच्या अत्याचारापासून क्लिपकार्ट ने वाचवलं..त्यावर एका सेलर च्या खर्‍याखुर्‍या डेनिम च्या हाय राइझ जीन्स होत्या. 'हाय राइझ' 'जीन्स' असा फिल्टर लावून त्या सापडल्या. अंतर्वस्त्रांच्या आणि बरोबर बाकी जनरल कपडे विकणार्‍या बर्‍यापैकी मिक्स गर्दी असलेल्या दुकानात जाऊन साईझ मागितल्यावर दुसर्‍या मजल्यावरच्या नोकराला ओरडून "ए यांना अमुक तमुक सी काढून दाखव रे!!!" सांगून मागणारीला सीता बनून धरणीमातेत गडप्प व्हायची वेळ हल्ली स्त्री विक्रेत्या असल्याने येत नसली तरी पूर्वी बरेचदा यायची.त्यावेळी गिवामी.कॉम असती तर गुपचूप आईला एकटीला पाठवून अंदाजपंचे एखादा जुळणार्‍या साईझ वाला नग आणायला सांगून तो वर्षानुवर्षं वापरायची वेळ आली नसती.
"कुर्ता पाहिजे, इतका लाँग नकोय हो,प्रिंटेड नकोय, थोड्या कॉटन मिक्स मटेरियल चा पाहिजे, पूर्ण कॉटन नको, स्लीव्ह कॅप नको, हाफ पाहिजेत, चायनीज किंवा स्लिट नेक नकोय..साईड कट इतके मोठे नकोत, हा चांगला आहे, अर्र इतका महाग नकोय, ५००-१२०० रेंज मध्ये दाखवा" हा आणि असा दुसर्‍या मागण्यांचा निबंध दुकानदाराला बोलून त्याला ते गुलबकावलीच्या फुलासमान दुर्मीळ प्रॉडक्ट ढिगातून क्षणात काढून दाखवता यावे अशी अपेक्षा असलेल्या सुंदर्‍या त्या काळातही होत्या, या काळातही आहेत, भविष्यकाळात "ओ या व्हॅक्यूम सूट मध्ये डार्क फ्युशिया किंवा पिकॉक ब्लूइश ग्रीन शेड नाही का, ऑक्सीजन सिलींडर चा आकार जरा राऊंडेड दाखवा, झिपर छोटी असलेला दाखवा, मला याच सूट मध्ये थोडे आल्टर करुन नेक जरा ट्युलिप पेटल शेप करुन द्या,या सूट मध्ये जरा पातळ फॅब्रिक चा नाही का" असा कलकलाट अगम्य इन्फ्रारेड किंवा इतर लहरी पाठवून करणार्‍या रमणीही असतील. सध्या तरी अस्तित्वात असलेल्या रमणींना नाकावर आठ्या देऊन किंवा दीर्घ श्वास घेऊन घाबरत तोंड देणार्‍या दुकानदारांबरोबरच 'स्लीव्ह टाईप' 'फॅब्रिक' 'ऑकेझन' 'कलर' 'लेंग्थ' 'ब्रँड' 'बजेट' अशी फिल्टर एकाचवेळी मारुन ढिगार्‍यातून हवे ते १००-२०० कपडे काढून देणार्‍या डुबाँग क्रॅपडिल फ्लॉपकार्ट डाईमरोड पॉपक्ल्यूज गपमी.कॉम सारख्या सायटी आहेत हा एक्सपीरियन्स मानवी चमत्कारच नाही का?
(समाप्त)